Góc nhìn ít được biết đến về Đức Tổng Giám mục Fulton Sheen: Một triết gia về giáo dục

Góc nhìn ít được biết đến về Đức Tổng Giám mục Fulton Sheen: Một triết gia về giáo dục

TGPSG/ChurchLifeJournal -- Trong ký ức của nhiều người, Đức Tổng Giám mục Fulton J. Sheen là một nhà truyền giáo lỗi lạc trên sóng phát thanh và truyền hình. Thế nhưng, đằng sau sức hút truyền thông ấy là một triết gia kinh viện uyên thâm với những suy tư sâu sắc về nền giáo dục Công giáo.

Từ giảng đường đại học đến triết lý giáo dục

Phần lớn thế kỷ XX, tên tuổi Đức Tổng Giám mục Fulton J. Sheen (1895–1979) gần như đồng nghĩa với Giáo hội Công giáo Hoa Kỳ. Ngày nay, ngài thường được nhắc đến như “vị thánh bổn mạng của truyền thông và công cuộc tân Phúc Âm hóa”. Thế nhưng, trước khi trở thành gương mặt quen thuộc trên sóng truyền hình qua chương trình Life Is Worth Living (Cuộc sống thật đáng sống), ngài đã có gần một phần tư thế kỷ (1926–1950) giảng dạy toàn thời gian với tư cách là một giáo sư triết học và thần học xuất sắc tại Đại học Công giáo Hoa Kỳ.

Tốt nghiệp tiến sĩ và đạt văn bằng hậu tiến sĩ danh giá agrégé tại Đại học Louvain, Đức cha Sheen từng được giới hàn lâm công nhận là một trong những học giả hàng đầu về triết học thánh Tôma Aquinô. Từ nền tảng triết học kinh viện vững chắc ấy, ngài đã xây dựng một triết lý giáo dục đầy thuyết phục, điều mà ngày nay càng trở nên thời sự khi nhiều định chế Công giáo đang trăn trở về cách giữ gìn và diễn giải căn tính của mình.

Con người: Thụ tạo mang “tính khả biến vô hạn”

Vận dụng khung tư tưởng của Aristote và thánh Tôma Aquinô, Đức cha Sheen khởi đi từ bản tính con người, bởi giáo dục luôn tùy thuộc vào chủ thể được giáo dục. Ngài nhận thấy trong thế giới tự nhiên có một phẩm trật sự sống: cấp độ sự sống càng cao thì khả năng hoạt động và thích nghi với môi trường càng lớn. Ngài gọi đặc tính này là “tính khả biến” (plasticity).

Vật thể vô tri không có tính khả biến; thực vật và động vật có tính khả biến ở mức độ giới hạn trong việc tìm kiếm sự sống còn. Vượt lên trên tất cả, đời sống con người mang tính khả biến vô hạn. Con người không chỉ di chuyển trong thế giới bên ngoài, mà còn biết đi sâu vào nội tâm để suy tư, tự phản tỉnh và nhận ra nơi mình một khát vọng vô biên: không chỉ khao khát một sự sống, một phần chân lý hay một tình yêu hữu hạn, mà là sự sống, chân lý và tình yêu vĩnh cửu. Ngài viết: “Trong muôn loài thụ tạo trên mặt đất này, duy chỉ con người có khả năng điều chỉnh chính mình để hòa nhịp với Đấng Vô Hạn.” (1)

Bên cạnh đó, con người là một “tiểu vũ trụ” duy nhất có khả năng dùng lý trí để tìm kiếm nguyên nhân và cùng đích của vạn vật. Đức cha Sheen ví con người như người chèo thuyền giữa hồ, khi thấy những gợn sóng vỗ vào mạn thuyền liền phóng tầm mắt ra bờ xa để tìm người đã ném viên đá xuống nước. Cũng thế, chỉ con người mới khao khát lời giải thích trọn vẹn về nguồn gốc và ý nghĩa của muôn vàn “gợn sóng hữu thể” cấu thành nên vũ trụ.

