Nước mắt của đất và cơn khát trách nhiệm

TGPSG -- Tiếng nước chảy róc rách trong một khu vệ sinh công xưởng vào lúc 2 giờ sáng không phải là âm thanh của sự sinh sôi, mà là tiếng rơi của sự vô cảm.

Ở mỗi mái nhà, đồng hồ nước quay từng vòng, đồng nghĩa với việc người ta phải tự rút ví trả tiền điện, tiền nước mỗi tháng. Chỉ một chiếc vòi rò rỉ cũng đủ khiến người chủ gia đình sốt ruột tìm cách sửa chữa, vặn chặt. Thế nhưng, tại các nhà máy, xưởng chế xuất – nơi dòng nước được coi là “của chung” và miễn phí với người dùng trực tiếp – câu chuyện lại hoàn toàn khác. Không ít công nhân rửa tay xong bỏ đi khi vòi còn đang xả mạnh; những sự cố vỡ đường ống kéo dài nhiều ngày không ai buồn báo cáo; và đỉnh điểm là những biên bản xử phạt nhân viên vì quên khóa van, để dòng nước ngọt quý giá trút bỏ phí phạm suốt cả đêm dài. Khi cái giá không đánh trực tiếp vào túi tiền cá nhân, ý thức ‘bảo tồn nguồn tài nguyên sống’ bỗng chốc trở thành một khái niệm xa lạ.

Sự phung phí ở vòi nước sinh hoạt công xưởng tuy đáng trách, nhưng mối họa lớn hơn đối với mạch sống của đất lại nằm khuất sau những bức tường sản xuất: vấn nạn đầu độc mạch nước ngầm.

Những ngày trời đổ mưa giông rầm rộ thường là tấm bình phong hoàn hảo cho nhiều hành vi xả thải lén lút. Lợi dụng dòng nước mưa tuôn xối xả, nhiều cơ sở sản xuất đã mở van xả thẳng hóa chất, dầu thải công nghiệp chưa qua xử lý vào hệ thống thoát nước mưa chung. Một suy nghĩ ngụy biện tai hại thường xuất hiện: nước mưa nhiều như vậy sẽ tự khắc pha loãng, làm tiêu biến độc tố. Nhưng hóa chất không bao giờ biến mất vào hư không; chúng hòa lẫn vào dòng chảy, tràn qua các cánh đồng, ngấm từng giọt từng giờ xuống các tầng chứa nước sâu dưới lòng đất. Mạch nước ngầm – tấm đệm che chở sự sống qua bao thế hệ – đang từng ngày bị tẩm độc mà không thể tự phục hồi trong một sớm một chiều.

Rào cản lớn nhất trong cuộc chiến gìn giữ nguồn nước hiện nay là sự xa cách thực tế. Với phần lớn cộng đồng hay thậm chí là một số nhà hoạt động môi trường, những dòng chất lỏng đen kịt, bốc mùi hăng nồng của kim loại nặng và dung môi công nghiệp vẫn chỉ là những con số trên báo cáo quan trắc. Khi chưa một lần đứng cạnh họng cống sủi bọt ngầu đục giữa cơn mưa rào, người ta rất dễ triển khai các chiến dịch bảo vệ nước một cách chung chung, sơ sài và mang tính hình thức.

Nước không phải là vô tận, và mặt đất không phải là chiếc thùng rác không đáy. Đã đến lúc nhìn nhận việc khóa một chiếc vòi nước tại công xưởng hay việc đấu tranh chống lại hành vi xả thải lén lút bằng một tinh thần trách nhiệm sâu sắc trước thiên nhiên. Cần một sự thức tỉnh lương tri trong từng hành động nhỏ nhất: tiết kiệm từng giọt nước sạch hôm nay, để con cháu mai sau không phải khát bỏng trên chính mảnh đất quê hương mình.

Trong thông điệp Laudato si' về việc chăm sóc “ngôi nhà chung”, Đức Thánh Cha nhắc nhở rằng tiếp cận nguồn nước sạch là một quyền căn bản của con người, gắn liền mật thiết với phẩm giá và sự sống. Trong tinh thần của Mùa Sáng Tạo (Tháng 9), lời mời gọi hoán cải sinh thái không chỉ dành cho các nhà hoạch định chính sách, mà hướng trực tiếp đến từng người lao động – những người trực tiếp chạm tay vào máy móc, nguyên liệu và dòng chảy tài nguyên mỗi ngày.

Đối với người công nhân Công giáo nơi nhà máy và xưởng sản xuất, lên tiếng bảo vệ nguồn nước là một hành trình kép: lên tiếng bằng hành động cụ thể và lên tiếng bằng lương tâm chức nghiệp.

1. Lên tiếng qua thái độ trách nhiệm với "của chung"

• Từ bỏ tâm lý "không phải tiền mình thì không tiếc": Nước nơi xưởng làm việc có thể không trừ trực tiếp vào bảng lương, nhưng mỗi giọt nước sạch thất thoát là một phần quà tặng của Thiên Chúa bị phung phí.
• Hành động nhỏ, chứng từ lớn: Tự giác khóa chặt vòi nước sau khi dùng, chủ động báo ngay cho bộ phận bảo trì khi thấy đường ống rò rỉ hay phao bồn cầu bị kẹt. Đừng để sự vô tâm biến thành lỗi lầm phải bị phạt, mà hãy biến ý thức tiết kiệm thành nếp sống thường ngày.

2. Can đảm làm chứng trước những hành vi xâm hại môi trường

• Không đồng lõa với sự gian dối: Những chiêu trò xả trộm nước thải, lợi dụng trời mưa lớn để tống khứ hóa chất, dung môi chưa qua xử lý ra cống thoát nước mưa không chỉ vi phạm pháp luật mà còn là tội ác chống lại công trình tạo dựng.
• Cất tiếng nói đúng mực và kịp thời: Người công nhân Công giáo được mời gọi nuôi dưỡng một lương tâm ngay thẳng:
  • Nhắc nhở đồng nghiệp về quy trình thu gom, lưu trữ dầu mỡ và hóa chất đúng nơi quy định.
  • Tận dụng các kênh góp ý an toàn, hòm thư nội bộ hoặc đại diện công đoàn để phản ánh các điểm xả thải bất thường, nguy cơ thẩm thấu chất độc vào đất và mạch nước ngầm.
  • Đề xuất cải tiến những công đoạn rửa chi tiết, vệ sinh công nghiệp nhằm tái sử dụng hoặc tuần hoàn nước hiệu quả hơn.

Lời nguyện cho người lao động nơi công xưởng

Lạy Chúa là Đấng Tạo Thành muôn loài,
Chúa đã trao tặng cho nhân loại dòng nước mát để nuôi dưỡng sự sống và làm sạch trần gian.
Xin ban cho anh chị em công nhân chúng con đôi mắt biết nhìn thấy sự linh thiêng trong từng giọt nước, để không hoang phí của chung nơi chốn làm việc.
Xin ban cho chúng con lòng can đảm và sự khôn ngoan, dám cất lên tiếng nói bảo vệ sự thật, không nhắm mắt làm ngơ trước những hành vi đầu độc đất mẹ và dòng nước ngầm.
Ước chi mỗi ca làm việc của chúng con vừa là phương tiện mưu sinh lương thiện, vừa là lời ngợi khen sống động dâng lên Chúa qua việc nâng niu và gìn giữ ngôi nhà chung này. Amen.