Phòng Lắng Nghe: Một không gian để trải lòng và tìm kiếm sự trợ giúp về tâm lý

TGPSG -- “Con chỉ muốn được lắng nghe mà không bị la mắng”. Đó là mong muốn của một bé gái, tuy đơn giản nhưng đã giúp những người đồng hành tại Phòng Lắng Nghe hiểu thêm về nhu cầu được lắng nghe và nâng đỡ nơi các em thiếu nhi.

Khi một đứa trẻ chỉ mong được lắng nghe

Một bé gái được bà ngoại đưa đến Phòng Lắng Nghe của giáo xứ Hạnh Thông Tây vì ở nhà em không chịu nói chuyện, cứ im lặng suốt và không tiếp xúc với ba mẹ. Bà ngoại lo cháu bị bệnh, nên đã dẫn cháu đến với Phòng Lắng Nghe.

Ban đầu, bé còn rất rụt rè khi đến Phòng Lắng Nghe, nhưng sau đó em bộc bạch: "Con rất muốn nói chuyện với ba mẹ, muốn ba mẹ biết ở trường con như thế nào".

Tuần sau, ba mẹ cùng đưa bé đến học giáo lý. Người mẹ cũng tìm đến chuyên viên của Phòng Lắng Nghe và chia sẻ rằng, chị không nói chuyện được với con, còn ba thường xuyên bận rộn với công việc. Gia đình cùng chưa hiểu vì sao bé ngày càng im lặng.

Qua tìm hiểu, các chuyên viên biết được rằng, bé sợ không dám nói vì trước đây hay thấy ba mẹ cãi nhau, nên em chỉ ước mong: "Con chỉ muốn được lắng nghe mà không bị la mắng".

Khi các chuyên viên làm cầu nối để hai bên gia đình trao đổi, lắng nghe và thấu hiểu nhau, thì những tuần sau đó, bé đã vui vẻ đến Phòng Lắng Nghe chơi với các bạn khác. Ba mẹ cũng đưa con đi học giáo lý, đón con về trong sự vui vẻ, gắn kết. Bé không cần hỗ trợ tâm lý nữa, và “căn bệnh” mà bà ngoại lo lắng cũng tự nhiên biến mất.

Điều khiến các chuyên viên nhớ mãi không phải là một kỹ thuật can thiệp phức tạp, nhưng là việc em có cơ hội nói ra điều mình giữ kín trong lòng.

Câu chuyện này gợi lên một điều đáng lưu tâm: trẻ em hay người lớn đều có những nỗi lòng khó nói, và họ rất cần được lắng nghe trước khi người khác vội đưa ra nhận xét hay đánh giá.

Từ thao thức lắng nghe đến một không gian đồng hành

Phòng Lắng Nghe là dự án tông đồ của những người trẻ tại giáo xứ Hạnh Thông Tây, hạt Gò Vấp, thuộc Tổng Giáo phận Sài Gòn. Dự án hướng đến việc tạo một không gian an toàn, nơi thiếu nhi, phụ huynh, người trẻ và những người phục vụ trong giáo xứ có cơ hội được lắng nghe, đồng hành và hỗ trợ tâm lý dưới ánh sáng Tin Mừng, nhằm góp phần chăm sóc con người cách toàn diện và xây dựng một cộng đoàn biết lắng nghe, cảm thông và nâng đỡ nhau. Bên cạnh đó, Phòng cũng lắng nghe những chia sẻ về trải nghiệm thiêng liêng của các bạn nhỏ và người trẻ.

Phòng Lắng Nghe nhìn từ bên ngoài và một số góc bên trong

Ý tưởng hình thành Phòng Lắng Nghe đến từ thao thức của bác sĩ Maria Huỳnh Đoàn Phương Trúc, Thạc sĩ, Bác sĩ Tâm thần, hiện công tác tại Đại học Y khoa Phạm Ngọc Thạch. Trước đây từng là giáo lý viên, đồng thời được đào tạo trong lĩnh vực tâm lý – tâm thần, chị nhận thấy nhiều em thiếu nhi có nhu cầu được lắng nghe nhưng chưa biết tìm đến ai để chia sẻ. Chị mong muốn vận hành một phòng tham vấn tâm lý dành riêng cho các em thiếu nhi, để các em có thể trải lòng với những người có cùng niềm tin Công giáo với mình.

