Sửa lỗi hay "bốc phốt"?

TGPSG -- “Nếu người anh em của anh trót phạm tội, thì anh hãy đi sửa lỗi nó, một mình anh với nó mà thôi. Nếu nó chịu nghe anh, thì anh đã chinh phục được người anh em.” (Mt 18,15)

Giữa một thời đại mà “bốc phốt” có thể trở thành xu hướng và chỉ một dòng trạng thái có thể lan đi với tốc độ chóng mặt, lời Đức Giêsu về việc sửa lỗi vang lên như một lời nhắc nhở vừa hiền từ vừa mạnh mẽ. Người không dạy chúng ta cách phơi bày sai lầm, cũng không khuyến khích đưa lỗi của người khác ra trước đám đông. Con đường Người chỉ ra lại khác: gặp gỡ riêng tư, đối thoại chân thành và đặt tình huynh đệ lên trên sự thắng thua.

Chỉ một chữ “nếu” trong lời Tin Mừng cũng đủ làm ta dừng lại suy nghĩ. “Nếu” không phải là lời khẳng định để kết án, nhưng gợi lên một sự thận trọng cần có. Ta có thể nhìn thấy điều sai, nhưng chưa chắc đã hiểu hết sự thật phía sau. Vì còn là “nếu”, nên Đức Giêsu không bảo đưa ra trước đám đông, nhưng dạy phải gặp riêng người ấy.

Trong một thế giới nơi người ta dễ bỏ qua chữ “nếu” để đi thẳng đến kết luận rồi công kích, người Kitô hữu được mời gọi chậm lại một chút: lắng nghe nhiều hơn và tự hỏi mình đang sửa lỗi theo tinh thần Tin Mừng, hay đôi khi cũng bị cuốn vào cách phản ứng của đám đông.

1. Khi còn nhìn nhau là “người anh em”

Đức Giêsu không nói: “Nếu kẻ kia phạm tội…” Ngài nói: “Nếu người anh em của anh…”.

Trước khi có lỗi lầm đã có tương quan; trước khi có vấp ngã đã có tình huynh đệ. Chính cách gọi ấy đặt nền cho thái độ của người môn đệ.

Nếu còn là anh em, mục tiêu không thể là làm nhục nhưng là giúp nhau đứng dậy. Nếu còn là anh em, sự thật cũng không thể tách rời lòng thương xót. Việc sửa lỗi khi ấy không nhằm loại trừ một con người, nhưng giúp giữ lại một tương quan.

Ai trong chúng ta cũng bất toàn. Khi đối diện với sai lầm của người khác, ta cũng phần nào nhìn thấy sự mong manh của chính mình. Ý thức đó không làm ta dung túng cho điều sai, nhưng giúp ta bớt khắt khe và biết cúi xuống thay vì chỉ tay.

Điều khó nhất đôi khi không phải là nhận ra điều sai, mà là giữ được cái nhìn huynh đệ khi lòng mình đang tổn thương. Khi cảm xúc dâng cao, ta dễ biến người kia thành “vấn đề cần xử lý” hơn là một con người cần được nâng đỡ. Và khi đánh mất tình huynh đệ, ngay cả những lời đúng cũng có thể trở thành lưỡi dao làm đứt thêm một mối dây vốn đã mong manh.

2. Sự kín đáo - thước đo của bác ái

“Hãy đi, một mình anh với nó mà thôi.”

Đây không phải là chi tiết phụ, nhưng là linh hồn của phương pháp Tin Mừng. Sự kín đáo không chỉ để tránh cho người khác xấu hổ, mà còn để bảo vệ phẩm giá và tạo điều kiện cho sự thật được đón nhận.

Khi một người bị góp ý trước đám đông, phản xạ tự nhiên của họ thường là tự vệ. Khi ấy người ta nghe không phải để hiểu, mà để chống đỡ. Lý lẽ dễ biến thành chiến tuyến, và sự thật dù đúng cũng khó được đón nhận nếu nó làm tổn thương danh dự.

Ngược lại, trong một cuộc gặp gỡ riêng tư, người ta có thể lắng nghe bình tĩnh hơn. Ở đó, lời góp ý không còn là vũ khí, nhưng có thể trở thành một lời nhắc giúp người ta nhìn lại mình.

