Giáo hội và lời mời gọi chăm sóc người mắc bệnh tâm thần (phần 2)

Tác giả: Margaret Musso
Giacôbê Thanh Phong lược dịch

TGPSG/ChurchLifeJournal -- Cầu nguyện cho việc chăm sóc mục vụ sức khỏe tâm thần cũng là lời mời gọi mỗi cộng đoàn Công giáo hành động cụ thể. Từ trường học đến giáo xứ, Giáo hội có thể góp phần xây dựng những môi trường biết đón nhận người đang gặp khó khăn, nâng đỡ gia đình họ và kết nối họ với sự chăm sóc cần thiết.

Lắng nghe và đồng hành

Là một bác sĩ tâm thần, một câu hỏi đơn giản mà tôi thường được đặt ra là: “Tôi nên làm gì khi gặp một người mắc bệnh tâm thần hoặc đang gặp vấn đề về sức khỏe tinh thần trong công việc của mình với tư cách là nhà giáo dục hay nhà mục vụ?”

Ngay trong giây phút ấy, hãy noi gương Đức Kitô, chủ động đến với người đang đau khổ. Đó là bước đầu tiên trên hành trình chữa lành. Hãy dành thời gian lắng nghe, đừng vội ngắt lời hay đưa ra lời khuyên. Hãy cảm ơn người ấy vì đã tin tưởng chia sẻ, và giúp họ cảm nhận rằng sự hiện diện của họ luôn có giá trị. Như lời Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI từng nói: “Thật tốt vì bạn hiện hữu”.

Thay vì chỉ nói “Tôi ở đây để giúp bạn”, hãy cho người ấy biết: “Tôi ở đây cùng bạn”. Hãy tôn trọng khả năng tự quyết của họ và hỏi xem bạn có thể hỗ trợ điều gì cụ thể. Đồng thời, đừng ngần ngại quan tâm đến sự an toàn của họ, chẳng hạn khi họ có ý nghĩ tự làm hại bản thân hoặc người khác, hay không còn khả năng đáp ứng những nhu cầu thiết yếu. Trong những trường hợp này, cần tìm kiếm sự hỗ trợ chuyên môn hoặc can thiệp khẩn cấp.

Không có một cách ứng xử duy nhất phù hợp với mọi hoàn cảnh. Vì thế, các tổ chức giáo dục và mục vụ cần có phương án xử lý những tình huống khủng hoảng. Người làm công tác giáo dục và mục vụ cũng cần nhớ rằng mình là một phần trong mạng lưới nâng đỡ người bệnh, chứ không phải chuyên gia hay người có thể đảm nhận toàn bộ việc chăm sóc. Việc đồng hành lâu dài có thể gây mệt mỏi và thất vọng, nên họ cũng cần quan tâm đến sức khỏe của chính mình.

Thánh Gioan Phaolô II nhắc nhở chúng ta cần kiên nhẫn và nhạy cảm trước những khó khăn của người trầm cảm. Ngài gợi lại lời Thánh Têrêsa Hài Đồng Giêsu: “Những người bé nhỏ thì chỉ có thể bước đi bằng những bước nhỏ”. Lời nhắc ấy giúp chúng ta hiểu rằng đồng hành với người đang đau khổ đòi hỏi sự kiên trì, tôn trọng nhịp độ và khả năng của từng người.

Dành cho các nhà giáo dục

Trẻ em và người trẻ phải đối diện với nhiều khó khăn về sức khỏe tinh thần. Đó có thể là những biến động tâm lý trong quá trình trưởng thành, nhưng cũng có thể là các rối loạn nghiêm trọng như lo âu, ám ảnh cưỡng chế (OCD) và trầm cảm. Đáng lo ngại hơn, tự tử vẫn là một trong những hậu quả nghiêm trọng liên quan đến sức khỏe tinh thần ở trẻ em và thanh thiếu niên.