Thao thức này dần có cơ hội thành hình khi chị gặp Tiến sĩ Francis Heng, một chuyên gia tâm lý người Singapore thường tổ chức các khóa huấn luyện về can thiệp khủng hoảng tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn TP. HCM. Chị liền mời Tiến sĩ Francis về tập huấn can thiệp khủng hoảng cho các anh chị giáo lý viên tại giáo xứ Hạnh Thông Tây. Từ đó, một nhóm bạn có chuyên môn và cùng mối quan tâm đến việc chăm sóc sức khỏe tinh thần dần hình thành. Trong nhóm có các thành viên nòng cốt như bác sĩ Phương Trúc, Thạc sĩ Tâm lý lâm sàng Cecilia Trịnh Thanh Vi, giáo viên tâm lý Maria Têrêsa Nguyễn Tiểu Huyền…

Sau khóa tập huấn, Tiến sĩ Francis khuyến khích các thành viên vận dụng kiến thức đã học để phục vụ giáo xứ và cộng đồng. Chính vì thế, nhóm đã trình bày ý tưởng về Phòng Lắng Nghe với Cha sở lúc bấy giờ là Cha Giuse Phạm Quốc Tuấn và nhận được sự ủng hộ của ngài. Cha Giuse đã tạo mọi điều kiện để ý tưởng thành hiện thực, như cho mượn phòng, cho phép làm truyền thông, và dặn: “Tụi con cần gì, cứ nói với Cha”. Với sự hậu thuẫn của Cha sở, nhóm có thêm một linh mục đồng hành, đó là Cha phó Đa Minh Lê Công Nguyên, Tuyên úy đoàn Thiếu nhi Thánh Thể của giáo xứ Hạnh Thông Tây.

Tuy nhiên, ý tưởng cần có thêm nguồn lực để triển khai. Vừa hay lúc đó bạn Tiểu Huyền trong nhóm đăng ký tham gia cuộc thi "Mình Đi Thôi" do Vatican News Tiếng Việt tổ chức. Đó là một cuộc thi dành riêng để tài trợ cho các dự án tông đồ trẻ. Dự án thành lập Phòng Lắng Nghe đã vượt qua các vòng thẩm định và nhận được nguồn kinh phí tài trợ từ Vatican News.

Từ trái qua: Thạc sĩ Trịnh Thanh Vi, bác sĩ Phương Trúc và bạn Tiểu Huyền giới thiệu dự án Phòng Lắng Nghe trong chương trình "Mình đi thôi" do Vatican News Tiếng Việt tổ chức

Với sự kết hợp hoàn hảo của ba mảnh ghép: Sự chấp thuận của bề trên; đội ngũ có kỹ năng chuyên môn về tâm lý, tâm thần; và kinh phí hỗ trợ từ Vatican News, Phòng Lắng Nghe đã ra đời.

Ngày 7/4/2026, Phòng Lắng Nghe được làm phép và bắt đầu một hành trình mới. Đến ngày 12/4/2026, Phòng chính thức tiếp nhận những trường hợp đầu tiên.

Tên gọi “Phòng Lắng Nghe” cũng thể hiện mong muốn giúp người tìm đến cảm thấy nhẹ nhàng hơn. Theo bác sĩ Phương Trúc, nếu mang tên “phòng tham vấn tâm lý”, một số người có thể e ngại rằng mình phải mắc bệnh mới cần đến. Cách gọi gần gũi này mở ra một không gian để người ta chia sẻ những vướng mắc trong cuộc sống mà không cảm thấy bị gắn nhãn.

Một nơi để trẻ làm quen trước khi chia sẻ

Vì hướng đến thiếu nhi, nên Phòng Lắng Nghe được tổ chức theo cách giúp các em dễ tiếp cận. Việc làm quen có thể bắt đầu bằng những hoạt động như vẽ tranh, trò chuyện hoặc tham gia sinh hoạt chung. Những em còn ngại bước vào phòng để chia sẻ riêng có thể tham gia các hoạt động trước, tạo cơ hội để cộng tác viên tiếp cận, trò chuyện và làm công tác sàng lọc ban đầu.

Các em thiếu nhi đến tham gia các hoạt động trước Phòng Lắng Nghe

Theo Thạc sĩ Thanh Vi, khi các em thực sự có khó khăn và muốn trải lòng riêng, đội ngũ sẽ mời em vào phòng trò chuyện trực tiếp. Việc hỗ trợ được thực hiện theo nguyên tắc nghề nghiệp như tôn trọng thân chủ và bảo mật thông tin. Với những khó khăn liên quan đến quan hệ gia đình hoặc trường lớp, các em có thể được hẹn gặp thêm để tiếp tục đồng hành.

