Bêtania bên kia sông Giođan, nơi Chúa Giêsu chịu Phép Rửa

Tác giả: Lm. Pawel Rytel-Andrianik - Al-Maghtas

Cao Trí (TGPSG) biên dịch từ Vatican News

TGPSG/Vatican News -- Hôm nay, Giáo hội cử hành Lễ Chúa Giêsu chịu Phép Rửa. Tại Al-Maghtas, ở Jordan, các cuộc khai quật khảo cổ đã phát lộ những dấu tích của các nhà thờ, nhà nguyện, hang ẩn tu và một bể rửa tội, những nơi thờ phượng gắn liền với biến cố Chúa Giêsu chịu Phép Rửa. Năm 2015, khu vực này được ghi danh vào Danh sách Di sản Thế giới của UNESCO. Đã có ba vị Giáo hoàng hành hương đến đây: Đức Gioan Phaolô II, Đức Bênêđictô XVI và Đức Phanxicô.

Tin Mừng theo thánh Gioan cho biết ông Gioan Tẩy Giả làm phép rửa bên kia sông Giođan: “Việc này đã xảy ra tại Bêtania bên kia sông Giođan, nơi ông Gioan đang làm phép rửa” (Ga 1,28). Tin Mừng cũng nói: “Đức Giêsu lại sang bên kia sông Giođan, đến nơi trước kia Gioan đã làm phép rửa, và Người ở lại đó” (Ga 10,40).

“Bêtania bên kia sông Giođan” không phải là Bêtania gần Núi Ôliu, nơi Chúa Giêsu thường lui tới, nhưng là một Bêtania khác. Tác giả Origen (thế kỷ III), thánh Gioan Kim Khẩu (thế kỷ IV) và các Kitô hữu thời bấy giờ nhấn mạnh rằng “Bêtania bên kia sông Giođan” khi ấy được gọi là Bethabara. Tên gọi này xuất hiện trong một số bản thảo Tin Mừng theo thánh Gioan, vốn đề cập cách chính xác đến “Bêtania bên kia sông Giođan” (Ga 1,28). Tên Bethabara cũng được ghi trên bản đồ Madaba thế kỷ VI, bản đồ này xác định địa điểm Chúa Giêsu chịu Phép Rửa. Bethabara còn được nhắc đến trong Talmud. Ngày nay, nơi này được gọi là Al-Maghtas, trong tiếng Ả Rập có nghĩa là “phép rửa” hay “sự dìm mình”.

Chứng tích khảo cổ

Cho đến đầu thế kỷ IV, Kitô giáo, thường xuyên bị bách hại trong Đế quốc Rôma, chưa thể xây dựng các nơi thờ phượng chính thức. Tuy nhiên, các Kitô hữu trong những thế kỷ đầu đã truyền lại qua nhiều thế hệ ký ức về những địa điểm gắn liền với cuộc đời của Chúa Giêsu.

Từ cuối thế kỷ V đến đầu thế kỷ VI, Hoàng đế Byzantine Anastasius I Dicorus đã cho xây dựng ngôi thánh đường đầu tiên kính thánh Gioan Tẩy Giả tại địa điểm ngày nay được gọi là Al-Maghtas. Ngôi thánh đường này đã bị tàn phá bởi lũ lụt và động đất. Công trình được xây dựng lại nhiều lần, nhưng có lẽ đến thế kỷ VII–VIII thì chỉ còn lại phế tích.

Một người hành hương thời bấy giờ, tên là Theodosius (khoảng năm 530), đã viết về ngôi thánh đường này như sau: “Cách Biển Chết năm dặm về phía bắc, tại nơi Chúa chịu Phép Rửa, có một cột trụ đơn độc, trên đó gắn một thánh giá bằng sắt; tại đó cũng có nhà thờ thánh Gioan Tẩy Giả do Hoàng đế Anastasius xây dựng. Nhà thờ rất cao, được xây dựng trên các gian phòng lớn để tránh lũ lụt của sông Giođan.”

Tại địa điểm này, Vương cung thánh đường Chúa Ba Ngôi cũng đã được xây dựng. Tên gọi của ngôi thánh đường gợi nhớ đến biến cố Chúa Ba Ngôi được mạc khải trong ngày Chúa Giêsu chịu Phép Rửa: Chúa Cha phán từ trời và Chúa Thánh Thần hiện xuống trên Người dưới hình chim bồ câu. Các cuộc khai quật khảo cổ cho thấy đây từng là một ngôi thánh đường lớn, dài ít nhất 27 mét và rộng hơn 15 mét, dù ngày nay chỉ còn lại một vài tàn tích.

Bên cạnh các thánh đường này, các nhà khảo cổ còn xác định được một vương cung thánh đường thấp hơn, các hang ẩn tu, nhà nguyện, tranh khảm, nền đá cẩm thạch và một nhà rửa tội lớn hình thánh giá, tất cả được xây dựng gần nhau tại địa điểm ngày nay được gọi là “Bêtania bên kia sông Giođan” - Al-Maghtas.

Gần Al-Maghtas, các cuộc khai quật cũng phát hiện ngọn đồi Tell al-Kharrar, còn được gọi là Đồi Êlia (Jabal Mar Elias), gắn liền với ngôn sứ Êlia. Trong thời kỳ Byzantine, có lẽ vào thế kỷ V, một tu viện đã được xây dựng tại đây để kính nhớ vị ngôn sứ.

UNESCO: Giá trị nổi bật đối với nhân loại

Năm 2015, khu vực “Bêtania bên kia sông Giođan” (Al-Maghtas), bao gồm cả Tell al-Kharrar, đã được ghi danh vào Danh sách Di sản Thế giới của UNESCO. Trang web chính thức của UNESCO nêu rõ: “‘Bêtania bên kia sông Giođan’ có ý nghĩa tôn giáo to lớn đối với đa số các hệ phái Kitô giáo, những người đã nhìn nhận nơi đây là địa điểm Chúa Giêsu thành Nadarét chịu Phép Rửa bởi thánh Gioan Tẩy Giả. Việc xác định này đã khích lệ nhiều thế hệ tu sĩ, ẩn tu, khách hành hương và linh mục đến cư ngụ và viếng thăm nơi đây, đồng thời để lại những chứng tích về lòng đạo đức và các sinh hoạt tôn giáo của họ, có niên đại từ thế kỷ IV đến thế kỷ XV sau Công nguyên.”

Các Đức Giáo hoàng tại “Bêtania bên kia sông Giođan”

Đức Giáo hoàng đầu tiên viếng thăm Al-Maghtas là Đức Gioan Phaolô II, trong Năm Thánh 2000. Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI đã viếng thăm địa điểm này vào năm 2009 và làm phép khởi công xây dựng ngôi thánh đường kính nhớ biến cố Chúa Giêsu chịu Phép Rửa tại sông Giođan.

Năm 2014, Đức Giáo hoàng Phanxicô đã viếng thăm nơi đây và gặp gỡ những người tị nạn đến từ Syria và Iraq, các em nhỏ đau bệnh, cùng những người khuyết tật đang lánh nạn tại Giođan.

Ngôi Nhà thờ Chúa Giêsu chịu Phép Rửa mới đã được cung hiến trọng thể vào tháng 1 năm 2025. Thay mặt Đức Giáo hoàng Phanxicô, Đức Hồng y Pietro Parolin, Quốc vụ khanh Tòa Thánh, đã chủ sự nghi thức cung hiến.

Hiện nay, đây là nhà thờ Công giáo lớn nhất tại Giođan, và khu vực này cũng có sự hiện diện của các thánh đường thuộc những hệ phái Kitô giáo khác.