Từ dòng nước Jordan đến mạch sống nhân loại

TGPSG -- Jordan và Israel đang chuẩn bị kỷ niệm 2.000 năm biến cố Chúa Giêsu chịu phép rửa tại sông Jordan vào năm 2030. Dòng nước từng chứng kiến khởi đầu sứ vụ công khai của Đức Kitô cũng gợi lại một sự thật giản dị mà sâu xa: nước vừa là dấu chỉ của sự sống và ơn cứu độ, vừa là nền tảng để con người dựng xây và phát triển nền văn minh.

Bước xuống dòng Jordan - bước vào một đời sống mới

Năm 2030 đang được Jordan và Israel chuẩn bị như một dấu mốc đặc biệt của Kitô giáo: kỷ niệm 2.000 năm biến cố Chúa Giêsu chịu phép rửa bởi ông Gioan Tẩy Giả tại sông Jordan, theo cách tính niên đại truyền thống. Từ tháng 8/2026, Jordan đã thành lập Ủy ban Quốc gia cấp cao để chuẩn bị cho sự kiện; nhiều dự án hạ tầng, bảo tàng, khu đón khách hành hương và các chương trình quốc tế cũng đang được triển khai. Israel cũng thành lập một nhóm công tác chuyên trách nhằm phối hợp với các Giáo hội và cộng đồng Kitô hữu trên thế giới.

Đằng sau những kế hoạch ấy là một dòng nước rất bình thường mà lại mang một ý nghĩa phi thường. Sông Jordan không phải là một con sông lớn. Nhưng trong ký ức Kinh Thánh, dòng sông này đã trở thành một trong những địa danh thiêng liêng của lịch sử cứu độ. Chính tại đây, Đức Giêsu đã đến với Gioan để chịu phép rửa. Khi Người bước xuống dòng nước, trời mở ra, Thánh Thần ngự xuống như chim bồ câu và tiếng Chúa Cha vang lên: “Đây là Con yêu dấu của Ta”.

Đức Giêsu chịu phép rửa tại sông Jordan. Tranh: Francesco Francia

Đức Giáo hoàng Lêô XIV, trong bài giảng lễ Chúa Giêsu chịu phép Rửa ngày 11/1/2026, nhấn mạnh rằng nơi biến cố ấy, cả Ba Ngôi Thiên Chúa được tỏ lộ trong lịch sử. Người Con bước xuống nước, Chúa Thánh Thần ngự xuống và tiếng Chúa Cha xác nhận Người là Con yêu dấu. Bí tích Rửa tội làm cho biến cố ấy hiện diện trong mọi thời đại, đưa con người vào Hội Thánh và làm cho họ được tái sinh trong Thánh Thần.

Điều đáng suy nghĩ là Đức Giêsu, Đấng vô tội, lại đứng giữa những người tội lỗi để nhận phép rửa. Người không đứng bên ngoài dòng đời, nhưng bước xuống dòng nước của nhân loại. Đức Lêô XIV gọi đó là một dấu chỉ cho thấy Thiên Chúa không đứng xa con người; nơi Đức Kitô, Thiên Chúa đến gần, mang lấy những gì thuộc về con người và mở ra cho họ sự sống mới.

Vì thế, nước trong biến cố Jordan không chỉ còn là một yếu tố của tự nhiên. Trong đức tin Kitô giáo, nước trở thành dấu chỉ của sự thanh tẩy, sự sống mới và ân sủng. Tuy nhiên, cần phân biệt: chính Đức Kitô, sau Phục Sinh, đã truyền cho các Tông đồ làm phép rửa “nhân danh Cha và Con và Thánh Thần”; Hội Thánh từ đó cử hành Bí tích Rửa tội như cánh cửa bước vào đời sống Kitô hữu.

Đó cũng là lý do nước có một vị trí đặc biệt trong đời sống Giáo hội. Người tín hữu được rửa bằng nước, nhưng điều được trao ban không chỉ là một nghi thức bên ngoài. Đó là lời mời bước vào một đời sống được đổi mới: chết đi cho con người cũ và sống một đời sống mới trong Đức Kitô.