Trong Hội Thánh, chúng ta không phải những cá thể rời rạc. Khi một thành phần bị tổn thương, toàn thân thể cũng đau. Vì thế, sự kín đáo và tôn trọng trong cách góp ý cũng là cách gìn giữ sự hiệp nhất của cộng đoàn.

3. Cám dỗ của cảm giác “mình đúng”

Có một cám dỗ rất tinh vi: cảm giác mình đang đứng về phía công lý. Ta thấy điều sai, ta có lý lẽ, thậm chí có cả bằng chứng. Ta nghĩ rằng mình đang bảo vệ sự thật.

Nhưng sự chính xác chưa chắc đã là bác ái. Sự thật, nếu không được đặt trong tình yêu, đôi khi có thể làm tổn thương sâu hơn là chữa lành.

Trước khi nói về lỗi của người khác, có lẽ mỗi người cũng cần dừng lại và tự hỏi: mình đang tìm điều gì? Mình mong người kia thật sự thay đổi, hay chỉ muốn chứng minh rằng mình đúng?

Đôi khi ta gọi đó là “lên tiếng vì sự thật”, nhưng sâu xa lại là mong muốn được ủng hộ hoặc được đứng về phía đúng trong mắt đám đông. Và khi nhận được sự tán thưởng, ta rất dễ nhầm lẫn giữa sự ủng hộ của đám đông với sự công chính thật sự.

Sửa lỗi người khác vì thế không bắt đầu từ lời nói, nhưng bắt đầu từ một trái tim được thanh luyện.

4. “Chinh phục được người anh em”

Đức Giêsu nói: “Nếu nó nghe anh, thì anh đã chinh phục được người anh em.”

Đích đến của việc sửa lỗi không phải là thắng một cuộc tranh luận, cũng không phải để chứng minh ai đúng ai sai, nhưng là giữ lại một con người. “Chinh phục” ở đây không phải là chiến thắng, nhưng là thu phục một con tim; không phải làm người khác thua cuộc, nhưng giúp họ đứng dậy.

Đó thường là một thành công rất âm thầm. Không ồn ào, không cần những lời tán thưởng hay những phản hồi rầm rộ trên mạng xã hội. Nhưng đổi lại, có một tương quan được hàn gắn, có một con người được nâng đỡ, và tình huynh đệ được gìn giữ.

Ngược lại, “bốc phốt” có thể mang lại cảm giác hả hê trong chốc lát và thu hút nhiều sự chú ý. Nhưng điều đó hiếm khi giúp một người thật sự thay đổi. Nó có thể phơi bày lỗi lầm, nhưng không chắc mở đường cho hoán cải, thậm chí còn để lại những vết thương khó lành.

Trong cùng một cộng đoàn đức tin, chúng ta có thể khác quan điểm và vẫn tôn trọng nhau. Tranh luận không cần phải trở thành triệt hạ; góp ý không nên biến thành công kích.

Cầu nguyện

Lạy Chúa Giêsu,
Chúa đã dạy chúng con sửa lỗi trong yêu thương và kín đáo.

Xin thanh luyện trái tim chúng con, để khi thấy điều sai, chúng con không vội lên tiếng vì nóng giận, không hành động vì tự ái, và không nói chỉ để chứng minh mình đúng.

Xin cho chúng con biết giữ tình huynh đệ trên mọi tranh luận, biết đặt lòng thương xót trên những phán xét của mình.

Giữa một thế giới dễ công kích và kết án, xin dạy chúng con chọn con đường khó hơn nhưng đẹp hơn: con đường của Tin Mừng.

Xin cho mỗi lời chúng con nói ra có thể xây dựng và chữa lành, thay vì làm tổn thương người khác.

Và nếu có lúc chúng con vì nông nổi mà làm đau lòng ai đó, xin cho chúng con biết khiêm tốn xin lỗi và bắt đầu lại.

Lạy Chúa, xin dạy chúng con biết “chinh phục người anh em” không bằng những lý lẽ sắc bén, nhưng bằng một trái tim được uốn nắn theo Trái Tim Chúa.
 

Bài: Thành Tài & Ảnh: Internet (TGPSG)