Dừng lại và chiêm niệm vẻ đẹp của công trình tạo dựng

Tác giả: Christina Leaño

Andre Duy Phong biên dịch

TGPSG/NCR -- Dừng lại không phải là điều dễ dàng, bởi chúng ta thường nghĩ rằng mình không có thời gian. Thế nhưng, chỉ một khoảnh khắc dừng lại cũng có thể giúp chúng ta hướng ánh nhìn về Thiên Chúa.

Tôi có mặt tại hồ chứa Monksville, bang New Jersey, trong ngày tĩnh tâm cá nhân của chúng tôi thuộc Phong trào Laudato Si’. Mỗi tháng, chúng tôi cố gắng bước ra khỏi nhịp sống và công việc bận rộn thường ngày để dành thời gian suy niệm và cầu nguyện, như một phần trong cam kết sống kết hợp giữa chiêm niệm và hành động. Hôm ấy, tôi đi tìm một nơi hoang sơ, hoặc ít nhất là một nơi gần với thiên nhiên hoang dã hơn so với môi trường quen thuộc của mình, vốn đầy những con đường nhựa và những dấu vết khác của con người.

Cuối cùng, tôi tìm được một vịnh nhỏ yên tĩnh, nơi hầu như không có những người chèo thuyền khác. Tôi đặt mái chèo xuống và ngồi xếp bằng trên ván. Một con sâu bướm từ cành cây gần đó từ từ rơi xuống. Một đám côn trùng nhỏ trong suốt lơ lửng dưới ánh mặt trời. Những chú cá nhỏ vụt nhanh bên dưới mặt nước. Và một chú rùa nhút nhát, khi nhìn thấy tôi trên mặt nước, liền rụt đầu xuống.

Khi nghỉ ngơi trong thinh lặng và tĩnh tại, tôi cảm nhận tình yêu của Thiên Chúa một cách thật rõ ràng qua vẻ đẹp thiên nhiên đang bao bọc mình. Tôi cảm thấy cơ thể dần thư giãn, đồng thời nhận ra mình đang trở thành một phần của thiên nhiên xung quanh, thay vì chỉ là người quan sát, hay thậm chí là người tiêu thụ vẻ đẹp ấy. Tôi cũng là một tạo vật, bằng cách nào đó thuộc về mạng lưới sự sống liên kết với nhau này.

Trong Thông điệp Laudato Si’, Đức Giáo hoàng Phanxicô viết: “Một nền sinh thái toàn diện bao gồm việc dành thời gian để khôi phục sự hài hòa thanh thản với công trình tạo dựng… chiêm ngắm Đấng Tạo Hóa đang sống giữa chúng ta và bao quanh chúng ta, Đấng hiện diện ‘không phải do chúng ta tạo ra, nhưng phải được tìm kiếm và khám phá.’”

Lời mời gọi khôi phục cảm thức hài hòa với công trình tạo dựng dường như đơn giản, nhất là khi chúng ta đang hòa mình vào thiên nhiên, nhưng thực ra không dễ dàng. Bởi như Đức Phanxicô cũng nói: “Thiên nhiên tràn đầy những lời yêu thương, nhưng làm sao chúng ta có thể lắng nghe giữa tiếng ồn liên miên, những xao nhãng không dứt và gây căng thẳng, hay sự sùng bái vẻ bề ngoài?”

Bước đầu tiên của chiêm niệm là dừng lại. Một điều nghe thật đơn giản, nhưng không dễ thực hiện. Khi dừng lại, chúng ta tạo khoảng không để kết nối với ý hướng của mình, với khát vọng trong lòng, hay đúng hơn, với điều Thiên Chúa mong muốn nơi chúng ta trong giây phút ấy. Dừng lại không nhất thiết có nghĩa là ngừng mọi hoạt động về thể lý, mà đơn giản là tạo ra một khoảng không để kết nối với điều thực sự quan trọng. Đó là một sự chuyển đổi, dù chỉ trong chốc lát, sang một thái độ sẵn sàng đón nhận.

Dừng lại có thể là phần khó nhất của việc chiêm niệm, bởi điều đó đòi hỏi chúng ta phải sẵn lòng bước ra khỏi cách thức vận hành quen thuộc của mình. Chúng ta thường bị cuốn vào một trạng thái “tự động”, luôn tập trung vào việc hoàn thành mọi thứ. Vì thế, dừng lại, dù chỉ trong một khoảnh khắc, có thể khiến chúng ta cảm thấy đó là điều không cần thiết và thiếu hiệu quả.

Khi lần đầu đưa chiếc ván chèo xuống nước, tôi chèo rất nhanh, bị thúc đẩy bởi mong muốn đi đến tận phía bên kia hồ, như thể mình phải hoàn thành một điều gì đó. Nhờ ân sủng của Thiên Chúa, tôi đã dừng lại một chút và tự hỏi: “Tôi ở đây để làm gì?” Trái tim tôi nhanh chóng trả lời: “Để hiện diện, để lắng nghe, để cầu nguyện.” Lúc ấy, tôi nhận ra mình chẳng có nơi cụ thể nào phải đến, cũng chẳng có mục tiêu nào cần đạt được. Chính khi đó, tôi tìm thấy vịnh nhỏ của mình và dành một khoảng thời gian dài hơn để chiêm niệm.