Đây là hình ảnh có một chiều kích rất gần gũi với đời sống con người. Ai cũng cần được thanh tẩy, được bắt đầu lại, được chữa lành những vết thương và có cơ hội bước sang một trang mới. Bởi thế, dòng Jordan không chỉ thuộc về một biến cố của quá khứ; tiếp tục nói với con người hôm nay về khát vọng được sống, được đổi mới và được trở nên con người mới.

Nhưng chính từ đây, một câu hỏi khác xuất hiện: nếu nước có ý nghĩa lớn lao như thế trong đời sống đức tin, chúng ta đang đối xử với nước – nguồn sống của con người – như thế nào trong đời sống thường ngày?

Từ dòng nước nuôi sự sống đến nền văn minh của con người

Nước đi vào gần như mọi chiều kích của đời sống: một ly nước cho người đang khát, một cánh đồng cần tưới, một thành phố cần hệ thống cấp thoát nước, một nhà máy cần sản xuất, một cộng đồng cần duy trì sức khỏe. Từ những nền văn minh cổ đại hình thành bên các dòng sông cho đến những đô thị hiện đại, lịch sử phát triển của nhân loại luôn gắn với khả năng tiếp cận và quản lý nguồn nước.

Nhưng nghịch lý của thời đại hôm nay là nước ở khắp nơi mà nước sạch lại không dành cho tất cả mọi người. Theo Báo cáo Phát triển Nước Thế giới 2026 của Liên Hợp Quốc, hiện vẫn còn khoảng 2,1 tỷ người không được tiếp cận nguồn nước uống được quản lý an toàn; phụ nữ và trẻ em gái trên toàn cầu dành khoảng 250 triệu giờ mỗi ngày để đi lấy nước. Thiếu nước sạch tác động trực tiếp đến sức khỏe, giáo dục, sinh kế và sự an toàn của con người.

Đằng sau những con số ấy là những phận người. Một đứa trẻ không thể đến trường vì phải đi lấy nước. Một người mẹ phải dành nhiều giờ trong ngày để tìm nguồn nước cho gia đình. Một cộng đồng phải sống bên nguồn nước nhưng không thể sử dụng vì ô nhiễm.

Một điểm lấy nước công cộng tại Chipata, Zambia

Đây chính là nơi thông điệp của Đức Giáo hoàng Phanxicô về “ngôi nhà chung” trở nên đặc biệt thời sự. Trong Thông điệp Laudato si’ (2015), ngài dành hẳn một phần nói về vấn đề nước, khẳng định nước ngọt là vấn đề có tầm quan trọng hàng đầu vì không thể thiếu đối với sự sống con người cũng như các hệ sinh thái. Ngài cảnh báo tình trạng nguồn cung nước ở nhiều nơi không còn đáp ứng được nhu cầu; người nghèo là những người chịu ảnh hưởng nặng nề nhất bởi thiếu nước và nước nhiễm bẩn.

Đặc biệt, Laudato si’ nhìn nước không đơn thuần như một món hàng. Đức Phanxicô gọi việc tiếp cận nước uống an toàn là một quyền căn bản và phổ quát, bởi nước thiết yếu cho sự sống và là điều kiện để thực thi những quyền khác của con người.

Tư tưởng ấy tiếp tục được triển khai trong Tông huấn Laudate Deum năm 2023, khi Đức Phanxicô nhấn mạnh rằng cuộc khủng hoảng khí hậu không chỉ là một vấn đề môi trường mà gắn trực tiếp với phẩm giá con người, sức khỏe, việc làm, nguồn tài nguyên, nhà ở và tình trạng di cư.

Trong Tông huấn hậu Thượng Hội đồng Querida Amazonia, ngài cũng lưu ý rằng nước phong phú tại Amazon là một tài sản thiết yếu cho sự sống con người, nhưng các nguồn nước đang ngày càng chịu tác động của ô nhiễm. Sự chăm sóc con người và chăm sóc hệ sinh thái, theo tinh thần văn kiện, không thể tách rời nhau.

Đến triều đại Đức Lêô XIV, mối liên hệ giữa nước, người nghèo, phẩm giá con người và trách nhiệm xã hội tiếp tục được nhấn mạnh.

