Đức Giáo hoàng chỉ ra ‘vòng luẩn quẩn’ đang làm trầm trọng thêm thảm họa toàn cầu

Tác giả: D.R.Espara

Từ Tâm biên dịch

TGPSG/Aleteia -- Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã công bố sứ điệp nhân Ngày Thế giới Cầu nguyện cho việc Chăm sóc Thụ tạo lần thứ 11 vào ngày 15 tháng 8, lễ Đức Mẹ Hồn Xác Lên Trời, trước khi ngày này được cử hành vào ngày 1 tháng 9.

Sứ điệp, được gửi đến “anh chị em thân mến”, lấy một câu trong sách ngôn sứ Isaia làm chủ đề định hướng: “Họ sẽ đúc gươm đao thành cuốc thành cày, rèn giáo mác nên liềm nên hái” (Is 2,4).

Ngày cầu nguyện thường niên về sinh thái năm nay trở thành dịp để Đức Giáo hoàng đề cập đến chiến tranh, sự tàn phá môi trường và tình trạng của tâm hồn con người như “một cuộc khủng hoảng duy nhất có mối liên hệ chặt chẽ với nhau”.

Chiến tranh và sinh thái như một vết thương chung

Đức Giáo hoàng mở đầu bằng nhận định rằng thế giới đang chứng kiến những cuộc khủng hoảng diễn ra đồng thời — con người đang phải chịu đau khổ, trong khi sự mất cân bằng nơi công trình tạo dựng ngày càng gia tăng — và ngài không xem chúng như những vấn đề riêng biệt. “Những hiện tượng này không phải là không liên quan đến nhau,” ngài viết. “Chúng cùng là một lời kêu gọi chữa lành và hòa bình phát xuất từ một thế giới đang bị tổn thương.”

Theo Đức Giáo hoàng, chiến tranh để lại những vết thương vượt xa phạm vi chiến trường. “Chiến tranh cướp đi sinh mạng, chia cắt các gia đình và buộc hàng triệu người phải rời bỏ nhà cửa, từ đó làm gia tăng nỗi sợ hãi, bất công và chia rẽ.”

Nhưng hậu quả của chiến tranh còn đi xa hơn thế: “Mối tương tác giữa các cuộc xung đột vũ trang và sự suy thoái môi trường thường tạo nên một vòng luẩn quẩn, phá hủy các hệ sinh thái, làm ô nhiễm những nguồn tài nguyên thiết yếu như không khí và nước, đồng thời đe dọa an ninh lương thực. Điều này làm gia tăng nghèo đói, bất bình đẳng và những căng thẳng xã hội mới, từ đó có thể góp phần làm phát sinh thêm các cuộc xung đột.”

Lập luận của Đức Giáo hoàng là chiến tranh vừa là một thảm họa chính trị, nhân đạo và sinh thái. Ngược lại, cuộc khủng hoảng sinh thái cũng tạo ra những điều kiện dẫn đến các cuộc xung đột tiếp theo.

Cuộc khủng hoảng bắt nguồn từ chính tâm hồn con người

Điểm nhấn có chiều sâu thần học nhất trong lập luận của Đức Giáo hoàng Lêô là xác định cội rễ của cả hai cuộc khủng hoảng không nằm trước hết ở các hệ thống hay cơ cấu, mà ở chính tâm hồn con người. Dựa trên Hiến chế Gaudium et Spes, ngài viết rằng sự bất hòa mà chúng ta nhìn thấy trên thế giới — bạo lực, bất công và sự suy thoái sinh thái — là “một triệu chứng của sự chia rẽ sâu xa hơn, bắt nguồn từ chính con người.”

Ngài nói rằng, trái tim con người “không chỉ là nơi của cảm xúc, mà còn là trung tâm của con người – nơi lý trí, khát vọng, ý chí và lương tâm hội tụ. Chính tại đây, chúng ta phải đấu tranh với những ham muốn trái ngược nhau trong lòng mình: giữa tình yêu và sự thờ ơ, giữa sự thật và ảo tưởng, giữa công lý và bất công.”

Ngài nhắc lại một câu nói của Đức Bênêđictô XVI trong bài giảng lễ khai mạc sứ vụ Giáo hoàng vào năm 2005: ‘Những sa mạc bên ngoài thế giới đang ngày càng lan rộng, bởi những sa mạc bên trong tâm hồn con người đã trở nên quá lớn.’ Hàm ý ở đây rất rõ: cải cách các cơ cấu sẽ không đủ. Điều cần thiết là một sự hoán cải của con tim.

Những phương thế chúng ta cần

Hình ảnh mang tính ngôn sứ của Isaia — đúc gươm đao thành cuốc thành cày — xuyên suốt sứ điệp không chỉ được xem như một niềm hy vọng cánh chung xa vời, mà còn là một lời mời gọi mang tính cá nhân và dành cho hiện tại. “Hình ảnh ấy mời gọi chúng ta biến tổn thương thành sự sống.” Tuy nhiên, Đức Giáo hoàng Lêô nói rõ rằng sự biến đổi này đòi hỏi nhiều hơn là chỉ có thiện chí.

Nếu không có sự biến đổi từ bên trong, hòa bình sẽ vẫn mong manh và chóng tàn. Nhưng khi những tâm hồn được đổi mới, những khả năng mới bắt đầu mở ra. Những gì từng được sử dụng để hủy diệt có thể được chuyển hướng để phục vụ sự sống, chăm lo cho người nghèo, nuôi dưỡng người đói và bảo vệ công trình tạo dựng.

Ngài trực tiếp nêu ra những phương thế đích thực để xây dựng hòa bình: "Sự thật, đối thoại, kiên nhẫn, lòng tốt, công lý, lòng thương xót, sự thấu hiểu, sự quan tâm và tình yêu thương. Những điều này phát xuất từ những tâm hồn được Tin Mừng uốn nắn và được ân sủng của Thiên Chúa nâng đỡ. Chỉ những phẩm chất ấy mới có sức mạnh biến đổi con người, đổi mới các cộng đồng và chữa lành những vết thương của thế giới chúng ta."

Sứ điệp kết thúc bằng một lời mời gọi vừa cụ thể vừa mang chiều sâu thần học: “Chúng ta hãy hình dung một thế giới trong đó những nguồn lực hiện đang được đầu tư vào chiến tranh được chuyển hướng sang phục vụ sự phát triển con người toàn diện, xóa bỏ nghèo đói, bảo vệ phẩm giá con người và hòa giải những dân tộc đang chia rẽ.”

Và cùng với đó là một lời hứa: “Nếu chúng ta đảm nhận sứ mạng này với lòng khiêm nhường và đức tin, chúng ta sẽ trở thành những cộng tác viên trong công trình đổi mới của Thiên Chúa. Chúng ta sẽ từng bước, chậm rãi nhưng chắc chắn, đi từ sa mạc đến khu vườn, từ chia rẽ đến hiệp thông, và từ bạo lực đến hòa bình.”

Ngày Thế giới Cầu nguyện cho việc Chăm sóc Thụ tạo được Đức Giáo hoàng Phanxicô thiết lập vào năm 2015 và được cử hành theo tinh thần đại kết vào ngày 1 tháng 9, là ngày mà Đức Thượng phụ Đại kết Chính Thống giáo Hy Lạp Dimitrios I đã chọn cho cùng mục đích này vào năm 1989.