Nghệ thuật giảng dạy của Đức Tổng Giám mục Fulton Sheen: Kỳ 1 - Chuẩn bị, chuẩn bị và chuẩn bị

Nghệ thuật giảng dạy của Đức Tổng Giám mục Fulton Sheen: Kỳ 1 - Chuẩn bị, chuẩn bị và chuẩn bị

TGPSG/ChurchLifeJournal -- Là một học giả uyên bác và một nhà giáo kiệt xuất, Đức Tổng Giám mục Fulton J. Sheen xứng đáng được xem là nhà truyền thông Công giáo xuất sắc nhất của Giáo hội Hoa Kỳ trong thế kỷ XX. Đằng sau sức hút phi thường của ngài trên bục giảng cũng như trên sóng truyền hình là một nền tảng thực hành sư phạm hết sức kỷ luật và sâu sắc.

Loạt bài này sẽ giới thiệu ba phương pháp sư phạm cốt lõi đã làm nên sự thành công của vị giám mục khả kính này, qua đó khơi nguồn cảm hứng cho những ai đang dấn thân trong sứ vụ giáo dục, loan báo Tin Mừng và dạy giáo lý hôm nay.

Chuẩn bị, chuẩn bị và chuẩn bị

Năm 2015, Thomas Reeves công bố phần kết luận chưa từng được xuất bản của cuốn tiểu sử xuất sắc mà ông đã viết về Đức cha Sheen mười ba năm trước đó. Ông đặt tên cho phần kết luận này là “Living Intensely” (Sống mãnh liệt), một cách diễn đạt hết sức chuẩn xác để mô tả lối sống của ngài.

Những người thân cận với Đức cha Sheen đều biết rõ cường độ làm việc và sống mãnh liệt của ngài. Như tựa đề cuốn tự truyện Treasure in Clay (Kho báu trong bình sành) gợi lên, một hình ảnh mượn từ Thánh Phaolô (2 Cr 4,7), Đức cha Sheen tin rằng vào ngày chịu chức linh mục, một kho báu vô giá thực sự đã được đặt vào chiếc “bình sành” là chính cuộc đời trần thế mong manh của ngài.

Theo ngài, cách thức xứng hợp duy nhất để đáp lại hồng ân cao quý của ơn gọi và tài năng là phải sống mãnh liệt: làm việc hết sức mình, trong suốt thời gian lâu nhất có thể, để loan báo Tin Mừng và giáo huấn đức tin Công giáo cho càng nhiều người càng tốt.

Đức cha Sheen đã rèn luyện cho mình một kỷ luật lao động phi thường, có những giai đoạn ngài làm việc “mười chín giờ mỗi ngày, bảy ngày một tuần”. Chính ngài cũng thừa nhận rằng mình “được nuôi dưỡng trong tinh thần lao động”, một nếp sống đã được cha mẹ khắc sâu nơi ngài từ thuở ấu thơ tại trang trại của gia đình. Một bài báo năm 1959 đã phác họa chân dung ngài như sau:

“Công chúng nhìn nhận Đức cha Sheen như một nhân vật duyên dáng và dí dỏm, nhưng hẳn họ sẽ ngạc nhiên khi biết rằng ngài sống một cuộc đời gần như khổ hạnh: phần lớn thời gian rảnh ngài đều miệt mài trong phòng nghiên cứu; ngài không hút thuốc, không uống rượu, không bao giờ tự cho phép mình nghỉ ngơi trọn một ngày, chỉ ăn vừa đủ nuôi thân, cứ mười năm mới đi nghỉ mát một lần, không bao giờ bước chân đến nhà hát và hiếm khi ra ngoài dự các buổi tiệc tùng xã giao.”

Khi chia sẻ quan điểm của mình về việc lao động trong cuốn sách Victory Over Vice (Chiến thắng thói xấu) xuất bản năm 1939, ngài viết:

“Chúng ta không cần phải quá lo lắng cho sức khỏe của mình nếu chúng ta dốc sức làm việc cho Nước Thiên Chúa. Thiên Chúa sẽ lo liệu cho sức khỏe của chúng ta nếu chúng ta biết chăm lo cho công việc của Người. Dù thế nào đi nữa, thà cháy hết mình còn hơn để rỉ sét vì nhàn rỗi.

