Mùa Thụ tạo: Hãy nhớ đến dòng nước hằng sống nuôi dưỡng muôn loài

Tác giả: Daniel P. Horan

Từ Tâm biên dịch

TGPSG/NCR -- Chương 2 sách Sáng Thế, nhắc chúng ta rằng Thiên Chúa đã tạo dựng con người và mọi loài sinh vật từ ha-adamah trong tiếng Do Thái, nghĩa là “từ bụi đất”. Mỗi năm vào Thứ Tư Lễ Tro, chúng ta lại được nhắc nhớ về nguồn gốc và cùng đích của mình qua lời vị linh mục xướng lên: “Hãy nhớ mình là bụi đất và sẽ trở về với bụi đất!”

Thế nhưng, khoa học lại kể cho chúng ta một câu chuyện khác về cấu tạo thể lý của con người. Nền tảng cấu tạo nên cơ thể chúng ta thực ra là nước chứ không phải đất, hay gió và lửa.

Theo các nhà khoa học, cơ thể người trưởng thành có gần 60% là nước. Một số cơ quan còn có tỷ lệ nước cao hơn: não và tim chứa trên 70% nước, trong khi phổi có hơn 80%.

Có thể thật lạ khi hình dung rằng cơ thể vốn dường như rất rắn chắc của chúng ta thực chất lại là một “dòng chảy” mang tính lỏng. Thế nhưng, nước chính là nguồn sống. Nước tạo điều kiện cho các tế bào hoạt động ở cấp độ vi mô và là cái nôi nguyên thủy của mọi sự sống đã tiến hóa trên hành tinh chúng ta qua hàng tỷ năm. Trong khi con người có thể sống vài tuần mà không có thức ăn trong những tình huống khẩn cấp, cơ thể lại không thể tồn tại quá vài ngày nếu thiếu nước.

Vì những lý do ấy và nhiều lý do khác, thật thích hợp khi chủ đề của Mùa Thụ tạo năm nay là “Nước Hằng Sống”. Thời gian cử hành sinh thái đại kết hằng năm, từ ngày 1 tháng 9 đến ngày 4 tháng 10, lễ Thánh Phanxicô Assisi.

Dòng nước chữa lành từ cung thánh

Theo Ban Điều hành Mùa Thụ tạo, chủ đề “Nước Hằng Sống” khai thác đoạn Kinh Thánh Êdêkien 47,9.12 như một viễn tượng Kinh Thánh đầy sức mạnh về niềm hy vọng và sự chữa lành sinh thái. Trong bối cảnh lưu vong và mất mát, hình ảnh dòng nước hằng sống tuôn chảy từ cung thánh của Thiên Chúa mở ra viễn tượng về sự chữa lành của Thiên Chúa, mang lại sự đổi mới cho đất đai, nguồn nước, sự đa dạng sinh học và trách nhiệm của con người đối với toàn thể công trình sáng tạo.

Các nhà tổ chức Mùa Thụ tạo nhắc chúng ta rằng bối cảnh lịch sử của đoạn văn trong sách Êdêkien là một “thảm họa chính trị, xã hội, thần học và quốc gia”. Giêrusalem đã bị quân Babylon phá hủy. Đền thờ Salômôn bị phá hủy, và nhiều người Israel phải sống cảnh lưu đày tại Babylon.

Trong hoàn cảnh ấy, đoạn văn của Êdêkien tiên báo sự phục hồi của Thiên Chúa đối với những vùng đất bị tàn phá và những cộng đồng bị ly tán qua hình ảnh dòng nước chữa lành tuôn chảy từ cung thánh.

Việc nước trở thành biểu tượng trung tâm của sự chữa lành và đổi mới mang ý nghĩa cả theo nghĩa thực tế lẫn biểu tượng. Như đã nói, phần lớn cơ thể con người được cấu tạo từ nước, và mọi sinh vật khác cũng cần nước để tồn tại. Vì thế, bất kỳ nỗ lực nào nhằm phục hồi một dân tộc hay một vùng đất đang chịu tổn thương đều đòi hỏi nguồn nước sạch, dễ tiếp cận để duy trì sự sống.

