Đức Maria Hồn Xác Lên Trời: Ý nghĩa tín điều và niềm hy vọng của con người

TGPSG – “Đức Maria trong kế hoạch cứu độ của Thiên Chúa” là chuyên mục mới của Kênh Truyền thông Tổng Giáo phận Sài Gòn, nhằm giúp người tín hữu tiếp cận các mầu nhiệm về Đức Maria trong tương quan với Đức Kitô, Hội Thánh và toàn bộ lịch sử cứu độ. Số đầu tiên của chuyên mục giới thiệu mầu nhiệm Đức Maria Hồn Xác Lên Trời, do nữ tu Maria Clara Nguyễn Thi Thy Thảo, Dòng Mân Côi Chí Hòa, trình bày.

Mỗi năm, vào ngày 15-8, Hội Thánh cử hành lễ Đức Maria Hồn Xác Lên Trời. Đối với đời sống đức tin Công giáo, đây không đơn thuần là ngày tôn vinh một con người đặc biệt, nhưng là dịp chiêm ngắm điều Thiên Chúa đã thực hiện nơi Đức Maria và nhận ra nơi Mẹ vận mệnh mà Thiên Chúa muốn dành cho toàn thể nhân loại.

Đó cũng là điểm khởi đầu của chuyên mục mới “Đức Maria trong kế hoạch cứu độ của Thiên Chúa”. Thay vì chỉ dừng lại ở lòng đạo đức bình dân hay những hình thức sùng kính quen thuộc, chương trình muốn đặt các mầu nhiệm về Đức Maria trong chính trung tâm của mầu nhiệm Kitô giáo: kế hoạch cứu độ của Thiên Chúa được thực hiện nơi Đức Giêsu Kitô.

Trong số đầu tiên, qua cuộc đối thoại với các bạn trẻ, nữ tu Maria Clara Nguyễn Thi Thy Thảo dẫn người xem đi từ một câu hỏi tưởng như rất đơn giản: Tại sao Hội Thánh dành cho Đức Maria một lễ trọng như lễ Hồn Xác Lên Trời? Từ đó mở ra những vấn đề căn bản của thần học về ân sủng, tự do, Nhập Thể, cứu chuộc, sự chết, sự phục sinh và cùng đích của con người.

Đức Maria không đứng bên ngoài kế hoạch cứu độ

Trước hết, cần xác định rõ vị trí của Đức Maria trong đức tin Kitô giáo.

Đức Maria là một con người. Mẹ không phải là Thiên Chúa, cũng không phải một nữ thần. Việc Hội Thánh tôn kính Đức Maria vì thế không đặt Mẹ ngang hàng với Thiên Chúa và càng không làm giảm vinh quang của Ngài.

Điều làm nên sự độc đáo của Đức Maria nằm ở chỗ Mẹ được Thiên Chúa tuyển chọn cho một vai trò có một không hai trong lịch sử cứu độ, đồng thời Mẹ hoàn toàn tự do đáp lại lời mời gọi ấy.

Trong Đức Maria, có thể nhận ra cuộc gặp gỡ kỳ diệu giữa ân sủng Thiên Chúa và tự do con người. Thiên Chúa chủ động mời gọi, nhưng Ngài không cưỡng ép. Đức Maria đáp lại bằng tiếng “xin vâng”, không chỉ trong một khoảnh khắc nhưng bằng toàn thể cuộc đời.

Bởi vậy, khi Hội Thánh mừng Đức Maria Hồn Xác Lên Trời, vinh quang trước hết vẫn thuộc về Thiên Chúa. Nơi một thụ tạo nhỏ bé hoàn toàn mở lòng trước ân sủng, Thiên Chúa đã thực hiện công trình mà Ngài muốn dành cho con người. Đức Maria trở thành dấu chỉ cho thấy kế hoạch của Thiên Chúa có thể đạt tới sự viên mãn khi tự do con người hoàn toàn cộng tác với ân sủng.

Tiếng “xin vâng” và mầu nhiệm Thiên Chúa làm người

Muốn hiểu mầu nhiệm Đức Maria Hồn Xác Lên Trời, không thể bắt đầu từ cuối cuộc đời của Mẹ. Phải trở lại với chính khởi điểm của Mầu Nhiệm Nhập Thể.

