Bài học từ sự xét đoán

TGPSG -- Đức Giêsu không phải đến hôm nay mới dạy chúng ta về việc xét đoán, mà lời của Ngài là chân lý vĩnh cửu, vang vọng từ trước muôn đời. Khi Ngài phán: “Anh em đừng xét đoán, để khỏi bị Thiên Chúa xét đoán” (Mt 7,1), Ngài đã đặt ra một giới hạn thiêng liêng cho con người. Đó không chỉ là lời cấm cản, mà là sự bảo vệ chúng ta khỏi tội ác của việc kết án hồ đồ, vô trách nhiệm và bất công.

Để hiểu thấu đáo giới hạn của quyền xét đoán, hãy nhìn vào câu chuyện về một ngôi làng nọ. Trong làng, ông bán bánh mì và bà bán cá đều không lấy tiền của dân. Trái lại, có một ông đại gia trong làng luôn bị người dân coi thường, khinh bỉ vì họ cho rằng ông keo kiệt, ki bo, không bao giờ giúp đỡ ai. Từ già đến trẻ, ai cũng đem ông ra làm đích ngắm cho những lời chỉ trích, lên án. Khi ông qua đời, dân làng hả hê nói: “Đáng đời tên trọc phú keo kiệt”, đám tang ông thưa thớt bóng người, chẳng ai buồn phúng viếng.

Thế nhưng, một sự thật chấn động đã vỡ lẽ ngay sáng hôm sau: tiệm bánh mì và sạp cá đồng loạt thông báo bán hàng thu tiền. Mọi người hoang mang hỏi lý do, mới bàng hoàng biết rằng: chính ông đại gia “ki bo” kia đã âm thầm trả tiền cho tất cả mọi người trong làng từ bao năm nay. Họ đã ăn bánh mì và cá miễn phí bằng chính tiền của người mà họ đã nhục mạ đến tận lúc chết.

Câu chuyện này là tấm gương phản chiếu bản chất khốc liệt của lòng người. Đa số chúng ta thường xét đoán dựa trên cái nhìn bề nổi phù phiếm, trong khi sự thật thường ẩn giấu sau những vẻ ngoài khiêm tốn. Đám đông trong câu chuyện không có quyền năng xét đoán, nhưng họ đã tự cho mình cái quyền ấy vì thiếu hai thứ căn bản: thiếu tầm và thiếu tâm. 

Thiếu tầm, người ta nông nổi, nhìn không xa, thấy không rộng nhưng lại ảo tưởng mình là chân lý. Kẻ càng dốt càng kiêu căng, càng thiếu kiến thức càng dễ phán xét người khác “như đúng rồi”. 

Nhưng đáng sợ hơn cả là kẻ thiếu tâm. Khi trái tim chai lì, vô cảm, người ta trở nên hung dữ một cách bản năng. Với họ, danh dự, sự nghiệp và tương lai của người khác chỉ là món đồ chơi, là câu chuyện làm quà để mua vui. Họ lên án người khác không phải vì công lý, mà để thỏa mãn cái tôi ác độc đang mục ruỗng bên trong.

Lời cảnh tỉnh này càng khẩn thiết hơn đối với những ai đang nắm giữ quyền bính, từ lãnh đạo xã hội đến những người có trách nhiệm trong tôn giáo. 

Khi cư xử với cấp dưới, thay vì dùng quyền lực để lắng nghe, thấu hiểu, chữa lành, hoà giải cũng như tìm cách giải quyết trong bao dung, nhân hậu và phản chiếu chứng tá Tin Mừng thì nhiều người lại lấy uy lực nhằm định đoạt số phận hay vội vàng trừng phạt dựa trên những báo cáo phiến diện. Quả thật, đừng để cái bóng của quyền uy che khuất lương tâm, khiến các vị trở thành những quan tòa tự phong, vùi dập tương lai của những người đang đặt niềm tin nơi mình. Một người lãnh đạo đích thực không dùng sự phán xét để thị uy, mà dùng lòng từ bi để khai sáng và nâng đỡ.

Lời dạy của Đức Giêsu về việc “đừng xét đoán” là một lời mời gọi bước vào sự khiêm hạ tận cùng. Ngoại trừ Thiên Chúa, không ai nắm trọn được tâm hồn người khác. Chúng ta không bao giờ thấu hiểu được hết niềm đau, sự hy sinh hay lòng nhân hậu kín đáo mà anh em đang âm thầm gánh vác, một thực tại vĩnh hằng nằm ngoài tầm với của những phán xét trần tục.

Vì thế, mỗi lần buông lời kết án, hãy nhớ rằng chúng ta có thể đang đóng vai những kẻ ngây ngô trong làng kia: nguyền rủa ân nhân của mình chỉ vì không nhìn thấy sự thật. Hãy thận trọng! Đừng ảo tưởng sự thánh thiện khi lên án người khác. Sự thật vốn dĩ luôn khiêm tốn, còn những lời xét đoán hồ đồ lại thường rất ồn ào và tàn nhẫn. Chỉ khi biết câm lặng trước những điều chưa rõ và mở lòng ra để lắng nghe, chúng ta mới không biến mình thành kẻ sát nhân đối với danh dự của người anh em, đồng thời tránh khỏi bản án khốc liệt dành cho những quan tòa tự phong.

Jos. Vinc. Ngọc Biển (TGPSG)