Sự lệ thuộc thể lý của chúng ta vào nước gần gũi đến mức Thánh Phanxicô Assisi đã gọi nước là “Chị” và ca ngợi nước là “rất hữu ích, khiêm nhường, quý giá và thanh sạch”.

Nước và tiếng kêu của người nghèo

Trong thông điệp năm 2015, Laudato Si’ – Về việc chăm sóc ngôi nhà chung, Đức Giáo hoàng Phanxicô đã nhấn mạnh tầm quan trọng đặc biệt của nước khi suy tư về trách nhiệm của chúng ta đối với công trình sáng tạo của Thiên Chúa. Ngài viết: “Nước ngọt có tầm quan trọng hàng đầu, vì nó không thể thiếu đối với đời sống con người cũng như nâng đỡ các hệ sinh thái trên đất liền và dưới nước. Nguồn nước ngọt cần thiết cho y tế, nông nghiệp và công nghiệp.”

Nhấn mạnh mối liên hệ giữa “tiếng kêu của trái đất” và “tiếng kêu của người nghèo”, Đức Giáo hoàng Phanxicô nhận thấy những người nghèo nhất trong gia đình nhân loại thường là những người chịu ảnh hưởng trực tiếp và nghiêm trọng nhất bởi tình trạng thiếu nước sạch do hạn hán và ô nhiễm.

Nguồn cung cấp nước từng tương đối ổn định, nhưng ngày nay, tại nhiều nơi, nhu cầu đã vượt quá khả năng cung ứng bền vững, dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng cả trước mắt lẫn lâu dài. Các thành phố lớn phụ thuộc vào những nguồn nước khổng lồ đã trải qua những thời kỳ thiếu hụt. Trong những lúc khủng hoảng, việc quản lý nguồn nước không phải lúc nào cũng được thực hiện với sự giám sát đầy đủ và công bằng.

Tình trạng khan hiếm nước đặc biệt ảnh hưởng nghiêm trọng đến châu Phi, nơi nhiều người không được tiếp cận với nguồn nước uống an toàn hoặc phải đối mặt với hạn hán làm gián đoạn sản xuất nông nghiệp. Một số quốc gia có nguồn nước dồi dào, trong khi những quốc gia khác phải chịu tình trạng khan hiếm nước nghiêm trọng.

Việc tiếp cận nguồn nước uống sạch quan trọng đến mức Đức Giáo hoàng Phanxicô gọi đó là “một quyền cơ bản, điều kiện tiên quyết cho việc thực thi các quyền con người khác”.

Nước: dấu chỉ của sự sống và cái chết

Là nguồn cội và biểu tượng của sự sống, nước từ lâu đã giữ một vị trí đặc biệt trong đời sống bí tích của chúng ta, nhất là trong việc cử hành Bí tích Rửa tội.

Nhưng khi nhắc đến bí tích khai tâm này, chúng ta cũng nên nhớ rằng vị chủ sự luôn nhắc nhở cộng đoàn về một thực tế khác: nước có thể là nguồn gốc của sự chết và hủy diệt. Người dự tòng “cùng chết với Đức Kitô” để rồi “cùng sống lại với Đức Kitô” qua dòng nước Thánh Tẩy. Đây là một chân lý thần học mà chúng ta tái khẳng định mỗi mùa Phục Sinh khi lặp lại những lời hứa khi chịu phép Rửa.

Thế nhưng, cái chết mà nước có thể mang lại không chỉ dừng lại ở bình diện biểu tượng.

Chúng ta đã chứng kiến điều đó qua những thảm kịch gần đây, chẳng hạn trận lũ lụt tàn phá Nepal, khiến hơn 1.000 người thiệt mạng và hơn 4.000 người mất tích.