Thiên Chúa tạo dựng con người vì tình yêu và muốn con người được tham dự vào sự sống, hạnh phúc và tình yêu của Ngài. Tội lỗi làm con người quay lưng lại với ý định đó, nhưng không thể làm cho Thiên Chúa từ bỏ kế hoạch yêu thương của mình.

Khi thời gian tới hồi viên mãn, Thiên Chúa bước vào lịch sử nhân loại. Và cuộc Nhập Thể ấy được thực hiện với sự cộng tác tự do của Đức Maria.

Từ giây phút Mẹ thưa “xin vâng”, cung lòng Đức Maria trở thành nơi Con Thiên Chúa nhận lấy xác phàm. Đấng vô hình trở nên hữu hình; Đấng dựng nên trời đất chấp nhận lớn lên như một hài nhi trong cung lòng một người nữ; Con Thiên Chúa nhận lấy thân xác và máu huyết thực sự của nhân loại qua Đức Maria.

Điều này giúp hiểu tại sao thân xác Đức Maria có một tương quan hết sức đặc biệt với mầu nhiệm cứu độ.

Thân xác ấy đã cưu mang Con Thiên Chúa.

Thân xác ấy đã trao cho Đức Giêsu một bản tính nhân loại thực sự.

Đôi tay ấy đã bồng ẵm, chăm sóc và bảo vệ Người.

Và cũng chính Đức Maria đã hiện diện dưới chân thập giá khi người Con mà Mẹ sinh ra hiến mình cho sự sống của thế gian. Mẹ không phải là Đấng cứu độ nhân loại, nhưng Mẹ liên kết đặc biệt với Con mình trong hành trình cứu độ ấy.

Như vậy, mầu nhiệm Hồn Xác Lên Trời không phải một đặc ân rời rạc được thêm vào cuối cuộc đời Đức Maria. Mầu nhiệm ấy phải được đọc trong sự thống nhất của toàn bộ hành trình Mẹ đã sống cùng Đức Kitô: từ Nazareth đến Bethlehem, từ đời sống ẩn dật đến Canvê, từ tiếng “xin vâng” lúc Truyền Tin đến sự trung tín bên thập giá.

Thiên Chúa cứu con người từ bên trong thân phận con người

Một câu hỏi đáng chú ý được đặt ra trong chương trình: Nếu Thiên Chúa toàn năng, tại sao Ngài không xuất hiện giữa thế giới bằng một hình thức huy hoàng khiến mọi người lập tức phải tin?

Câu trả lời dẫn người nghe đi vào một trong những nét độc đáo nhất của Kitô giáo.

Thiên Chúa không cứu con người từ bên ngoài. Ngài không chỉ ban cho con người một số đặc ân, sức khỏe, thành công hay những lợi ích tạm thời. Thiên Chúa muốn đi vào chính bản tính nhân loại để chữa lành và nâng nó lên từ bên trong.

Bởi thế, Con Thiên Chúa trở thành một hài nhi, cần vòng tay của một người mẹ, cần được nuôi dưỡng, bảo vệ và lớn lên trong mái nhà Nazareth.

Mục tiêu cuối cùng của cứu độ không chỉ là làm cho con người trở thành một phiên bản đạo đức hơn của chính mình. Trong Đức Kitô, con người được dẫn vào một tương quan mới với Thiên Chúa: được gọi Thiên Chúa là Cha, được tham dự vào sự sống thần linh và được trở thành con cái trong gia đình của Người.

Từ đó, mầu nhiệm Đức Maria Hồn Xác Lên Trời xuất hiện trong một viễn tượng rộng hơn: Thiên Chúa muốn cứu toàn bộ con người.

Không chỉ linh hồn.

Không chỉ đời sống nội tâm.

Không chỉ một phần nào đó của hiện hữu con người.

Nhưng là con người trong toàn bộ thực tại của mình, gồm cả thân xác và linh hồn.

Đức Maria có trải qua sự chết không?

Một trong những vấn đề thần học được chương trình đề cập khá trực tiếp là câu hỏi: Đức Maria có chết trước khi được đưa về trời hay không?

Theo phần trình bày của nữ tu Maria Clara Nguyễn Thi Thy Thảo, trong truyền thống thần học đã tồn tại hai khuynh hướng.

