Sứ mạng “lai”: Người trẻ sống và tìm kiếm đức tin thế nào giữa không gian số và đời thực?

Tác giả: Jorge Enrique Mújica

Biên dịch: Giacôbê Thanh Phong

TGPSG/ZENIT --  Đối với một thế hệ đã quen với việc chuyển đổi một cách tự nhiên giữa màn hình điện thoại và những cuộc trò chuyện trực tiếp, sự phân biệt trước đây giữa “trực tuyến” và “trực tiếp” ngày càng trở nên mờ nhạt.

Người trẻ không còn tách biệt thế giới số và đời thực

Một nghiên cứu mới về trẻ em và thanh thiếu niên tại Vương quốc Anh cho thấy sứ mạng loan báo Tin Mừng có lẽ cần bắt kịp thực tế này, không phải bằng cách thay thế các mối tương quan cá nhân bằng những nền tảng kỹ thuật số, nhưng bằng cách kết nối hai môi trường ấy với nhau.

Báo cáo “Khám phá sứ mạng lai nơi người trẻ” (Exploring Hybrid Mission among Young People), do Scripture Union phối hợp với Đại học Liverpool Hope công bố vào tháng 8 năm 2026, đã khảo sát 155 trẻ em và thiếu niên từ 8 đến 16 tuổi.

Trong số này, 100 em thường xuyên tham dự các sinh hoạt tại nhà thờ, trong khi 55 em không tự nhận mình là Kitô hữu. Các nhà nghiên cứu cũng ghi nhận ý kiến của 120 người phụ trách mục vụ giới trẻ.

Những kết quả này đặt lại vấn đề đối với quan niệm cho rằng việc loan báo Tin Mừng trên môi trường kỹ thuật số tất yếu sẽ cạnh tranh với sự tiếp xúc mục vụ truyền thống.

Màn hình là cánh cửa, không nhất thiết là đích đến

Khi được hỏi sẽ tìm hiểu thêm về Kinh Thánh bằng cách nào, 44% người tham gia cho biết họ lựa chọn hình thức hoàn toàn trực tiếp, trong khi 45% thích kết hợp giữa tương tác trực tuyến và gặp gỡ trực tiếp.

Hơn 70% cho biết họ sẽ sử dụng cả hai môi trường trực tuyến và trực tiếp khi tìm kiếm thông tin và tìm hiểu các sự kiện. Xu hướng này càng trở nên rõ ràng hơn khi các câu hỏi chuyển từ việc tìm kiếm thông tin sang các mối tương quan.

Có tới 58% cho biết họ muốn đặt những câu hỏi về Thiên Chúa trong những cuộc gặp gỡ trực tiếp, trong khi 68% thích cầu nguyện trực tiếp. Khoảng 1/3 số người tham gia mong muốn được nâng đỡ qua những cuộc gặp gỡ trực tiếp, nhưng hơn một nửa muốn có thể nhận được sự đồng hành và nâng đỡ cả trên môi trường trực tuyến lẫn trực tiếp.

Nói cách khác, màn hình dường như là một cánh cửa dẫn vào hơn là một đích đến.

Sự phân biệt này có ý nghĩa quan trọng đối với các cộng đoàn Kitô hữu. Một công cụ tìm kiếm, một video hay một bài đăng trên mạng xã hội có thể cung cấp câu trả lời ban đầu, gợi lên một câu hỏi, hoặc giúp một người trẻ làm quen với một ý tưởng mà trước đó họ chưa từng biết đến. Tuy nhiên, nghiên cứu cho thấy rằng khi những câu hỏi trở nên riêng tư và cá nhân hơn, đặc biệt là những câu hỏi về Thiên Chúa, cầu nguyện và đức tin, nhiều người trẻ vẫn trân trọng sự hiện diện và đồng hành của một người khác.

Đức tin vẫn được khám phá qua những mối tương quan

Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của gia đình. Cha mẹ và người thân vẫn có ảnh hưởng đáng kể hơn nhiều so với những nhân vật nổi bật trong môi trường kỹ thuật số: 80% người tham gia cho biết gia đình có ảnh hưởng đến họ, và 65% nhắc đến bạn bè. Một nửa số người được hỏi cho biết họ chịu ảnh hưởng từ các thần tượng thể thao, trong khi 35% đề cập đến thầy cô giáo và những người nổi tiếng. Chỉ 5% lựa chọn những người phụ trách mục vụ giới trẻ, các nhà khoa học hoặc các nhân vật hư cấu.

Những kết quả liên quan đến những người trẻ không thực hành đời sống đức tin đặc biệt đáng chú ý.

Gần như tất cả những người trẻ này đều biết ít nhất một người Kitô hữu thông qua trường học, các mối quan hệ bạn bè hoặc đại gia đình. Báo cáo cũng cho thấy cha hoặc mẹ có đời sống đức tin có thể tác động tích cực đến đức tin của con cái. Đồng thời, những người trẻ này nhìn chung cho rằng việc cha hoặc mẹ không theo đạo Công giáo không quyết định việc một đứa trẻ có trở thành người theo đạo hay không.

Điều đó cho thấy một thực tế tinh tế hơn việc chỉ đơn thuần truyền lại đức tin từ cha mẹ sang con cái: dường như người trẻ nhận biết đức tin trước hết qua các mối tương quan và những chứng tá sống động.

