“Vị mục tử không bỏ chạy”: Cuộc đời và các nhân đức của Chân phước Stanley Rother

TGPSG/CatholicExchange --- Nhân kỷ niệm 45 năm ngày tử đạo của Chân phước Stanley, Tổng giáo phận Oklahoma City đã hợp tác với Lampstand Story Company, để thực hiện bộ phim tài liệu "American Martyr: The Stanley Rother Story". Bộ phim kể lại cuộc đời và những nhân đức của Cha Stanley, từ khi ngài sinh ra tại Okarche cho đến khi chịu tử đạo tại Santiago Atitlán, Guatemala, vào năm 1981.

Mùa hè năm nay đánh dấu kỷ niệm 45 năm ngày tử đạo của Chân phước Stanley Rother, vị linh mục thừa sai người Oklahoma, bị một toán sát thủ được chính phủ hậu thuẫn sát hại tại Santiago Atitlán, Guatemala, vào năm 1981. 

Chân phước Stanley đã phục vụ người bản địa Tz’utujil với tư cách linh mục thừa sai trong 13 năm, trước khi sứ mạng của ngài trở thành mục tiêu giữa cuộc Nội chiến Guatemala tàn khốc (1960–1996). Do những hoạt động mục vụ giữa người bản địa, Cha Stanley từ lâu đã bị chính phủ nghi ngờ. Ngài trở thành mục tiêu bị truy sát và bị sát hại ngay tại nhà xứ vào ngày 28 tháng 7 năm 1981. 

Nhân dịp một bộ phim tài liệu mới về cuộc đời ngài được công chiếu trên màn ảnh rộng trong tháng này, chúng ta cùng nhìn lại cuộc đời và những nhân đức của Chân phước Stanley.

Từ cậu bé miền quê đến tiếng gọi linh mục

Chân phước Stanley Francis Rother sinh ngày 27 tháng 3 năm 1935 tại một trang trại ở ngoại ô Okarche, bang Oklahoma. Ngài là con trai cả trong một gia đình nông dân người Mỹ gốc Đức. 

Tuổi thơ của ngài bình dị như bao cậu bé Công giáo khác ở vùng đồng bằng nông thôn: làm việc từ trước lúc bình minh, tham dự Thánh lễ tại nhà thờ Holy Trinity, tham gia tổ chức Future Farmers of America, và dành nhiều giờ lao động hoặc sửa chữa máy móc nông nghiệp. 

Gia đình họ Rother rất đông; có tới 47 người con cháu họ Rother thuộc các nhánh khác nhau sinh sống quanh vùng Okarche.  Cậu bé Stanley lớn lên trong một bầu khí gia đình yêu thương và thấm đẫm đức tin.

Tuy nhiên, ân sủng Chúa đã âm thầm hoạt động trong cuộc đời Stanley, và khoảng 18 tuổi, vào năm 1953, ngài nhận ra tiếng gọi linh mục. (Thật trùng hợp, ngài quyết định vào chủng viện đúng vào ngày người chị gái quyết định vào nhà dòng!) Stanley nhận được sự ủng hộ của gia đình và cộng đoàn, nhưng con đường tiến đến chức linh mục không hề dễ dàng.

Stanley được gửi đến chủng viện tại San Antonio, Texas, nơi ngài chật vật học tiếng Latinh, trượt các môn học và sau sáu năm được gửi trở về nhà vì bị đánh giá là không phù hợp với việc đào tạo linh mục.

Nhờ sự can thiệp trực tiếp của vị giám mục giáo phận, ngài có được cơ hội thứ hai tại Chủng viện Mount St. Mary’s ở Emmitsburg, Maryland. Tại đây, ngài hoàn thành chương trình đào tạo và được thụ phong linh mục ngày 25 tháng 5 năm 1963 cho Giáo phận Oklahoma City–Tulsa.

Người mục tử giữa cộng đoàn Tz’utujil

Sau năm năm phục vụ tại các giáo xứ, năm 1968, Cha Rother được sai đến phục vụ tại sứ mạng truyền giáo của giáo phận ở Santiago Atitlán, Guatemala, một thị trấn của người Maya Tz’utujil bên bờ hồ Atitlán, được bao quanh bởi những ngọn núi lửa và chỉ có thể đến từ thủ đô bằng một con đường núi dài và hiểm trở.

Chính tại đây, người con của đồng ruộng vốn từng chật vật học tiếng Latinh lại học tiếng Tây Ban Nha, rồi học cả tiếng Tz’utujil, một ngôn ngữ Maya không có hệ thống ngữ pháp hay sách giáo khoa để người học tham khảo.