Khuynh hướng thứ nhất cho rằng Đức Maria không trải qua sự chết, vì sự chết gắn với hậu quả của tội lỗi, trong khi Đức Maria được gìn giữ khỏi tội nguyên tổ.

Khuynh hướng thứ hai cho rằng Đức Maria thực sự trải qua sự chết. Tuy nhiên, cái chết của Mẹ không được hiểu như sự thất bại hay sự thống trị của hư nát, nhưng như cuộc vượt qua để toàn thể con người Mẹ được biến đổi trong vinh quang. Theo cách nhìn này, nếu Đức Kitô đã tự nguyện đi vào kinh nghiệm sự chết của nhân loại, Đức Maria cũng đi theo Con mình tới kinh nghiệm cuối cùng của thân phận con người.

Điều đáng chú ý là khi định tín Đức Maria Hồn Xác Lên Trời, Đức Giáo hoàng Piô XII không giải quyết cuộc tranh luận này.

Ngày 1-11-1950, qua Tông hiến Munificentissimus Deus, tín điều được công bố với nội dung căn bản rằng sau khi hoàn tất cuộc đời trần thế, Đức Maria được đưa cả hồn lẫn xác vào vinh quang thiên quốc. Công thức tín điều vì thế tập trung vào điểm cốt yếu: toàn thể con người Đức Maria đã được thông phần vào vinh quang của Đức Kitô.

Một tín điều về Đức Maria nhưng nói về tương lai của nhân loại

Nếu chỉ nhìn tín điều Hồn Xác Lên Trời như một đặc ân dành riêng cho Đức Maria, người ta vẫn chưa chạm tới toàn bộ chiều kích thần học của mầu nhiệm này.

Điều xảy ra nơi Đức Maria là hình ảnh báo trước điều Thiên Chúa muốn hoàn thành nơi nhân loại.

Chính vì thế, tín điều không chỉ trả lời câu hỏi: “Điều gì đã xảy ra với Đức Maria?”, mà còn mở ra một câu hỏi khác quan trọng không kém: “Con người được Thiên Chúa dựng nên để đi về đâu?”

Câu trả lời của Kitô giáo không phải là nấm mồ.

Con người không được tạo dựng để cuối cùng trở thành hư vô. Sự chết không có tiếng nói sau hết. Đích điểm của con người là sự sống và sự hiệp thông với Thiên Chúa.

Trong Đức Maria Hồn Xác Lên Trời, Hội Thánh nhìn thấy trước vận mệnh của chính mình. Điều đã được hoàn tất nơi Mẹ chính là điều toàn thể dân được cứu chuộc còn đang hướng tới.

Vì vậy, Đức Maria không chỉ là người được tôn vinh; Mẹ còn là dấu chỉ của niềm hy vọng cánh chung.

Thân xác con người không phải “rác thải của lịch sử”

Chương trình đặt việc công bố tín điều năm 1950 trong bối cảnh nhân loại vừa trải qua hai cuộc thế chiến tàn khốc, những trại tập trung, những cuộc hủy diệt và việc thân xác con người bị xem thường, chà đạp đến mức tưởng như mất hết phẩm giá.

Trong bối cảnh ấy, việc Hội Thánh tuyên tín rằng một người nữ đã được Thiên Chúa đưa cả hồn lẫn xác vào vinh quang mang một ý nghĩa đặc biệt: thân xác con người không phải thứ có thể bị sử dụng rồi vứt bỏ.

Thân xác thuộc về căn tính con người.

Thân xác tham dự vào lịch sử cứu độ.

Thân xác cũng được hướng tới sự phục sinh và vinh quang.

Cái nhìn ấy có một hệ quả rất cụ thể: đức tin vào sự phục sinh không cho phép Kitô hữu coi thường thân xác.

Trân trọng thân xác của mình, chăm sóc người đau yếu, bảo vệ người yếu thế, không biến người khác thành công cụ và tôn trọng phẩm giá bất khả thay thế của mỗi con người đều gắn với chính cách Kitô giáo hiểu về ơn cứu độ.

Mầu nhiệm Hồn Xác Lên Trời trong thời đại trí tuệ nhân tạo

Từ năm 1950 đến hôm nay, bối cảnh thế giới đã thay đổi rất nhiều. Những câu hỏi mới xuất hiện cùng với trí tuệ nhân tạo, dữ liệu số, tự động hóa và việc đánh giá con người ngày càng dễ bị quy về hiệu suất, năng suất hay giá trị kinh tế.