Đốt ngọn nến ở cả hai đầu vì danh Thiên Chúa có thể bị thế gian xem là điên rồ, nhưng đó lại là một việc khổ chế Kitô giáo sinh ích, bởi ánh sáng sẽ tỏa rạng hơn biết bao. Trong cuộc đời này, chỉ có một điều duy nhất đáng kể: đó là được thấy mình xứng đáng với Ánh Sáng Trần Gian trong giờ Người viếng thăm.”

Đức cha Sheen luôn tạ ơn Thiên Chúa vì thói quen làm việc chăm chỉ là điều ngài chưa bao giờ từ bỏ, bởi chính thói quen ấy đã trợ lực cho ngài rất nhiều khi bước vào môi trường học thuật và diễn thuyết trước công chúng.

Chuẩn bị bài giảng

Nếu công việc thầm lặng phía sau bục giảng của Đức cha Sheen với tư cách là một giáo sư và nhà giảng thuyết có thể đúc kết thành một phương châm duy nhất, thì đó chính là: chuẩn bị, chuẩn bị và chuẩn bị. Là một giáo sư, ngài cảm thấy một trách nhiệm luân lý sâu sắc là phải bước vào lớp với sự chuẩn bị kỹ lưỡng nhất.

Điều này, kết hợp với tài hùng biện đáng kinh ngạc, theo tôi, chính là yếu tố đưa ngài lên hàng ngũ những giáo sư và nhà giáo kiệt xuất nhất, qua đó trở thành một trong những giảng viên đại học được mến mộ nhất suốt những năm tháng ngài giảng dạy tại Đại học Công giáo Hoa Kỳ (CUA).

Dù sở hữu năng khiếu diễn thuyết bẩm sinh, Đức cha Sheen vẫn phải tự rèn luyện, chủ yếu qua việc thử nghiệm và rút kinh nghiệm, cách thức thuyết giảng ở bậc đại học. Vì luôn khao khát mang đến những gì tinh túy nhất cho sinh viên, ngài đã dồn trọn tâm sức cho từng bài giảng. Trước khi đặt bút viết dù chỉ một dòng, ngài dành hàng giờ liền nghiền ngẫm các tài liệu nguồn nguyên thủy.

Ngài tiết lộ rằng mỗi mùa hè, ngài đều dành trọn ba tháng tại London để chuẩn bị cho các học phần mình sẽ phụ trách trong năm học mới. Ngay từ những ngày đầu đứng lớp, ngài đã tự đặt ra cho mình một nguyên tắc bất di bất dịch: tối thiểu sáu giờ chuẩn bị cho mỗi một giờ lên lớp.

Khi đến giờ thuyết giảng, ngài muốn nội dung bài giảng phải hoàn toàn thấm nhuần trong con người mình, không phải lệ thuộc vào những trang giáo án, mà trở thành máu thịt của ngài đến mức không một ý tưởng nào có thể bị bỏ sót.

Học bài giảng từ bên trong ra bên ngoài

Sau nhiều ngày, thậm chí nhiều tuần, miệt mài nghiên cứu và chuẩn bị công phu, Đức cha Sheen bắt tay vào soạn bài theo một phương pháp đặc biệt mà ngài duy trì suốt đời. Ngài kể lại:

“Tôi học cách giảng bài từ bên trong ra bên ngoài, chứ không phải từ bên ngoài vào bên trong. Tôi không học bài giảng bằng cách đọc đi đọc lại các ghi chú nghiên cứu. Thay vào đó, tôi tự viết ra từ trí nhớ những ý chính mà mình đọng lại được. Sau đó, tôi mới đối chiếu với tài liệu nghiên cứu xem mình đã lĩnh hội các ý đó chính xác đến đâu. Tờ giấy nháp tóm tắt đầu tiên ấy sẽ bị xé bỏ. Hết đề cương này đến đề cương khác được phác thảo rồi lại xé đi.