Cha Stanley đã dốc toàn bộ nhiệt huyết vào sứ mạng của mình, chiếm trọn niềm yêu mến và kính trọng của người dân bản địa Tz’utujil. Các giáo dân thân thương gọi ngài là "Padre A’plas", cách họ phát âm tên đệm Francisco của ngài.

Sứ vụ của ngài vô cùng rộng lớn: người Tz’utujil đã không có một linh mục chánh xứ thường trực trong hơn 150 năm, việc đào tạo giáo lý còn hạn chế, và người dân sống trong tình trạng nghèo đói cùng cực. Cha Rother đã làm việc không biết mệt mỏi để cải thiện đời sống tâm linh lẫn vật chất cho họ.

Ngài nỗ lực dịch Tân Ước sang ngôn ngữ của họ; cải tiến phương pháp canh tác; giúp thành lập một hợp tác xã, một trường học và một phòng khám; tổ chức chương trình đào tạo giáo lý viên và xây dựng một đài phát thanh Công giáo phục vụ việc dạy giáo lý. Ngài thậm chí còn sửa chữa những máy móc nông nghiệp hư hỏng cho họ.

Đến năm 1975, ngài gần như một mình chăm sóc mục vụ cho khoảng 22.000 người, khi nhiều linh mục thừa sai khác đã rút lui do cuộc Nội chiến Guatemala ngày càng leo thang.

Khi người mục tử đứng trước hiểm nguy

Khi bạo lực của cuộc nội chiến lan đến vùng cao nguyên quanh hồ Atitlán, Cha Stanley bắt đầu phải đối mặt với những hiểm nguy ngày càng lớn.

Chính phủ Guatemala nghi kỵ người bản địa, coi các làng của họ là những địa bàn che giấu các lực lượng nổi dậy cánh tả.

Việc dạy một nông dân bản địa biết chữ, tổ chức một hợp tác xã hay rao giảng cho người nghèo bằng chính ngôn ngữ của họ đều bị chính quyền quân sự coi là hành vi chống đối. Những người thực hiện những công việc ấy bị gán nhãn là “phần tử chống đối”. Chính vì thế, các hoạt động nhân đạo của Cha Stanley giữa người Tz’utujil khiến ngài trở thành đối tượng bị nghi ngờ.

Đến năm 1980, bạo lực lan tới vùng cao nguyên và trực tiếp giáng xuống cộng đoàn của Cha Stanley. Các giáo lý viên của ngài lần lượt mất tích, rồi sau đó được tìm thấy trong tình trạng bị đánh đập và sát hại. Cha Stanley đi bộ dọc các con đường để tìm và an táng những người đã chết, đồng thời mang thức ăn đến cho các góa phụ và trẻ mồ côi mà chiến tranh để lại. Đài phát thanh của ngài bị đập phá và người quản lý đài bị sát hại.

Cha Stan biết tính mạng mình đang bị đe dọa. Trong một bức thư gửi về nhà vào dịp Giáng sinh năm đó, ngài viết câu nói mà ngày nay vẫn được nhiều người nhớ đến: “Mục tử không thể bỏ chạy ngay khi nguy hiểm vừa xuất hiện.” Dù vậy, hoàn cảnh buộc ngài phải tạm thời rút lui để bảo toàn tính mạng.

Tháng 1 năm 1981, ngài được biết tên mình đứng thứ tám trong một danh sách những người bị nhắm tới để sát hại. Các giáo dân khẩn khoản xin ngài trở về Hoa Kỳ để bảo toàn tính mạng. Cha Stanley miễn cưỡng trở về Oklahoma, nhưng lòng ngài luôn bất an và bồn chồn. Ngài chỉ ở lại ba tháng và liên tục nói về việc trở lại Santiago Atitlán.

Những người từng gặp ngài trong thời gian ấy nhớ lại một con người bồn chồn, tâm trí dường như luôn hướng về một nơi khác. Em trai ngài thẳng thắn nói rằng những kẻ muốn giết ngài đang chờ đợi, nhưng Cha Stanley không hề nao núng. Ngài trở lại Guatemala trong niềm vui mừng của cộng đoàn, vừa kịp để cử hành Tuần Thánh với đoàn chiên của mình.

Đêm 28 tháng 7 năm 1981, ba người đàn ông đeo mặt nạ đột nhập vào nhà xứ và bắt giữ một thanh niên 19 tuổi tên Francisco Bocel. Chúng kề súng vào đầu cậu, buộc cậu dẫn đường đến chỗ vị linh mục. Cậu gõ cửa phòng kho và gọi to rằng họ đến để tìm ngài. Cha Stan mở cửa. Những kẻ sát nhân muốn bắt sống ngài; Cha Stan chống cự, và họ đã nổ súng sát hại ngài.