Các trường Công giáo, từ bậc tiểu học đến đại học, có cơ hội xây dựng một nền văn hóa hướng đến sự triển nở toàn diện của con người. Qua đó, các trường có thể góp phần đáp lại cuộc khủng hoảng sức khỏe tinh thần đang ảnh hưởng đến người trẻ ngày nay. Một số cách thực hiện cụ thể gồm:

• Thứ nhất, khuyến khích những cuộc gặp gỡ trực tiếp và sử dụng thiết bị kỹ thuật số cách hợp lý. Nhiều nghiên cứu ghi nhận mối tương quan giữa tình trạng sức khỏe tinh thần kém ở thanh thiếu niên với việc sử dụng điện thoại thông minh và các phương tiện truyền thông kỹ thuật số. Dù cần thận trọng khi diễn giải những kết quả này, chúng ta vẫn có thể khẳng định rằng việc gặp gỡ và tương tác trực tiếp với người khác là điều thiết yếu đối với sự phát triển toàn diện của con người.

• Thứ hai, tạo điều kiện để trẻ vui chơi, khám phá và tự lập. Ngày nay, trẻ em có ít cơ hội tự mình thực hiện những hoạt động độc lập, chẳng hạn đi bộ hoặc đạp xe đến trường mà không có người lớn đi cùng. Việc khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động phù hợp với lứa tuổi, tự khám phá thế giới xung quanh và rèn luyện tính tự lập có thể góp phần hỗ trợ sức khỏe tinh thần.

• Thứ ba, hướng dẫn người trẻ sống một cuộc đời có ý nghĩa theo truyền thống Công giáo. Thay vì chỉ trao đổi về nghề nghiệp hay tương lai, các nhà giáo dục có thể giúp học sinh phân định ơn gọi, nhận ra những khả năng và ân huệ Chúa ban, đồng thời tìm cách sử dụng những điều ấy để phục vụ tha nhân.

Sự khôn ngoan lâu đời của Giáo hội về con đường dẫn đến sự triển nở toàn diện của con người đang ngày càng được soi sáng qua các nghiên cứu khoa học. Nhiều nghiên cứu cho thấy giá trị của sự tha thứ, việc xây dựng và duy trì các mối tương quan, đời sống hôn nhân, những hành vi nhân hậu và việc vun đắp các nhân đức.

Thánh Gioan Phaolô II đã tóm lược giá trị của sự khôn ngoan nơi Giáo hội đối với sự phát triển lành mạnh của người trẻ. Ngài nói:

“Hiện tượng trầm cảm nhắc nhở Giáo hội và toàn thể xã hội về tầm quan trọng của việc trao cho con người, đặc biệt là người trẻ, những mẫu gương và những trải nghiệm có thể giúp họ trưởng thành trên các bình diện nhân bản, tâm lý, luân lý và thiêng liêng.

Thực vậy, việc thiếu vắng những điểm quy chiếu chỉ có thể khiến con người trở nên mong manh hơn, dẫn đến suy nghĩ rằng mọi hình thức hành vi đều như nhau. Trong viễn cảnh này, vai trò của gia đình, nhà trường, các phong trào giới trẻ và các hội đoàn giáo xứ hết sức quan trọng, bởi những thực tại này có ảnh hưởng sâu sắc đến quá trình hình thành nhân cách của mỗi người”.

Ngoài ra, tôi khuyến khích quý vị hướng dẫn học sinh tìm hiểu về bệnh tâm thần, đặc biệt là những bệnh nghiêm trọng, như một vấn đề liên quan đến sự sống và phẩm giá con người. Qua việc học hỏi và tham gia những hoạt động chăm sóc người bệnh cả về thể lý lẫn tinh thần, người trẻ có thể hiểu hơn về nỗi đau của người khác và học cách sống yêu thương, tôn trọng.