Ngoài hình thức tham vấn theo lịch hẹn, Phòng cũng tổ chức hỗ trợ theo nhóm. Trong một đợt sinh hoạt trước đó, Phòng đã đồng hành với tám em thiếu nhi. Các hoạt động giúp các em nhận ra điểm mạnh của bản thân, hiểu thêm về tính cách, tập cách tương tác với bạn bè và củng cố tương quan với gia đình, với Chúa. Theo những người tổ chức, các em có những chuyển biến tích cực sau chuỗi sinh hoạt.

Cách tiếp cận này cho thấy việc lắng nghe trẻ cần sự linh hoạt. Có em sẵn sàng kể chuyện ngay trong lần đầu gặp gỡ; có em cần thời gian để làm quen, quan sát và tin tưởng. Người đồng hành phải lưu tâm đến nhịp độ của từng em, thay vì vội vàng đòi hỏi các em nói ra điều mình chưa sẵn sàng chia sẻ.

Những người tìm đến không chỉ là thiếu nhi

Dù ban đầu tập trung vào thiếu nhi, nhưng Phòng Lắng Nghe dần đón tiếp nhiều người trưởng thành hơn, kể cả những người không theo Công giáo cũng tìm đến. Theo báo cáo hoạt động giai đoạn từ ngày 12/4 đến 31/7/2026, phòng ghi nhận 21 trường hợp, với 45 buổi tham vấn. Trong số các trường hợp được tiếp nhận, có 10 người dưới 18 tuổi và 11 người trưởng thành; tám trường hợp tiếp tục được đồng hành qua nhiều buổi.

Các khó khăn được chia sẻ chủ yếu liên quan đến mâu thuẫn và khủng hoảng trong đời sống gia đình hoặc các mối tương quan. Phòng cũng tiếp nhận một số trường hợp có dấu hiệu cần được đánh giá chuyên sâu, như khó khăn trong phát triển ngôn ngữ hoặc biểu hiện liên quan đến rối loạn phổ tự kỷ. Với những trường hợp này, việc đánh giá và hỗ trợ cần có sự tham gia của cơ sở chuyên môn phù hợp.

Các trường hợp được tiếp nhận có nhu cầu và hoàn cảnh khác nhau. Điều này cho thấy nhu cầu được lắng nghe không giới hạn ở một nhóm tuổi hay một cộng đồng tôn giáo. Một người có thể đang gặp bế tắc trong cuộc sống nhưng chưa biết tìm đến đâu, hoặc e ngại rằng việc tìm kiếm hỗ trợ đồng nghĩa với việc mình mắc bệnh tâm thần.

Có nhiều phụ huynh đã dần biết đến Phòng Lắng Nghe

Theo Thạc sĩ Thanh Vi những khó khăn về tâm lý không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với một bệnh lý tâm thần nghiêm trọng. Có người đang trải qua mâu thuẫn, áp lực hoặc những vấn đề chưa biết cách giải quyết; một cuộc trò chuyện phù hợp có thể giúp họ nói ra nỗi lòng và nhìn rõ hơn hoàn cảnh của mình.

Lắng nghe với sự tôn trọng và trách nhiệm

Tại Phòng Lắng Nghe, kỹ năng cốt lõi nhất nằm ngay trong chính tên gọi của nơi này. Bác sĩ Phương Trúc, chia sẻ: “Phòng của tụi con tên là ‘Phòng Lắng Nghe’, nên về mặt kỹ năng, điều cốt lõi nhất là khả năng lắng nghe, nghe bằng cả tấm lòng, nghe bằng cả trái tim và thực sự hiện diện trọn vẹn với thân chủ”.

Đội ngũ hiện có 18 thành viên thuộc các bộ phận điều hành, chuyên môn, tham vấn và truyền thông. Các thành viên sinh hoạt, giám sát chuyên môn định kỳ và nhận hỗ trợ từ những chuyên gia bên ngoài. Tiến sĩ Francis Heng tiếp tục đồng hành với vai trò cố vấn cấp cao; bên cạnh đó còn có những người có chuyên môn về tâm lý, tham vấn mục vụ và thần học hỗ trợ khi cần. Đặc biệt, đội ngũ phục vụ với tinh thần tự nguyện, hoàn toàn vô vị lợi.

