Khi Giáo hội trở thành nơi an trú cho những tâm hồn đang tổn thương

TGPSG -- Trong ý chỉ cầu nguyện tháng 10/2026, Đức Giáo hoàng Lêô XIV mời gọi toàn thể Giáo hội cầu nguyện cho việc chăm sóc sức khỏe tinh thần, đồng thời xin cho Giáo hội biết vượt qua sự kỳ thị và phân biệt đối xử đối với những người mắc bệnh tâm thần.

Lời cầu nguyện của ngài bắt đầu bằng việc hướng sự chú ý đến “những vết thương âm thầm mà đôi khi không ai nhìn thấy”, và xin cho Giáo hội trở thành “một ngôi nhà mở, một không gian an toàn, nơi mọi người đều có chỗ”.

Con người là một toàn thể

Nhiều năm qua, Giáo hội đã nhiều lần lên tiếng về phẩm giá, sự chăm sóc và việc đồng hành với những người gặp vấn đề về sức khỏe tâm thần.

Một trong những nền tảng quan trọng để hiểu cách Giáo hội nhìn về sức khỏe tinh thần được Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI trình bày trong Ngày Thế giới Bệnh nhân năm 2006. Năm ấy, Giáo hội đặc biệt hướng sự quan tâm đến những người mắc bệnh tâm thần với chủ đề “Sức khỏe tinh thần và phẩm giá con người” (1)

Trong bài phát biểu nhân Ngày Thế giới Bệnh nhân, Đức Bênêđictô XVI nhắc rằng Đức Giêsu gặp gỡ con người trong sự toàn vẹn của họ và chữa lành con người “trong thân xác, tâm trí và tinh thần”. Ngài khẳng định: “Con người là một thể thống nhất và các chiều kích khác nhau của họ có thể và phải được phân biệt, nhưng không thể tách rời.” (2)

Cách nhìn này giúp Giáo hội tránh một cách hiểu quá hẹp về sức khỏe. Con người không phải là một thân xác cần được chữa bệnh, cũng không phải một tâm trí cần được điều chỉnh. Đời sống thể lý, tâm lý và tinh thần liên hệ chặt chẽ với nhau. Một biến cố đau buồn có thể ảnh hưởng đến thân thể; một căn bệnh thể lý kéo dài có thể gây ra khủng hoảng tâm lý; một người đang chịu tổn thương tinh thần cũng có thể gặp khó khăn trong đời sống gia đình, công việc và đời sống đức tin.

Giáo lý Hội Thánh Công giáo cũng nhìn bệnh tật trong chiều kích nhân sinh rộng lớn. Số 1500 viết rằng bệnh tật và đau khổ luôn thuộc “những vấn đề nghiêm trọng nhất” của đời người. Khi đau bệnh, con người đối diện với sự bất lực, những giới hạn và tính hữu hạn của mình. Số 1501 tiếp tục cho thấy bệnh tật có thể đưa con người vào lo âu, khép kín, thậm chí tuyệt vọng.

Vì thế, khi một người gặp vấn đề về sức khỏe tinh thần, điều cần được nhìn thấy trước hết vẫn là một con người đang đau khổ. Chẩn đoán y khoa có thể giúp xác định tình trạng bệnh và hướng điều trị, nhưng không thể diễn tả hết con người ấy.

Đó cũng là lý do việc chăm sóc sức khỏe tinh thần cần đặt con người ở trung tâm.

Người mắc bệnh tâm thần vẫn giữ trọn phẩm giá

Một trong những nguy cơ lớn đối với người mắc bệnh tâm thần không nằm ở căn bệnh mà ở cách người khác nhìn họ.

Có người bị gọi bằng chính tên căn bệnh của mình. Có người bị xem là yếu đuối, thiếu đức tin hoặc “có vấn đề”. Có gia đình ngại chia sẻ vì sợ hàng xóm, bạn bè hay cộng đoàn biết con mình đang điều trị tâm lý. Có người vì sợ bị đánh giá nên chọn im lặng, không tìm kiếm sự giúp đỡ.

Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI đã đặc biệt cảnh báo về tình trạng xã hội không phải lúc nào cũng đón nhận những người mắc bệnh tâm thần. Trong sứ điệp nhân Ngày Thế giới Bệnh nhân năm 2006, ngài kêu gọi bảo đảm cho họ được tiếp cận việc chăm sóc cần thiết, đồng thời nhấn mạnh sự cần thiết phải hình thành một thái độ mới đối với bệnh tâm thần. Ngài yêu cầu sự trợ giúp y tế, xã hội và mục vụ phải luôn tôn trọng phẩm giá vốn có của mỗi con người.

Đức Giáo hoàng Bênêđictô XVI còn nói rõ rằng mỗi Kitô hữu, tùy theo trách nhiệm của mình, đều được mời gọi góp phần để phẩm giá của những người mắc bệnh tâm thần được nhận biết, tôn trọng và thăng tiến.

Đây là một điểm rất quan trọng đối với đời sống Giáo hội. Người bệnh không trở thành một con người “kém giá trị” vì bệnh tật. Họ vẫn là một người được Thiên Chúa yêu thương, vẫn có phẩm giá và vẫn thuộc về cộng đoàn.

Trong lời cầu nguyện tháng 10/2026, Đức Giáo hoàng Lêô XIV diễn tả điều này bằng một cách rất đẹp: Thiên Chúa gọi những người đang gặp khó khăn về sức khỏe tinh thần “bằng tên của họ, với lòng dịu dàng”, và nơi Ngài, họ tìm thấy phẩm giá và hy vọng. (3)

Do đó, vượt qua kỳ thị không phải là một việc làm bên lề mục vụ. Đó là cách Giáo hội bảo vệ phẩm giá của một người đang đau khổ.

Chăm sóc chuyên môn và sự đồng hành cần đi cùng nhau

Khi nói đến sức khỏe tinh thần trong môi trường Công giáo, đôi khi có một nguy cơ khác: nhìn vấn đề chủ yếu dưới khía cạnh thiêng liêng.

Một người đang trầm cảm có thể được khuyên cầu nguyện nhiều hơn. Một người đang trải qua khủng hoảng có thể được nhắc nhở hãy phó thác cho Chúa. Những lời ấy có thể xuất phát từ thiện chí, nhưng nếu dừng lại ở đó, chúng chưa đủ để đáp ứng nhu cầu của người đang đau khổ.

Giáo hội không phủ nhận vai trò của y khoa và các ngành chuyên môn. Trái lại, ngay trong sứ điệp năm 2006, Đức Bênêđictô XVI kêu gọi bảo đảm cho người mắc bệnh tâm thần được tiếp cận những hình thức chăm sóc và điều trị cần thiết. Ngài đồng thời cho rằng cần kết hợp việc điều trị thích hợp với một sự nhạy cảm mới đối với những người mắc bệnh và gia đình họ. Điều này đặt ra một nhiệm vụ rất cụ thể cho mục vụ.

Một linh mục không nhất thiết phải trở thành chuyên viên tâm lý. Một giáo lý viên không thể thay thế bác sĩ. Một người bạn trong giáo xứ cũng không thể tự mình điều trị một căn bệnh tâm thần. Nhưng họ có thể làm một điều rất quan trọng: giúp người đang đau khổ không phải đối diện với bệnh tật trong cô đơn.

Họ có thể lắng nghe. Có thể khuyến khích người bệnh tìm đến chuyên viên thích hợp. Có thể đồng hành với gia đình. Có thể giúp người bệnh duy trì những mối quan hệ lành mạnh trong cộng đoàn. Có thể cầu nguyện với họ mà không biến cầu nguyện thành một thứ “toa thuốc” thay cho điều trị.