Đức Phanxicô cảnh báo rằng nguy cơ của việc không biết dừng lại là chúng ta có thể bị cuốn vào một mô hình kỹ trị, trong đó con người được nhìn như những người “làm”, chứ không phải những con người “hiện hữu”. Ngài nói: “Chúng ta được mời gọi đưa vào công việc của mình một chiều kích đón nhận và tính nhưng không, điều này hoàn toàn khác với việc chỉ đơn thuần không hoạt động. Đúng hơn, đó là một cách thức làm việc khác, vốn thuộc về chính bản chất của chúng ta. Điều này bảo vệ hành động của con người khỏi trở thành một thứ hoạt động trống rỗng.”

Dừng lại không phải là điều dễ dàng, bởi chúng ta thường nghĩ rằng mình không có thời gian. Thế nhưng, chỉ một khoảnh khắc dừng lại cũng có thể giúp chúng ta hướng ánh nhìn về Thiên Chúa. Điều cốt yếu của việc dừng lại không nằm ở chỗ chúng ta có thực sự ngừng hoạt động về thể lý hay không, mà ở việc chúng ta kết nối với ước muốn tương quan với những gì đang xảy ra trong khoảnh khắc hiện tại theo một cách khác, với một tư thế đón nhận.

Sự chuyển đổi này có thể chỉ diễn ra trong vài phần nghìn giây, khi bạn mở lòng đón nhận những gì đang hiện diện trong trải nghiệm của mình ở đây và lúc này. Hướng sự chú ý đến các giác quan — những gì chúng ta đang nhìn thấy, nghe thấy, cảm nhận và ngửi thấy, có thể giúp chúng ta trở về với giây phút hiện tại. Đặt ra một câu hỏi mở, chẳng hạn: “Điều gì là quan trọng ngay lúc này?” hoặc “Thiên Chúa đang ở đâu?”, cũng có thể giúp ích.

Dừng lại có thể là một hành động mang tính triệt để, bởi nó nói rằng: “Đúng vậy, tôi sẽ làm gián đoạn cách thức hoạt động quen thuộc của mình, vốn tập trung vào năng suất, hiệu quả và tính hữu dụng, để chuyển sang một cách thế biết lắng nghe, đón nhận và hiện hữu.” Điều đó chuyển trọng tâm từ việc đặt tôi ở trung tâm sang đặt Thiên Chúa hoặc tha nhân ở trung tâm, dù đó là những con người khác hay những sinh vật khác.

Trong một buổi tiếp kiến chung, Đức Giáo hoàng Phanxicô nói: “Nếu không có chiêm niệm, chúng ta rất dễ rơi vào một chủ nghĩa nhân bản mất quân bình và đầy kiêu ngạo, đặt cái ‘tôi’ ở trung tâm của mọi sự, thổi phồng quá mức vai trò của con người và đặt chúng ta vào vị trí như những người cai trị tuyệt đối mọi tạo vật khác.”

Bởi vì chúng ta không phải là những người cai trị; chúng ta là những tạo vật, những tạo vật được Đấng Tạo Hóa yêu thương, Đấng đã làm cho thiên nhiên tràn đầy những “lời yêu thương”. Ân ban của chiêm niệm giúp chúng ta nghe được những lời yêu thương ấy, không chỉ trong thiên nhiên mà còn ngay bên trong chính chúng ta. Chính chúng ta cũng là một phần của công trình tạo dựng.

Khi ngồi nổi trên mặt nước tĩnh lặng, tôi nhớ đến một cụm từ mà tu sĩ dòng XitôTrappist và nhà văn Thomas Merton từng sử dụng: le point vierge, có thể tạm dịch là “điểm nguyên tuyền”.

Merton viết: “Tại trung tâm của hữu thể chúng ta có một điểm hư không không bị tội lỗi hay ảo tưởng chạm tới; một điểm của sự thật tinh tuyền, một điểm hay tia sáng hoàn toàn thuộc về Thiên Chúa, không bao giờ nằm trong quyền định đoạt của chúng ta, nhưng từ đó Thiên Chúa định liệu cuộc đời chúng ta. Điểm nhỏ bé của hư không và sự nghèo khó tuyệt đối này chính là vinh quang tinh tuyền của Thiên Chúa trong chúng ta.”

Mặc dù hồ chứa nước này không thực sự là một “điểm tinh tuyền”, bởi nó do con người tạo ra nhằm giải quyết tình trạng thiếu nước ở miền Bắc New Jersey, nhưng trong vẻ hoang sơ của nó, bằng một cách nào đó, nó phản chiếu điểm tinh tuyền bên trong tôi, nơi “vinh quang tinh tuyền của Thiên Chúa” ngự trị. Dù chỉ trong một khoảnh khắc rất ngắn ngủi, tôi có thể cảm nhận chính mình như một “lời yêu thương”.

Điều gì sẽ xảy ra nếu chúng ta luôn bước đi trong cuộc sống với ý thức sâu sắc về sự thật này? Hãy thử tưởng tượng thế giới sẽ trở nên như thế nào, và chính chúng ta sẽ trở nên như thế nào.