Phòng Lắng Nghe tổ chức chuyên đề "Thấu hiểu tâm lý thanh thiếu niên và các mối quan hệ trong gia đình" cho phụ huynh và người trẻ tại giáo xứ Hạnh Thông Tây do Linh mục Charles Sim, SJ hướng dẫn

Người tìm đến có thể đăng ký trực tuyến, liên hệ qua fanpage, đến trao đổi trực tiếp hoặc được giáo lý viên giới thiệu. Sau khi tiếp nhận, đội ngũ tiến hành lượng giá ban đầu, phân công người tham vấn phù hợp và theo dõi tiến trình. Những trường hợp cần hỗ trợ chuyên sâu hoặc đánh giá chuyên khoa sẽ được giới thiệu đến cơ sở thích hợp.

Cách tổ chức này cũng giúp phân biệt vai trò của người hỗ trợ ban đầu với người trực tiếp tham vấn có chuyên môn. Một cuộc trò chuyện có thể giúp người đang gặp khó khăn cảm thấy nhẹ lòng, nhưng không phải vấn đề nào cũng có thể giải quyết bằng việc tâm sự. Khi có dấu hiệu cần đánh giá chuyên khoa, người gặp khó khăn cần được hướng dẫn tìm đến chuyên gia tâm lý, bác sĩ tâm thần hoặc cơ sở y tế phù hợp.

Linh mục Giuse Đặng Chí Lĩnh, người đồng hành với Phòng Lắng Nghe trong những vấn đề liên quan đến mục vụ, giáo lý và thần học, nhấn mạnh mối liên hệ giữa thể lý, tâm lý và tâm linh trong đời sống con người. Ba chiều kích tác động qua lại, vì thế việc chăm sóc sức khỏe tinh thần cần được nhìn nhận cách toàn diện. Theo cha Giuse, người có đức tin không nên chỉ trông cậy vào lời cầu nguyện mà bỏ qua sự trợ giúp chuyên môn; khó khăn tâm lý cũng không nên bị xem là dấu hiệu của đời sống thiêng liêng yếu kém.

Cộng đoàn có thể bắt đầu bằng sự cảm thông

Một trở ngại lớn đối với người đang gặp khó khăn về sức khỏe tinh thần là nỗi sợ bị đánh giá. Họ có thể ngại tìm kiếm sự trợ giúp vì lo người khác cho rằng mình yếu đuối, thiếu nghị lực hoặc mắc bệnh nghiêm trọng. Sự im lặng kéo dài khiến vấn đề khó được nhận diện và hỗ trợ kịp thời.

Theo Thạc sĩ Thanh Vi, khó khăn tâm lý đôi khi xuất phát từ những bế tắc và vướng mắc trong cuộc sống; được lắng nghe, có cơ hội trao đổi và bày tỏ nỗi lòng có thể giúp người trong cuộc nhìn nhận vấn đề rõ hơn. “Vì vậy, mọi người đừng e ngại hay mặc cảm khi đến với Phòng Lắng Nghe hay các cơ sở hỗ trợ tâm lý. Hãy coi đây đơn thuần là nơi đến để trò chuyện và trải lòng, chứ không phải đi chữa bệnh hay điều trị y khoa gì mà phải ngại ngần.” Thạc sĩ Thanh Vi nhận định.

Trong đời sống gia đình và cộng đoàn, việc chăm sóc sức khỏe tinh thần có thể bắt đầu bằng những điều gần gũi như dành thời gian cho người thân, kiên nhẫn nghe một đứa trẻ kể chuyện, không vội gán nhãn cho người đang gặp khó khăn và biết tìm sự trợ giúp chuyên môn khi cần. Đó là những cách cụ thể để người đang nặng lòng không phải một mình xoay xở với những điều mình chưa thể nói ra.

Phòng Lắng Nghe tại giáo xứ Hạnh Thông Tây vẫn đang tiếp tục công việc ấy vào mỗi sáng Chúa nhật từ 8h30 đến 17h30. Câu chuyện của bé gái cho thấy đôi khi điều cần tháo gỡ không bắt đầu bằng một vấn đề quá phức tạp, mà bằng một cuộc trò chuyện đã bị bỏ lỡ trong gia đình.

Bài: Nguyễn Thơm

Ảnh: Phòng Lắng Nghe