Dành cho những người làm công tác mục vụ

Việc cổ võ sự triển nở toàn diện của con người cũng là một phần trong sứ vụ của Giáo hội. Không phải mọi nỗi đau đều xuất phát từ bệnh tâm thần. Những người đang trải qua mất mát, cô đơn hoặc những thử thách trong cuộc sống cũng cần được lắng nghe, nâng đỡ và đồng hành. Đây là một lĩnh vực quan trọng trong đó Giáo hội có thể đóng góp, bên cạnh sự chăm sóc của các chuyên gia sức khỏe tinh thần.

Nhiều nghiên cứu ghi nhận mối tương quan tích cực giữa đời sống tôn giáo và sự an lạc của con người. Việc thực hành đức tin có liên hệ với sức khỏe tinh thần tốt hơn, các mối tương quan xã hội lành mạnh hơn và mức độ hài lòng với cuộc sống cao hơn. Một số nghiên cứu cũng ghi nhận đời sống tôn giáo có thể là yếu tố bảo vệ con người trước nguy cơ tự tử. Tuy nhiên, những kết quả này chưa đủ để khẳng định mối quan hệ nhân quả.

Để thể hiện sự quan tâm ấy, các cộng đoàn Công giáo có thể thực hiện những việc cụ thể:

• Công khai bày tỏ sự đón nhận và nâng đỡ người mắc bệnh tâm thần: mời các diễn giả đến giáo xứ chia sẻ về vấn đề này; đưa lời nguyện cho người mắc bệnh tâm thần vào Lời nguyện tín hữu; cử hành lễ Thánh Dymphna, vị thánh được tôn kính như bổn mạng của những người mắc bệnh tâm thần.
• Quan tâm đến đời sống bí tích và thiêng liêng của người bệnh: tạo điều kiện để họ tham dự Thánh lễ, lãnh nhận các bí tích và được rước lễ khi không thể đến nhà thờ. Có thể tìm cách đưa Thánh Thể đến cho những bệnh nhân đang điều trị tại các cơ sở tâm thần.
• Nâng đỡ gia đình người bệnh bằng những việc làm thiết thực: chẳng hạn, tổ chức hỗ trợ bữa ăn cho các gia đình đang gặp khó khăn. Phó tế Tom Lambert, người tích cực cổ võ việc quan tâm đến bệnh tâm thần trong Giáo hội Công giáo, nhận xét rằng khi một gia đình có người mắc bệnh ung thư, người ta thường nghĩ đến việc mang thức ăn đến giúp đỡ; nhưng điều tương tự lại ít xảy ra với những gia đình có người mắc bệnh tâm thần. Nhận xét này nhắc chúng ta đừng quên những gia đình đang âm thầm chịu nhiều áp lực.
• Giúp người bệnh hòa nhập với cộng đoàn: chủ động thăm viếng và hỗ trợ những người mắc bệnh tâm thần nghiêm trọng muốn tham dự Thánh lễ nhưng gặp khó khăn trong việc di chuyển. Nhiều người sống tại các cơ sở chăm sóc tập thể và không có phương tiện đến nhà thờ. Chúng ta cần tự hỏi: cộng đoàn đã thực sự quan tâm và tạo điều kiện để họ được tham gia đời sống đức tin hay chưa?

Bên cạnh việc đồng hành và đào tạo, người làm công tác mục vụ cũng có thể lên tiếng, cổ võ để Giáo hội quan tâm hơn đến những nhu cầu điều trị và chăm sóc của người mắc bệnh tâm thần, nhất là những người mắc bệnh nghiêm trọng.

Cũng như Cha Jofre đã được thúc đẩy hành động sau khi gặp một người đang đau khổ, Giáo hội hôm nay được mời gọi đáp lại nhu cầu của những người bệnh và gia đình họ. Thánh Gioan Phaolô II nhắc nhở rằng Đức Kitô đã mang lấy mọi đau khổ của con người, kể cả những đau khổ do bệnh tâm thần. Niềm xác tín ấy nâng đỡ Giáo hội trong sứ mạng đồng hành với người bệnh bằng sự cảm thông, kiên nhẫn và tình yêu thương.