Pierre Teilhard de Chardin: Bộ phim mới làm nổi bật di sản của nhà khoa học Dòng Tên

Tác giả: Paul Samasumo

Xuân Đại biên dịch

TGPSG/Vatican News -- Buổi chiếu gần đây của bộ phim “Teilhard: Visionary Scientist (Teilhard: Nhà khoa học có tầm nhìn)” tại Thư viện Điện ảnh Vatican, sau đó tại Nhà Tổng quyền Dòng Tên và Đại học Giáo hoàng Gregorian ở Rôma, đã nhận được nhiều tràng pháo tay và sự tán thưởng. Hai nhà làm phim người Mỹ, Frank và Mary Frost, đã chia sẻ với Vatican News về bộ phim này.

Bộ phim dài hai giờ “Teilhard: Visionary Scientist” của Frank và Mary Frost kể về cuộc đời, tư tưởng khoa học và tầm nhìn thiêng liêng của cha Pierre Teilhard de Chardin, một linh mục Dòng Tên người Pháp sống từ năm 1881 đến 1955.

Bộ phim là một câu chuyện nhân văn đầy cuốn hút và kịch tính, xoay quanh vị linh mục – nhà cổ sinh vật học và nhà tư tưởng có tầm nhìn này. Tác phẩm tập trung vào cuộc đấu tranh suốt đời của ngài nhằm dung hòa khoa học tiến hóa với đức tin và thần học Công giáo.

Việc đưa bộ phim đến các buổi chiếu đặc biệt, trước hết ngay tại Vatican, tại hội trường Nhà Tổng quyền Dòng Tên, cũng như tại Đại học Giáo hoàng Gregorian, đối với hai ông bà và ê-kíp có ý nghĩa như thế nào?

Đó là một hành trình đầy trải nghiệm. Là một vinh dự. Và cũng rất phấn khích.

Chúng tôi cố gắng giúp thế giới hiểu được cha Teilhard. Nhờ đó, bộ phim có cơ hội tiếp cận rộng rãi, và đối với chúng tôi, không gì cao quý hơn việc được đón nhận tại Rôma bởi Vatican, Dòng Tên và Đại học Gregorian.

Phải nói rằng điều này thật phấn khích, bởi chúng tôi đã gặp được những khán giả tuyệt vời, họ vỗ tay và đặt nhiều câu hỏi.

Xin ông bà chia sẻ đôi nét về câu chuyện trong bộ phim.

Đây là câu chuyện về một linh mục Dòng Tên người Pháp, nhà cổ sinh vật học, bị chính Hội Dòng của mình gửi đi đầy tại Trung Quốc. Ngài không bao giờ từ bỏ việc thuyết phục rằng khoa học và đức tin cần được dung hòa. Đồng thời, ngài vẫn trung thành với Dòng Tên, với Giáo hội và với chính tầm nhìn của mình.

Trong số rất nhiều nhân vật thiêng liêng lớn của Giáo hội Công giáo, điều gì đã thúc đẩy ông bà chọn thực hiện bộ phim về cha Teilhard de Chardin, và điều gì nơi con người này đã thu hút ông bà?

Ngoài việc tôi từng là một tu sĩ Dòng Tên, điều thu hút tôi nơi cha Teilhard, chính là việc ngài là người dấn thân vào thế giới. Tôi đã từng nghĩ, tôi lớn lên với niềm hiểu biết rằng Giáo hội dạy tôi phải tránh xa thế gian. Nhưng cha Teilhard lại nói với tôi rằng tôi phải dấn thân vào thế giới như một con đường dẫn đến Đức Kitô, đến đời sống thiêng liêng. Bên cạnh đó, khi chúng tôi tìm hiểu, cuộc đời ngài thực sự là một câu chuyện rất kịch tính, rất phù hợp với truyền hình.

Đâu là đối tượng khán giả chính của bộ phim, và ông bà mong muốn người xem nhận được điều gì từ tác phẩm này?

Bộ phim không nhắm riêng đến khán giả Công giáo hay tôn giáo. Tác phẩm được thực hiện dành cho công chúng rộng rãi, đặc biệt là những người, theo một cách nào đó, đang tìm kiếm đời sống tâm linh, tìm kiếm một chiều kích thiêng liêng trong cuộc sống. Cha Pierre Teilhard de Chardin là một con người đã không ngừng trăn trở để tự mình khám phá sự dung hòa giữa khoa học và đức tin.

Thông điệp mà bộ phim muốn gửi gắm là gì?

Có lẽ người xem sẽ lắng nghe điều cha Teilhard muốn nói và nhận ra niềm hy vọng mà ngài mang lại cho một dạng linh đạo mới. Chính niềm hy vọng là điều chúng tôi mong khán giả đón nhận. Chúng tôi muốn họ hiểu rằng, không cần phải quá cứng nhắc trong tính chính thống, họ vẫn có thể theo đuổi đời sống tâm linh và niềm hy vọng.

Bộ phim này đã mất nhiều thời gian để thực hiện. Việc chuyển tải những tư tưởng phức tạp của cha Teilhard de Chardin thành một trải nghiệm hình ảnh và điện ảnh diễn ra như thế nào?