Ngài hưởng thọ 46 tuổi. Thi hài ngài được đưa về quê nhà Okarche, nhưng theo nguyện vọng của giáo dân, trái tim ngài cho đến nay vẫn được an táng bên dưới ngôi thánh đường ở Santiago Atitlán.

Vị mục tử không bỏ chạy

Khi nhìn lại cuộc đời Chân phước Stanley Rother, thật khó không cảm phục đức can đảm anh hùng của ngài. Ngài có một lòng tận tụy phi thường đối với sứ mạng, nhất quyết không rời bỏ đoàn chiên dù tính mạng đang bị đe dọa rõ ràng.

Tình yêu dành cho Đức Kitô nơi Chân phước Stanley được thể hiện cách cụ thể qua lòng trung thành của ngài với một vùng đất và một dân tộc cụ thể. Cha Stanley không phải là một nhà thần học, và càng không phải là một nhà hoạt động chính trị. Ngài là một vị mục tử khiêm nhường, đã gắn bó đời mình với đoàn chiên và nhất quyết không để mình bị xua đuổi.

Theo nghĩa này, ngài gợi nhớ đến một vị thánh thừa sai tử đạo khác, Thánh Isaac Jogues, người cũng nhất quyết không bỏ rơi sứ mạng tại Tân Pháp (New France), bất chấp những nguy hiểm cuối cùng đã cướp đi mạng sống của ngài. Đây chính là bài học lớn từ cuộc đời Chân phước Stanley Rother.

Chúng ta thường hình dung sự thánh thiện như một hành trình vươn lên và bỏ lại mọi sự phía sau. Thế nhưng, sự thánh thiện của Chân phước Stanley lại được thể hiện nơi việc ở lại và trung thành với sứ mạng, bất chấp mọi trở ngại.

Một điểm tương đồng thú vị khác với Thánh Isaac Jogues là: cử chỉ cuối cùng của Thánh Isaac cũng là mở một cánh cửa khi ngài được gọi đến. Thánh Isaac biết đó là một cái bẫy; ngài biết những kẻ sát nhân đang rình rập bên trong, chỉ chờ một cái cớ để ra tay. Dù vậy, Thánh Isaac vẫn đi vào, bởi ngài tin rằng sứ mạng của một linh mục là phải đến khi được gọi. Tương tự, cử chỉ cuối cùng của Chân phước Stanley cũng là mở một cánh cửa. Những kẻ cầm súng gõ cửa phòng ngài vào lúc đêm khuya, và Chân phước Stanley đã mở cửa. Lẽ nào ngài lại không mở? Biết đâu đó lại là một người trong đoàn chiên đang cần đến ngài?

Cử chỉ “mở cửa” ấy là một hình ảnh thật thích hợp cho tâm thế rộng mở trước thánh ý Thiên Chúa, một nét làm nên lòng can đảm anh hùng nơi các vị thánh tử đạo.

Một chứng tá vẫn còn vang vọng

Với thời lượng 106 phút và phần dẫn chuyện của diễn viên Martin Sheen, American Martyr: The Stanley Rother Story là một bộ phim giúp khán giả có cái nhìn khái quát và sâu sắc về cuộc đời Chân phước Stanley. Bộ phim đã được công chiếu tại các rạp tại Hoa Kỳ vào ngày 25 và 26/8/2026 bằng tiếng Anh, và ngày 27/8/2026 bằng tiếng Tây Ban Nha. Để mua vé xem phim, bạn có thể truy cập đường link tại đây.

Trước khi xem bộ phim này, tôi biết rất ít về Chân phước Stanley Rother. Tôi phải thú nhận rằng câu chuyện về ngài đã khiến tôi thực sự xúc động. Chắc chắn tôi sẽ chọn Chân phước Stanley làm một trong những vị thánh quan thầy mà tôi đặc biệt hướng đến.

Nếu bạn muốn tìm hiểu thêm về vị linh mục sinh tại Hoa Kỳ đầu tiên được Giáo hội Công giáo công nhận là vị tử đạo này, tôi rất khuyến khích bạn xem American Martyr: The Stanley Rother Story.

Chân phước Stanley Rother, xin cầu cho chúng con!

“Mục tử tốt lành hy sinh mạng sống mình vì đoàn chiên.” (Ga 10,11)