Tôi lặp đi lặp lại quy trình đó nhiều lần để không cho phép một mảnh giấy nào chi phối trí óc đang sống động của mình... Số lần tôi viết ra hay thậm chí tự thuyết trình một mình các luận điểm ấy tùy thuộc vào độ khó của vấn đề và khả năng ghi nhớ của tôi. Cuối cùng, tôi đạt đến trạng thái mà ở đó kiến thức hoàn toàn thuộc về tôi. Nó giống như thức ăn đã được tiêu hóa, chứ không phải thứ thức ăn còn bày trên kệ.”

Sinh viên nói về Đức cha Sheen

Trong cuốn tiểu sử viết về ngài, tác giả Reeves đã ghi lại những mẩu chuyện đầy thú vị từ chính các sinh viên từng theo học với ngài tại Đại học Công giáo Hoa Kỳ:

“Cha bắt sinh viên chúng tôi làm việc cật lực!” một cựu sinh viên CUA thốt lên. “Danh mục sách bắt buộc phải đọc của ngài thật đồ sộ, nhưng chúng tôi biết ngài đã đọc sạch tất cả những tác phẩm mình giới thiệu, và chúng tôi hiểu rằng nếu muốn thu lượm được điều gì từ các khóa học của ngài, chúng tôi cũng phải làm như vậy.”

Một sinh viên khác hồi tưởng:

“Bạn chẳng bao giờ nghĩ đến chuyện giơ tay ngắt lời trong lớp của ngài, cũng như chẳng ai nghĩ đến chuyện bảo mặt trời ngừng chiếu sáng một phút. Mà thành thực mà nói, bạn cũng chẳng hề muốn làm thế. Ngài là một người thầy có sức lôi cuốn đến mê hoặc.”

Robert Paul Mohan, người có ba năm theo học bậc sau đại học dưới sự hướng dẫn của Đức cha Sheen, đã ca ngợi vị thầy của mình là “một nhà truyền đạt bậc thầy”, “một con người mang đức tin sâu sắc với nguồn năng lượng rực lửa”, và “một quý ông đích thực” luôn tích cực và tận tình nâng đỡ người khác. Ngài có thể phê phán rất sắc bén các quan điểm sai lầm, nhưng tuyệt nhiên không bao giờ đả kích cá nhân.

Nữ tu Ann Edward, khi còn là học viên cao học tại CUA, là một trong rất nhiều người trẻ thường tranh thủ ghé qua để tận mắt chứng kiến tài giảng dạy của ngài: “Tôi đã nhiều lần hòa cùng nhóm sinh viên đến nghe và thưởng thức những bài giảng của vị linh mục phi thường và đầy sức hút này. Nguồn cảm hứng dồi dào, vẻ đẹp tư tưởng, nét dí dỏm, tất cả những đức tính ấy hòa quyện cùng chất giọng trầm ấm du dương đã lý giải vì sao hành lang quanh giảng đường của ngài lúc nào cũng chật kín người.”

Một bài giảng như một tác phẩm nghệ thuật

Christopher Owen Lynch cũng chia sẻ trải nghiệm cá nhân về Đức cha Sheen trong cuốn sách Selling Catholicism:

“Khi đang theo học chương trình tiến sĩ tại Đại học Công giáo Hoa Kỳ vào giữa thập niên 1940, tôi có dự thính một khóa học sau đại học do Cha Sheen phụ trách. Mọi chiếc ghế trong giảng đường đều kín chỗ từ rất lâu trước giờ vào lớp, dù thực tế chỉ có khoảng sáu hay bảy sinh viên chính thức đăng ký lấy tín chỉ.

Đó là khóa học tiêu chuẩn kéo dài hai học kỳ về lịch sử triết học, trải dài từ các triết gia tiền Socrates đến Kant, rồi tiếp nối sang các nhà thực dụng Anh và các triết gia hiện sinh hiện đại.

