“Những câu chuyện của một thế hệ cùng Đức Giáo Hoàng Phanxicô”: khi người trẻ ngồi lại nghe người già kể chuyện đời

TGPSG -- Trên Netflix có một bộ phim tài liệu bốn tập mà nhiều khán giả Công Giáo Việt Nam có thể chưa biết đến: Stories of a Generation with Pope Francis (Những câu chuyện của một thế hệ cùng Đức Giáo Hoàng Phanxicô). Ra mắt vào đúng ngày lễ Giáng Sinh năm 2021, series có phụ đề Tiếng Việt này mang theo một thông điệp giản dị mà sâu sắc: hãy lắng nghe những người đã sống gần trọn một đời người.

Có những lúc khi xem xong một bộ phim, người ta sẽ gọi điện cho ông bà, muốn ngồi lâu hơn bên cha mẹ, muốn hỏi một câu rất nhỏ mà lâu nay mình cứ để đó: “Ngày xưa, nhà mình đã sống qua những năm tháng ấy thế nào?”. Stories of a Generation with Pope Francis - “Những câu chuyện của một thế hệ cùng Đức Giáo Hoàng Phanxicô” là một bộ phim như vậy. Đây là series tài liệu gồm 4 tập của Netflix, ra mắt ngày 25/12/2021, khởi đi từ cuốn Sharing the Wisdom of Time do Loyola Press xuất bản, được cha Antonio Spadaro, S.J. tuyển chọn theo thao thức quen thuộc của Đức Thánh Cha Phanxicô: người trẻ cần học biết cội rễ của mình qua việc lắng nghe người già.

Điều đáng quý của series này nằm ở chỗ nó không dựng chân dung Đức Thánh Cha theo kiểu tiểu sử, cũng không đi theo lối kể đạo đức khô cứng. Bộ phim mở ra những cuộc gặp giữa 18 người trên 70 tuổi đến từ 5 châu lục, nói 4 ngôn ngữ, với các nhà làm phim trẻ dưới 30 tuổi. Bốn tập phim xoay quanh bốn chủ đề rất gần với đời người: Love, Dream, Struggle và Work – tình yêu, ước mơ, gian nan và lao động. Xen giữa các câu chuyện là những cuộc trò chuyện của Đức Thánh Cha Phanxicô, như một giọng nói trầm lắng nối các mảnh đời lại với nhau. 

Với khán giả Việt Nam, bộ phim chạm vào một điều rất quen mà đôi khi ta đã để vuột khỏi tay: tương quan giữa các thế hệ. Trong giáo huấn của mình, Đức Thánh Cha Phanxicô nhiều lần nhắc rằng người cao tuổi mang trong mình một sự khôn ngoan được chưng cất qua năm tháng; lời cầu nguyện của ông bà, người già là một kho tàng cho Giáo hội; và mối dây giữa người trẻ với người già giúp con người giữ được gốc rễ của mình giữa một thế giới quá vội. Xem series này, người ta dễ nhận ra đó cũng là câu chuyện của các gia đình Việt Nam: khi ký ức đứt đoạn, đức tin cũng dễ trở nên mỏng hơn; khi người trẻ biết lắng nghe, gia đình và cộng đoàn lại có thêm sức sống.

Tập đầu tiên, Love, là tập dễ đi vào lòng người xem truyền thống hơn cả. Ở đó, Đức Thánh Cha Phanxicô nhắc đến bà Rosa, người bà đã để lại dấu ấn sâu đậm trong đời ngài, và nói về tình yêu với vẻ rất đời thường, từ ký ức gia đình cho tới niềm say mê tango của một chàng trai Argentina năm nào. Cũng trong tập này, đạo diễn Martin Scorsese được chính con gái mình, Francesca Scorsese, phỏng vấn; cuộc trò chuyện mở ra một gương mặt khác của người nghệ sĩ nổi tiếng: nhiều suy tư, nhiều tiếc nuối, và rất riêng tư. Jane Goodall đem đến một vẻ đẹp hiền hòa của tình yêu dành cho muôn loài. Estela Barnes de Carlotto kể lại hành trình dài tìm đứa cháu bị cướp mất giữa những năm tháng đen tối tại Argentina. Vito Fiorino, một người bán kem ở Lampedusa, hồi tưởng ngày ông cứu 47 người di dân giữa biển khơi năm 2013. Tình yêu trong bộ phim này không mơ hồ; nó có gương mặt, có nước mắt, có ký ức, có lòng trung thành với con người đến cùng.