Trong Tông huấn Dilexi te năm 2025 về tình yêu dành cho người nghèo, Đức Lêô XIV nhắc đến những người đang chịu cảnh thiếu thốn lương thực và nước uống, đồng thời khẳng định sự nghèo đói ngày nay mang nhiều chiều kích, trong đó có việc thiếu các điều kiện căn bản để con người sống với phẩm giá.

Thông điệp ấy được nối dài trong Thông điệp Magnifica Humanitas năm 2026. Đức Lêô XIV nhấn mạnh phẩm giá con người không tùy thuộc vào của cải, khả năng hay địa vị; phát triển đích thực phải đặt con người ở trung tâm, bảo đảm những điều kiện cần thiết để mỗi người và mỗi dân tộc có thể sống xứng với phẩm giá, đồng thời tôn trọng ngôi nhà chung và trách nhiệm đối với các thế hệ tương lai.

Và thật đáng chú ý, tháng 9/2026, Đức Lêô XIV dành ý cầu nguyện của Đức Giáo hoàng cho việc chăm sóc nguồn nước. Ngài gọi nước là “quà tặng” của Thiên Chúa, nguồn sinh hoa trái, tươi mát và hy vọng; đồng thời liên kết trực tiếp nước tự nhiên với nước của Bí tích Rửa tội. Ngài cầu xin con người biết bảo vệ nước bằng lòng biết ơn, công bằng và trách nhiệm; từ bỏ lãng phí và ô nhiễm, đồng thời bảo vệ quyền của mọi người được uống nước mà không phải chịu sự bất bình đẳng.

Như vậy, từ Đức Giáo hoàng Phanxicô đến Đức Giáo hoàng Lêô XIV, vấn đề nước không được nhìn đơn thuần như một câu chuyện môi trường. Nó đồng thời là câu chuyện về người nghèo, phẩm giá, công bằng xã hội, trách nhiệm với thế hệ tương lai và mối tương quan của con người với công trình sáng tạo.

Điều ấy làm cho hình ảnh dòng sông Jordan trở nên đặc biệt.

Hai nghìn năm sau khi Đức Giêsu bước xuống dòng nước ấy, nhân loại vẫn đang đứng trước một “dòng nước” khác – “dòng nước” của chính thời đại mình. Một bên là nước của Bí tích Rửa tội, biểu tượng của sự sống mới; bên kia là những dòng sông, hồ, mạch ngầm đang bị khai thác, ô nhiễm hoặc cạn kiệt.

Hai hình ảnh ấy gặp nhau ở một điểm: nước nhắc nhở loài người rằng sự sống không phải là điều có thể tùy tiện sử dụng rồi bỏ đi, cần ứng xử cho đúng với món quà mà Thiên Chúa trao ban.

Nếu Bí tích Rửa tội mời gọi người Kitô hữu sống một đời sống mới, thì trách nhiệm với nước cũng đòi hỏi một cách sống mới: biết tiết kiệm, không gây ô nhiễm, bảo vệ nguồn nước và quan tâm đến những người đang thiếu nước sạch.

Vương quốc Hashemite Jordan đang chuẩn bị cho năm 2030 với những công trình và chương trình quy mô lớn để đón người hành hương. Nhà nước Israel cũng đang chuẩn bị cho dấu mốc ấy. Những bước chuẩn bị đó nhắc thế giới nhớ đến một biến cố đã làm thay đổi lịch sử Kitô giáo.

Nhưng có lẽ ý nghĩa sâu xa nhất của việc trở về dòng sông Jordan không chỉ nằm ở việc đứng bên một địa danh thiêng liêng. Đó còn là cơ hội để con người nhìn lại cách mình đang sống với món quà nước.

Bởi khi một người cúi xuống bên dòng sông để lãnh nhận nước Rửa tội, người ấy được mời gọi bước vào một đời sống mới. Và khi cúi xuống trước một giọt nước dành cho người đang khát, nhân loại cũng được mời gọi nhận ra nơi đó một phần trách nhiệm của mình đối với sự sống.

Từ Jordan, một dòng nước đã trở thành dấu chỉ của sự sống mới. Từ những dòng sông hôm nay, nhân loại được mời gọi học lại bài học căn bản của sự sống: biết nhận lãnh với lòng biết ơn, biết chia sẻ với người khác và biết gìn giữ những gì Thiên Chúa đã trao phó.

Bài: Đa Minh Lê Tín