Chúng ta cũng sẽ thấy các hình thái thời tiết hiện tại và được dự báo do hiện tượng El Niño gây ra trong năm tới sẽ ảnh hưởng đến nguồn nước trên những vùng rộng lớn của thế giới như thế nào: gây ngập lụt ở một số nơi và hạn hán ở những nơi khác.

Chúng ta đang chứng kiến các chỏm băng ở hai cực và những sông băng tan chảy, làm gián đoạn các hệ sinh thái tự nhiên, đe dọa nguồn nước sạch và ảnh hưởng đến nhiệt độ đại dương cũng như các kiểu thời tiết. Cùng với đó, mực nước biển dâng đang đe dọa đời sống của con người và các sinh vật khác, đặc biệt là những loài sống trên các đảo hoặc dọc theo bờ biển. Các nhà khoa học cho biết sự tan chảy của các sông băng trong khu vực đã góp phần gây ra trận lũ lụt ở Nepal.

Bất chấp những lời kêu gọi từ các tổ chức môi trường, chính phủ và Giáo hội về việc bảo vệ nguồn nước, chúng ta vẫn chứng kiến những vụ ô nhiễm mới đe dọa sự sống của con người và các loài vật tại các dòng sông, hồ và đại dương. Chỉ cần nhớ lại tình cảnh thảm khốc ở Flint, bang Michigan, cách đây một thập kỷ cũng đủ cho thấy những hậu quả khủng khiếp mà ô nhiễm nguồn nước có thể gây ra cho một cộng đồng.

Đừng coi nước là điều hiển nhiên

Đối với một thứ thiết yếu như vậy đối với mọi sinh vật trên hành tinh, con người lại quá dễ dàng coi nước là điều hiển nhiên.

Đó cũng là lý do Mùa Thụ tạo năm nay là một thời điểm thích hợp để chúng ta dừng lại và suy ngẫm về ý nghĩa cũng như tầm quan trọng của nước. Khi hàng triệu người phải đối mặt với hạn hán hoặc những dòng nước bị ô nhiễm do biến đổi khí hậu và các hoạt động công nghiệp; khi cá và các rạn san hô phải đối diện với sự chết chóc và nguy cơ tuyệt chủng; khi các hệ thống thời tiết ngày càng trở nên bất thường và tàn phá hơn, chúng ta càng cần hướng sự chú ý đến nước: nguồn sống của muôn loài.

Với những người có đức tin, đây không chỉ là lời mời gọi suy nghĩ về một vấn đề môi trường. Đây còn là lời mời gọi nhìn lại mối tương quan của chúng ta với công trình sáng tạo và với những người đang chịu tổn thương nặng nề nhất vì tình trạng khan hiếm, ô nhiễm và thiếu thốn nguồn nước.

Nước nuôi dưỡng sự sống. Nước chữa lành đất đai. Nước nâng đỡ con người và muôn loài. Và trong đời sống Kitô hữu, nước còn nhắc chúng ta nhớ đến sự sống mới được trao ban trong Đức Kitô.

Ước gì Mùa Thụ tạo năm nay trở thành cơ hội để các tín hữu suy ngẫm về trách nhiệm của mình với tư cách là thành viên của cộng đồng tạo dựng của Thiên Chúa, những người không chỉ phụ thuộc vào “Chị Nước” để sinh tồn, mà còn được mời gọi bảo vệ và gìn giữ món quà thiết yếu này của thiên nhiên.

Bởi khi chăm sóc nguồn nước, chúng ta không chỉ bảo vệ một nguồn tài nguyên. Chúng ta đang bảo vệ sự sống, thể hiện tình liên đới với những người nghèo và đáp lại lời mời gọi của Thiên Chúa trở thành những người chăm sóc công trình sáng tạo mà Người đã trao phó cho chúng ta.