Sang tập Dream, bộ phim đưa ra một câu hỏi tưởng rất đơn sơ: tuổi già còn mơ gì nữa? Câu trả lời không nằm ở những lời khẩu hiệu, nhưng ở những đời người rất cụ thể. Có nhà khoa học khí hậu Dave Lowe, người góp phần đo lượng carbon dioxide ngày càng tăng ở Nam bán cầu từ đầu thập niên 1970. Có một phụ nữ 88 tuổi vẫn nhảy dù. Có người cha Costa Rica mơ cho hai con trai song sinh khiếm thị và chậm phát triển được chạm vào cát và cảm nhận sóng biển bằng đôi chân của mình. Tập phim khiến người xem hiểu rằng mơ ước không thuộc riêng tuổi trẻ. Bao lâu con người còn biết hy vọng, bấy lâu tâm hồn vẫn chưa già. 

Nếu Love dịu dàng và Dream rộng mở, thì Struggle và Work lại gần với nhịp sống thường ngày hơn. Trong Struggle, có những thân phận đã đi qua chiến tranh, lưu đày, mất mát và đổ vỡ, như bà Gisèle Assoud Sabbagh sinh tại Aleppo, buộc phải rời Syria sang Beirut rồi lại chuẩn bị sang Pháp để sống với con cháu. Đến tập Work, khán giả Việt Nam hẳn sẽ dừng lại lâu hơn ở câu chuyện ông Trịnh Ngọc, một người thợ đóng giày Việt Nam 90 tuổi, từng làm giày cho quốc vương Campuchia trong những năm 1950. Bên cạnh ông là bà đỡ người Mexico Natalia Echeverría Fuentevilla, người nói về niềm vui khi biết mình đã giúp hàng ngàn em bé chào đời; là nữ nghệ sĩ và nhà thiết kế Nigeria Nike Okundaye; là một đầu bếp nổi tiếng ở Giêrusalem. Tập phim này nhắc một điều rất Công giáo: lao động chân chính không chỉ để kiếm sống. Lao động gìn giữ phẩm giá con người, nối con người với cộng đoàn, và đôi khi trở thành một ơn gọi thầm lặng. 

Series này được xếp ở mức 13+, và nhận định của giới Công giáo cũng cho rằng phim hợp với thiếu niên lớn và người trưởng thành hơn là trẻ nhỏ, vì có những đề tài chạm tới chiến tranh, độc tài, di dân, ân hận trong gia đình và nhiều mất mát của thân phận người. Dẫu vậy, đây vẫn là một bộ phim ấm áp, giàu chất nhân bản, không gây choáng ngợp bằng bi kịch nhưng dẫn người xem đi bằng sự lắng đọng.

Trong bối cảnh người trẻ hôm nay quen lướt nhanh, quen nghe những ý kiến ngắn và gọn, Stories of a Generation with Pope Francis đề nghị một nhịp sống khác: ngồi xuống, nghe cho hết một câu chuyện và đón lấy phần khôn ngoan mà người đi trước để lại. Đức Thánh Cha Phanxicô từng kêu gọi xây dựng một “liên minh” giữa người trẻ và người già để chống lại nền văn hóa loại bỏ và giúp con người bén rễ vào truyền thống. Series này là một cách cụ thể để sống lời mời gọi ấy. Với người Công giáo Việt Nam, bộ phim có thể là một dịp đẹp để xem cùng cha mẹ, ông bà, hay cùng một nhóm bạn trẻ trong giáo xứ. Biết đâu sau đó, điều quý nhất không nằm ở màn hình, nhưng ở câu chuyện đời của chính người thân mình, bấy lâu vẫn ở rất gần mà ta chưa kịp lắng nghe. 

- Hạo Nhiên -