Chính tại đây, mầu nhiệm Đức Maria Hồn Xác Lên Trời tiếp tục đặt ra một câu hỏi quan trọng về nhân học Kitô giáo: Con người thực sự là ai?

Con người không phải một tập hợp dữ liệu.

Không phải một cỗ máy có hiệu suất cao hay thấp.

Không phải một đơn vị kinh tế có thể định giá.

Con người được Thiên Chúa dựng nên theo hình ảnh Ngài, có khả năng yêu thương, tự hiến và bước vào tương quan với chính Thiên Chúa.

Khoa học và kỹ thuật có thể làm nên những máy móc ngày càng thông minh, nhưng đích điểm của nhân loại không phải là trở thành một cỗ máy hoàn hảo. Ơn gọi của con người là trở thành con người trọn vẹn trong Thiên Chúa.

Và nơi Đức Maria, cả thân xác lẫn linh hồn được đưa vào vinh quang, Kitô hữu nhìn thấy một hình ảnh hoàn tất của ơn gọi ấy.

Học về Đức Maria để hiểu Đức Kitô và chính con người

Đây cũng là định hướng nổi bật của chuyên mục “Đức Maria trong kế hoạch cứu độ của Thiên Chúa”.

Thần học về Mẹ Maria sẽ mất phương hướng nếu tách Mẹ khỏi Chúa Kitô. Nhưng ngược lại, khi được đặt đúng trong lịch sử cứu độ, các mầu nhiệm về Mẹ Maria giúp người tín hữu nhận ra rõ hơn điều Thiên Chúa thực hiện nơi Đức Kitô và điều Ngài muốn thực hiện nơi mỗi người.

Từ một thiếu nữ Nazareth thưa lời “xin vâng”, Con Thiên Chúa đã bước vào lịch sử nhân loại. Từ thân xác Mẹ Maria, Người đã nhận lấy thân phận con người. Bên thập giá, Mẹ hiện diện trong giờ Con mình trao ban sự sống. Và nơi việc Mẹ được đưa cả hồn lẫn xác vào vinh quang, Hội Thánh nhận ra trước tương lai của nhân loại được cứu chuộc.

Bởi thế, mầu nhiệm Đức Maria Hồn Xác Lên Trời cuối cùng không khép ánh nhìn của người Kitô hữu vào Đức Maria, nhưng hướng họ về Thiên Chúa và về chính vận mệnh của mình.

Điều Thiên Chúa đã hoàn thành nơi Đức Maria cho thấy điều Ngài muốn hoàn thành nơi con người: không phải hủy diệt nhưng là sự sống; không phải nấm mồ nhưng là vinh quang; không phải tuyệt vọng nhưng là một niềm hy vọng mở ra cho toàn thể nhân loại.

Số đầu tiên của chuyên mục vì thế không chỉ giúp tìm hiểu một tín điều về Đức Maria. Qua mầu nhiệm Hồn Xác Lên Trời, người xem được mời gọi nhìn lại toàn bộ chương trình cứu độ: từ tình yêu sáng tạo của Thiên Chúa, mầu nhiệm Nhập Thể của Đức Kitô, sự cộng tác tự do của Đức Maria, cho đến lời hứa về sự phục sinh và vinh quang dành cho con người.

Chương trình khép lại bằng lời cầu nguyện tạ ơn Thiên Chúa vì đã tạo dựng con người theo hình ảnh Ngài, đã sai Con Một đến cứu độ và ban Đức Maria như một mẫu gương của niềm hy vọng. Từ niềm tin rằng Đức Maria đã được đưa cả hồn lẫn xác vào vinh quang, người Kitô hữu được mời gọi biết trân trọng chính thân xác mình cũng như thân xác và phẩm giá của mọi người chung quanh.

“Đức Maria trong kế hoạch cứu độ của Thiên Chúa” vì thế mở ra một hành trình học hỏi Đức Maria không chỉ để biết thêm về Mẹ, nhưng qua Mẹ, hiểu hơn về Đức Kitô, về tình yêu cứu độ của Thiên Chúa và về chính ơn gọi cao cả của con người.