Đức Giáo hoàng Phanxicô tại Hội nghị Quốc gia về Sức khỏe Tâm thần tại Ý năm 2021 cũng bày tỏ sự trân trọng đối với các bác sĩ và nhân viên y tế đang chăm sóc những người mắc các rối loạn tâm thần. Ngài nhấn mạnh việc cung cấp điều trị thích hợp, đồng thời đề cao những yêu cầu chuyên môn và nhân bản trong việc chăm sóc những người này. (4)

Như thế, mục vụ sức khỏe tinh thần cần có sự cộng tác. Chuyên viên chăm sóc sức khỏe thực hiện phần việc chuyên môn; gia đình chăm sóc người thân; cộng đoàn tạo môi trường nâng đỡ; các nhân viên mục vụ hiện diện và đồng hành. Mỗi người đóng góp phần việc của mình, cùng hướng đến một con người đang cần được chăm sóc.

Xây dựng một cộng đoàn biết lắng nghe và đón nhận

Trong lời cầu nguyện tháng 10, Đức Giáo hoàng Lêô XIV xin Chúa ban Thánh Thần để Giáo hội biết “đón nhận và hội nhập việc chăm sóc sức khỏe tinh thần vào đời sống và sứ mạng của các cộng đoàn và của toàn thể Giáo hội”.

Đồng thời, ngài cũng cầu xin cho Giáo hội trở thành “một ngôi nhà mở, một không gian an toàn, nơi mọi người đều có chỗ”; một cộng đoàn biết đồng hành, không loại trừ, biết lắng nghe mà không phán xét và đến gần mà không sợ hãi.

Đức Giáo hoàng Lêô XIV chúc lành cho một người trẻ ngồi xe lăn nhân Ngày thế giới Bệnh nhân 2026. Ảnh: Vatican News

Một người vẫn đi làm, vẫn đến nhà thờ, vẫn trò chuyện với mọi người, nhưng bên trong có thể đang mang một nỗi buồn kéo dài, một cơn lo âu, một sự kiệt sức hoặc một căn bệnh tâm thần cần được chăm sóc. Những đau khổ ấy nhiều khi diễn ra trong thầm lặng, khiến người bệnh cảm thấy cô đơn ngay giữa gia đình và cộng đoàn.

Có lẽ câu hỏi quan trọng nhất dành cho mỗi giáo xứ không phải là: “Chúng ta đã có một chương trình mục vụ sức khỏe tinh thần chưa?” mà là: “Một người đang gặp vấn đề về sức khỏe tinh thần có cảm thấy an toàn khi bước vào cộng đoàn của chúng ta không?”

Những lời ấy có thể được đặt vào những hoàn cảnh rất cụ thể của một giáo xứ. Chẳng hạn như một người trẻ đang điều trị trầm cảm có thể ngồi trong nhà thờ mà không phải giấu giếm hay xấu hổ. Một người mẹ có con mắc bệnh tâm thần có thể tìm đến một người trong cộng đoàn để chia sẻ mà không sợ bị cho là gia đình “có vấn đề”. Một người cha đang kiệt sức vì chăm sóc người thân có thể nhận được sự nâng đỡ thay vì những lời trách móc. Một người đang trải qua khủng hoảng tâm lý có thể được lắng nghe trước khi được khuyên bảo. Một giáo xứ có thể biết khi nào cần cầu nguyện, khi nào cần lắng nghe và khi nào cần giới thiệu một người đến sự trợ giúp chuyên môn. Đây là lúc mục vụ sức khỏe tinh thần trở thành một phần của đời sống cộng đoàn chứ không còn là một chủ đề được nhắc đến trong một tháng.

Đức Giáo hoàng Lêô XIV kết thúc lời cầu nguyện bằng hình ảnh Giáo hội trở thành “một dấu chỉ sống động của lòng thương xót”, một lòng thương xót không bỏ rơi và luôn tìm cách phục hồi con người.

Điều này cho thấy mục vụ sức khỏe tinh thần không phải là một chương trình dành riêng cho một nhóm chuyên biệt. Nó liên quan đến cách mỗi cộng đoàn Kitô hữu nhìn người đang đau khổ, và đáp lại nỗi đau ấy bằng cách không để những người mang vết thương tinh thần phải đau khổ một mình.

Bài: Từ Tâm