Giáo xứ Thánh Linh: Ngắm Đứng trong Mùa Chay Thánh

TGPSG -- Ngắm Đứng hay còn gọi là Ngắm 15 Sự Thương Khó là một nghi thức đạo đức bình dân đặc trưng của người Công giáo Việt Nam trong Mùa Chay, đặc biệt là Tuần Thánh. Nghi thức này kết hợp âm nhạc và văn chương dân gian nhằm giúp giáo dân suy niệm về cuộc khổ nạn của Chúa Giêsu, từ đó khơi dậy tâm tình thống hối và lòng yêu mến Đấng chịu đóng đinh vì nhân loại.

Đặc điểm của nghi thức Ngắm Đứng

Sở dĩ gọi là “Ngắm Đứng” vì người thực hiện nghi thức sẽ đứng trước bàn thờ hoặc giữa nhà thờ để ngâm các bài suy niệm. Tư thế đứng diễn tả sự cung kính và ý thức tham dự vào mầu nhiệm Thương Khó.

Nội dung gồm 15 “ngắm” (đoạn), thuật lại chi tiết hành trình từ lúc Chúa Giêsu cầu nguyện trong vườn Gethsemane cho đến khi Ngài chịu chết và được táng trong hang đá. Sau mỗi ngắm, cộng đoàn thường đọc một kinh Lạy Cha và một kinh Kính Mừng như lời đáp trả đức tin và sự hiệp thông thiêng liêng với cuộc Thương Khó.

Hình thức thực hiện

Nghi thức được cử hành với các cung giọng trầm - bổng đặc trưng theo từng vùng miền, như cung giọng tại Bùi Chu, Thái Bình, hay khu vực Hà Nội, mang phong cách ngâm nga, biền ngẫu giàu cảm xúc.

Tại một số giáo phận miền Bắc như Bùi Chu và Thái Bình, buổi ngắm còn có tiếng trống và phèng điểm nhịp để dứt kết mỗi bài ngắm, tạo nên bầu khí trang nghiêm và lắng đọng.

Trên bàn ngắm thường đặt 15 cây nến (đèn) tượng trưng cho 15 ngắm; sau mỗi ngắm, một cây nến sẽ được tắt đi, diễn tả tiến trình bước vào cao điểm của cuộc khổ nạn.

Giáo xứ Thánh Linh - Giáo hạt Thủ Thiêm

Ý nghĩa của 15 ngọn nến

Mười lăm ngọn nến thường được đặt trên một giá hình tam giác gọi là Tenebrae hearse, mang những ý nghĩa thiêng liêng và biểu tượng sâu sắc.

Trước hết, mỗi ngọn nến tượng trưng cho một trong 15 sự thương khó, một giai đoạn cụ thể trong cuộc khổ nạn của Chúa Giêsu.

Mười bốn ngọn nến phía dưới còn gợi nhớ đến sự phản bội và bỏ rơi: tượng trưng cho các tông đồ và những người theo Chúa đã dần dần rời xa Ngài trong giờ phút đen tối nhất, gồm mười một tông đồ trung thành và ba bà Maria.

Sau mỗi bài ngắm, một ngọn nến được tắt đi. Hành động ấy diễn tả sự xâm chiếm dần dần của bóng tối, của tội lỗi và của cái chết khi Chúa Giêsu tiến gần đến hơi thở cuối cùng trên Thập giá, như thể cả trần gian chìm vào đêm tối.

Ngọn nến thứ mười lăm ở vị trí cao nhất tượng trưng cho chính Chúa Kitô, Ánh sáng không hề tắt. Khác với các ngọn nến khác, ngọn nến này không bị thổi tắt mà chỉ được tạm thời che đi hoặc đưa ra sau bàn thờ, diễn tả việc Chúa chịu chết và táng xác; tuy nhiên, ánh sáng phục sinh của Ngài là vĩnh cửu và sẽ hiển thắng bóng tối.

Giáo xứ Thánh Linh - Giáo hạt Thủ Thiêm

Thời gian cử hành

Nghi thức Ngắm Đứng thường diễn ra vào các buổi tối trong Mùa Chay, đặc biệt tập trung vào các ngày thứ Hai, thứ Ba và thứ Tư của Tuần Thánh.

Nguồn gốc và truyền thống

Giáo hội Việt Nam có truyền thống Ngắm Đứng trong Mùa Chay Thánh do Cha Đắc Lộ, linh mục Dòng Tên, tức Alexandre de Rhodes, khởi xướng từ năm 1627 qua những kinh nguyện giúp giáo dân dễ bề thống hối và suy niệm cuộc khổ nạn của Đức Giêsu Kitô chịu chết chuộc tội cho loài người.

Ngoài Ngắm 15 Sự Thương Khó, còn có các hình thức khác như Dâng Hạt và Đọc Đoạn; về sau được phổ nhạc nhằm giữ lấy tinh hoa truyền thống quý giá trong việc thống hối Mùa Chay và giúp cho giới trẻ ngắm theo nốt nhạc dễ dàng hơn.

Giáo xứ Thánh Linh-Giáo hạt Thủ Thiêm

Giá trị và ảnh hưởng

Ngắm Đứng không chỉ là một nghi thức đạo đức đơn thuần mà còn là “linh hồn” của đời sống đức tin người Công giáo Việt Nam mỗi dịp Mùa Chay. Bằng việc kết hợp hài hòa giữa Thánh Kinh và văn hóa dân tộc, hình thức này giúp các tín hữu chạm đến mầu nhiệm khổ nạn của Chúa qua những cung điệu trầm bổng, bi ai.

Sự ảnh hưởng của Ngắm Đứng vô cùng sâu sắc: không chỉ khơi dậy lòng sám hối và lòng trắc ẩn trong tâm hồn mỗi người, mà còn trở thành sợi dây kết nối cộng đoàn, bảo tồn một nét di sản đức tin bình dân vô giá qua nhiều thế hệ, làm cho hành trình Mùa Chay trở nên sống động và linh thiêng hơn.

Bài & Ảnh: Minh Hà (TGPSG)