Không có Thiên Chúa, giáo dục đích thực là bất khả thi

Từ hai tiền đề trên, Đức cha Sheen đúc kết mục đích cốt lõi của giáo dục: “Không thể hiểu được giáo dục nếu tách rời khỏi tính khả biến nơi bản tính con người. Khi ý thức đầy đủ về đặc tính này, ta có thể nói rằng mục đích của mọi nền giáo dục là thiết lập sự tiếp xúc với toàn thể môi trường sống, nhằm thấu hiểu ý nghĩa và mục đích trọn vẹn của cuộc đời.” (2)

Và theo ngài, “không ai có thể tiếp xúc với toàn thể môi trường sống nếu không bước vào mối tương quan với Thiên Chúa.” Là Nguyên Nhân Đệ Nhất, Thiên Chúa là cội nguồn làm cho vũ trụ trở nên khả tri và là Đấng Vô Hạn duy nhất lấp đầy khát vọng của tâm hồn nhân loại. Vì thế, một nền giáo dục gạt bỏ Thiên Chúa sẽ giam hãm người học trong những mảnh vụn tri thức rời rạc, tước đoạt của họ quyền được biết lý do tối hậu của vạn vật. Ngài đặt câu hỏi sắc bén:

“Liệu ta có thể gọi một người là nhà toán học uyên bác nếu người ấy mù tịt về những định đề nền tảng của Euclid? Liệu ta có thể gọi một người là nhà vật lý thâm sâu nếu người ấy chẳng hay biết gì về những nguyên lý cơ bản của ánh sáng, âm thanh và nhiệt năng? Vậy thì, làm sao ta có thể nói một người thực sự có giáo dục khi họ hoàn toàn vô tri về nguyên lý đệ nhất của sự sống, chân lý và tình yêu – chính là Thiên Chúa?” (3)

Ngược lại, nền giáo dục Công giáo giúp người học chạm tới “Bàn Tay đã khơi lên những gợn sóng ấy giữa không gian vô tận”. Như Đức cha Sheen khẳng định: “Điều tối thiểu mà bất kỳ trường cao đẳng hay đại học nào cũng phải làm khi tiễn đưa sinh viên tốt nghiệp ra khơi trên biển đời, là trang bị cho họ một chiếc la bàn để tìm về bến đỗ. Sinh viên của các đại học Công giáo đã được trao tặng chiếc la bàn ấy, chính là đức tin. Họ đã được định hướng thẳng tới bến đỗ của mình, đó là Nước Thiên Chúa.” (4)

Người thầy là người nối dài Ngôi Lời Thiên Chúa

Chính nhãn quan giáo dục quy hướng về Thiên Chúa đã biến bục giảng đối với Đức cha Sheen thành một không gian thánh thiêng. Trong cuốn tự truyện Treasure in Clay, ngài xem việc dạy học là sự tham dự vào “việc nối dài Ngôi Lời Thiên Chúa”, biến nghề giáo thành “một trong những ơn gọi cao quý nhất trên trần gian”. Ngài cũng nhắn nhủ các nhà giáo dục rằng họ là “những người gìn giữ chân lý”, và nhờ công khó uốn nắn trí tuệ cùng ý chí người trẻ theo nẻo đường chân – thiện, họ sẽ “chiếu sáng như những vì sao muôn đời”.

Tư tưởng của Đức cha Sheen đồng điệu sâu sắc với thánh John Henry Newman, triết gia Jacques Maritain và giáo huấn truyền thống của Hội Thánh: con người là một hữu thể kết hợp giữa thân xác và tinh thần (GLHTCG số 362), được quy hướng “về một cùng đích siêu nhiên” (GLHTCG số 367). Chỉ khi cùng đích siêu nhiên ấy, tức sự hiệp thông với Thiên Chúa, được nhìn nhận và đặt làm nền tảng, nền giáo dục đích thực mới thực sự bắt đầu, giúp con người phát triển trọn vẹn những khả năng vô hạn mà Đấng Tạo Hóa đã trao ban.

Tác giả: Troy Kassien

Từ Tâm lược dịch

Tham khảo

(1) Fulton J. Sheen, Old Errors and New Labels, 169.

(2) Ibid., 170.

(3) Ibid., 174.

(4) Ibid., 178.

 

 

 

 

Top