Những bài giảng được chuẩn bị công phu ấy được ngài trình bày trôi chảy không một chút vấp váp. Ngài tận dụng chiếc bảng đen một cách đầy nghệ thuật bằng nét chữ bay bướm của mình, chủ yếu để viết chính xác tên riêng hoặc các thuật ngữ tiếng Latinh, Hy Lạp, Pháp và Đức.

Ngài kết thúc bài giảng chính xác ngay khi đồng hồ điểm sang giờ kế tiếp. Mỗi tiết học thực sự là một màn trình diễn đỉnh cao của nghệ thuật sư phạm.”

Trách nhiệm luân lý đối với sinh viên

Dĩ nhiên, xét về mặt năng lực, Đức cha Sheen không nhất thiết phải chuẩn bị công phu đến mức ấy. Xét theo bất kỳ tiêu chuẩn nào, ngài cũng sở hữu một trí tuệ siêu việt và chẳng cần phải học thuộc lòng từng luận điểm. Thế nhưng, ngài cảm thấy mình mang một bổn phận nghiêm trọng là phải trao cho sinh viên những gì tốt đẹp nhất. Ngài viết:

“Tôi cảm nhận một nghĩa vụ luân lý sâu sắc đối với sinh viên; đó là lý do tôi dành rất nhiều giờ để chuẩn bị cho mỗi buổi lên lớp. Trong thời đại đề cao công bằng xã hội, có một khía cạnh dường như đang bị lãng quên: đó là bổn phận luân lý của các giáo sư trong việc mang lại cho sinh viên một giá trị tương xứng với khoản học phí họ đã đóng. Điều này không chỉ áp dụng cho phương pháp giảng dạy mà còn cho cả nội dung truyền đạt.”

Trong số muôn vàn đức tính trí tuệ mà các nhà giáo được mời gọi vun đắp, có lẽ đây chính là đức tính tỏa sáng nhất trong cuộc đời Đức cha Sheen. Quan niệm của ngài về giáo dục, xem giáo dục là một sứ vụ thánh thiêng vì có khả năng liên kết sinh viên với Thiên Chúa, cùng đích tối hậu của đời người, chắc chắn đã định hình nên thói quen chuẩn bị bài của ngài. Nếu lơ là việc chuẩn bị, ngài có thể đã không đủ khả năng dẫn đưa sinh viên đến với Thiên Chúa; và đó là một thiếu sót mà ngài xem là tội lỗi hết sức nghiêm trọng (1 Pr 3,15).

Bài học cho các nhà giáo hôm nay

Các nhà giáo đứng lớp ngày nay rất nên học hỏi sự nghiêm túc trong khâu chuẩn bị của Đức cha Sheen. Ngài trở thành một nhà giáo kiệt xuất chính bởi ngài không chấp nhận sự hời hợt, tầm thường và thấu hiểu rằng không gì, ngoại trừ ân sủng, có thể thay thế cho sự lao động miệt mài.

Từng bước đi của ngài đều có chủ đích, từng bài giảng đều được tính toán kỹ lưỡng, và ngài không bao giờ bàn về một chủ đề nào nếu chưa thực sự thấu suốt và sẵn sàng truyền đạt nó một cách có hệ thống, không phô trương.

Trong phương pháp của ngài tuyệt nhiên không có chỗ cho những mánh khóe hay chiêu trò. Thay vào đó, Đức cha Sheen để cho sự chuẩn bị chu đáo, sự am tường vấn đề, nét dí dỏm tinh tế và niềm tin thác vào Sự Trợ Giúp của Thiên Chúa dẫn dắt cả ngài lẫn người nghe đi trọn bài giảng.

Và bất kể đề tài là gì, từ triết học, khoa học, chính trị, văn hóa, tâm lý học cho đến văn chương, Đức cha Sheen luôn tìm ra lối dẫn đưa khán giả trở về với chủ đề tối quan trọng: Đức Kitô. Điều này dĩ nhiên hoàn toàn dễ hiểu. Bởi đối với ngài, xét cho cùng, mọi sự đều quy hướng về Đức Kitô.

(Đón đọc Kỳ 2: Không bao giờ chấp nhận sự trì trệ)

 

Top