Đó là một thách đố. Cha Teilhard đã sống cách chúng ta hơn 100 năm, vì thế có rất ít hình ảnh về ngài. Hơn nữa, chúng tôi không chỉ muốn kể lại các dữ kiện về cuộc đời của cha, nhưng còn muốn nắm bắt tính kịch tính trong cuộc đời ấy: hành trình tìm kiếm, những hy vọng, thất vọng và thành tựu của ngài. Để làm được điều đó, chúng tôi phải tìm những hình ảnh không đơn thuần mang tính minh họa, mà giàu cảm xúc hơn.

Chúng tôi đã tìm kiếm các tư liệu lưu trữ gợi lại những nơi cha từng sống và hoạt động, như ở Paris và Bắc Kinh. Nhờ đó, khán giả có thể hiểu rõ hơn bối cảnh của câu chuyện đầy kịch tính trong cuộc đời của cha.

Cha Pierre Teilhard de Chardin (1881–1955)

Việc thực hiện bộ phim mất bao lâu?

Khoảng 15 năm. Phần lớn thời gian là dành cho việc gây quỹ. Chúng tôi phải huy động một số tiền lớn, và điều đó mất khá nhiều thời gian.

Bộ phim đã đạt được một số thành công tại Hoa Kỳ và được đề cử giải Emmy.

Đúng vậy. Dù tiếc là chúng tôi không giành được giải Emmy, nhưng việc được đề cử đã là một niềm khích lệ lớn. Bộ phim đã được dịch sang 8 ngôn ngữ.

Trên toàn thế giới, bộ phim cũng đạt được những thành công nhất định. Chúng tôi có một đường dẫn phát trực tuyến quốc tế để mọi người có thể truy cập. Một điều thú vị là những người đầu tiên muốn dịch phim sang ngôn ngữ của họ lại là người Trung Quốc. Sau đó, phim đã được dịch sang cả tiếng Trung đại lục và tiếng Trung Đài Loan, nên tiếng Quan thoại là ngôn ngữ đầu tiên. Tiếp đến, chúng tôi bất ngờ nhận được yêu cầu từ các đài truyền hình vệ tinh để phát sóng tại Trung Đông và Bắc Phi. Tại những khu vực này, bộ phim đã được dịch sang tiếng Ả Rập, Thổ Nhĩ Kỳ và Ba Tư. Điều đó cho thấy sức hấp dẫn mang tính phổ quát của cha Pierre Teilhard de Chardin.

Với tư cách là một nhà cổ sinh vật học làm việc tại Trung Quốc, cha Teilhard có nói tiếng Quan thoại không?

Không. Có hai lý do: thứ nhất, cha luôn nghĩ rằng mình sẽ trở về Pháp; thứ hai, cha làm việc trong một nhóm khoa học quốc tế, nơi mọi người đều sử dụng tiếng Anh, vì họ đến từ Thụy Điển, Pháp, Hoa Kỳ, Đức và nhiều quốc gia khác. Dĩ nhiên cũng có các nhà khoa học Trung Quốc, nhưng họ đều từng học tại Hoa Kỳ hoặc Anh. Vì vậy, ngay cả các nhà khoa học Trung Quốc cũng sử dụng tiếng Anh như ngôn ngữ chung.

Tôi hình dung rằng phần lớn tài liệu nghiên cứu của ông bà là bằng tiếng Pháp?

Điều đó đúng ở một mức độ nào đó. Nhiều trong số 13 tập tác phẩm của cha đã được dịch từ tiếng Pháp sang tiếng Anh. Các công trình khoa học của cha đều bằng tiếng Anh. Cha đã công bố nhiều tác phẩm trong lĩnh vực khoa học cũng như trong lãnh vực thiêng liêng. Vì thế, chúng tôi có nguồn tư liệu rất phong phú. Ngay từ đầu, chúng tôi đã cố gắng thực hiện bộ phim sao cho phản ánh được tối đa “tiếng nói” của chính ngài.

Ông bà có nghĩ bộ phim này góp phần nào vào cuộc đối thoại đương đại giữa khoa học và đời sống tâm linh không?

Trong nhiều năm qua, không chỉ tại Hoa Kỳ mà đặc biệt là ở đó, đã tồn tại sự căng thẳng lớn giữa tôn giáo và khoa học. Một số nhà khoa học nghi ngờ hoặc bác bỏ tôn giáo, trong khi một số người có tôn giáo lại thiếu tin tưởng vào khoa học. Chúng tôi rất vui khi thấy các nhà khoa học bắt đầu viết về cha Teilhard. Và tôi nghĩ rằng những người có tôn giáo cũng không còn quá e ngại khoa học. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng đến đâu thì chúng tôi chưa thể khẳng định chắc chắn.

Cuối cùng, dự định tiếp theo của hai ông bà là gì?

Tiếp theo ư? Chúng tôi thực hiện bộ phim này với mong muốn tạo ra tác động, và theo chúng tôi, cách tốt nhất là đưa bộ phim đến với các trường cao đẳng, đại học và các cơ sở giáo dục khác, để họ sử dụng như một điểm khởi đầu cho việc thảo luận những vấn đề này.