Người trẻ không dễ bị dẫn dắt bởi những “người có ảnh hưởng”

Tuy nhiên, internet vẫn có sức lan tỏa đáng kể. Có tới 63% cho biết họ chịu ảnh hưởng bởi những gì họ tiếp cận trên mạng, trong khi 21% nói rằng họ không bị ảnh hưởng và 16% không chắc chắn.

Dẫu vậy, đánh giá của những người trẻ về những nhân vật có ảnh hưởng trên mạng xã hội lại khá dè dặt. Trên thang điểm từ 1 đến 5, một nửa số người tham gia chỉ đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân vật này ở điểm 2.

Các nhà phụ trách mục vụ giới trẻ lại có một cách nhìn khác. 29% đánh giá mức độ ảnh hưởng của những nhân vật trên mạng ở mức cao nhất là 5 điểm, 18% đánh giá ở mức 4 điểm, và 35% ở mức 3 điểm.

Một khoảng cách tương tự cũng xuất hiện khi nói đến ảnh hưởng của bạn bè: 20% người trẻ đánh giá ảnh hưởng của bạn bè ở mức 4 điểm, trong khi 41% các nhà phụ trách mục vụ giới trẻ đánh giá như vậy.

Sự khác biệt này mang nhiều ý nghĩa. Những người trưởng thành làm việc với người trẻ đôi khi có thể đánh giá quá cao tầm quan trọng của những nhân vật nổi bật trên mạng, trong khi lại đánh giá thấp ảnh hưởng âm thầm của những mối tương quan đời thường cũng như tác động rộng lớn hơn của môi trường kỹ thuật số.

Chính những người trẻ cũng bày tỏ sự dè dặt đối với các nhân vật có sức ảnh hưởng trên mạng, và thường đặt vấn đề về độ tin cậy của họ. Nhiều người khẳng định rằng bản thân không bị những người này ảnh hưởng, nhưng đồng thời thừa nhận rằng nội dung trên mạng có thể giúp họ học hỏi điều gì đó, truyền cảm hứng để thử một điều mới hoặc thách thức những quan niệm vốn có.

Giáo hội cần xây những nhịp cầu khám phá và gặp gỡ

Đối với Giáo hội, sự phân biệt này có thể mang ý nghĩa then chốt. Sứ mạng loan báo Tin Mừng trong thời đại kỹ thuật số không nhất thiết là một cuộc cạnh tranh nhằm tạo ra ngày càng nhiều những nhân vật có sức ảnh hưởng. Thay vào đó, sứ mạng ấy có thể là xây dựng những con đường đáng tin cậy nối liền việc khám phá với cuộc gặp gỡ: những nội dung có khả năng khơi lên những câu hỏi có ý nghĩa; những cộng đoàn có khả năng giải đáp các câu hỏi ấy; và những người trưởng thành mà người trẻ có thể tìm đến mà không cảm thấy mình bị phán xét hay bị thao túng.

Chương trình Alpha Công giáo tại Giáo xứ Thánh Phaolô dành cho người trẻ.
Ảnh: Gx Thánh Phalô

Đây chính là lúc khái niệm “sứ mạng lai” (hybrid mission) trong báo cáo cho thấy ý nghĩa vượt xa một khẩu hiệu về công nghệ. Những người trẻ được khảo sát dường như không phân chia cuộc sống của mình thành hai không gian tách biệt: không gian số và đời thực. Họ chuyển đổi một cách tự nhiên giữa hai môi trường ấy.

Vì thế, nếu cách ứng phó của Kitô giáo cứ nhất quyết phải chọn một môi trường và xem nhẹ môi trường kia, thì có nguy cơ không thấu hiểu được môi trường sống thực tế của người trẻ ngày nay.

Ông Dave Newton, Giám đốc quốc gia của Scripture Union, nhận định rằng trẻ em và người trẻ vốn đã sống trong một thế giới “lai” như vậy, và Giáo hội cần biết lắng nghe, học hỏi và đáp ứng, thay vì mãi tranh luận xem việc tương tác trên môi trường kỹ thuật số có thực sự cần thiết hay không.

Công nghệ không thể thay thế sự hiện diện của con người

Tuy nhiên, bài học sâu xa hơn có lẽ là công nghệ không thể thay thế sự hiện diện của con người. Những con số liên quan đến việc cầu nguyện, những câu hỏi về Thiên Chúa và nhu cầu được nâng đỡ cách cá vị cho thấy điều ngược lại. Truyền thông kỹ thuật số có thể mở ra một cánh cửa, nhưng nhiều người trẻ vẫn mong muốn có một người mà họ tin tưởng đang chờ đợi ở phía bên kia cánh cửa ấy.

Đối với sứ mạng loan báo Tin Mừng của người Kitô hữu, đây vừa là một thách đố, vừa là một cơ hội: hãy hiện diện trong những không gian nơi người trẻ đang tìm kiếm, nhưng đồng thời đừng quên rằng đức tin rốt cuộc không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin. Đức tin mời gọi con người đến với cuộc gặp gỡ, niềm tín thác, chứng tá và một cộng đoàn, nơi những câu hỏi về ý nghĩa của cuộc sống được đón nhận và xem xét cách nghiêm túc.