Tử đạo, sống chứng nhân Tin Mừng ngày nay

TGPSG -- Trước hết khi nhắc đến các Thánh Tử Đạo Việt Nam, chúng ta cảm thấy rất gần gũi với các ngài, bởi các ngài cũng là những người máu đỏ da vàng, đã từng sống trên mảnh đất hình chữ S, có thể là những người đồng hương với chúng ta. Các ngài đã can đảm hy sinh mạng sống để làm chứng cho đức tin ngay trên quê hương đất nước Việt Nam.

Các Thánh Tử Đạo Việt Nam là niềm tự hào của của tất cả chúng ta. Giáo hội Việt Nam trong suốt gần 500 năm Tin Mừng được rao giảng, đã có khoảng 130.000 người chịu chết vì đức tin, trong đó có 117 vị được tôn phong hiển thánh, có 2 Chân phước: Chân phước Anrê Phú Yên và chân Phước Chân phước Phanxicô Xaviê Trương Bửu Diệp.

Nhìn vào gương sáng của các ngài, mỗi người chúng ta hôm nay cũng được mời gọi sống đức tin và can đảm làm chứng cho Tin Mừng, ngay trong hoàn cảnh và môi trường sống của mình. Nhưng tử đạo là gì? Và người Kitô hữu hôm nay phải sống thế nào để tiếp nối chứng tá đức tin của cha ông?

1. Bản chất của tử đạo và con đường thập giá của người môn đệ

Nếu chúng ta khâm phục các vị tử đạo bởi cái chết anh dũng trước những cuộc đàn áp, bắt bớ dã man và đau đớn, thì cũng cần hiểu rằng các ngài không phải là những người tự đưa mình vào chỗ chết. Tử đạo, theo nghĩa căn bản, là làm chứng cho Đức Kitô bằng chính mạng sống của mình. Các ngài không tìm kiếm cái chết, nhưng khi phải lựa chọn giữa việc từ bỏ đức tin để được sống và trung thành với Chúa dù phải mất mạng sống, các ngài đã chấp nhận cái chết, không bước qua Thập Giá, để thể hiện lòng yêu mến Chúa của mình.

Như trong Tin Mừng theo thánh Luca, Chúa Giêsu đã nói: "Ai muốn theo tôi, phải từ bỏ chính mình, vác thập giá mình hằng ngày mà theo.” (Lc 9,23).

Các Kitô hữu Việt Nam ngày xưa đã sống như những người môn đệ đi theo Đức Giêsu tới cùng, trở nên giống Ngài và sống trọn tình yêu dành cho Chúa cũng như cho mọi người. Cái chết của các ngài không phải là cái chết của sự sợ hãi, nhưng là cái chết của tình yêu, của lòng trung thành và sự tha thứ dành cho cả những người làm hại mình.

Bởi lẽ chính Đức Giêsu Kitô. Ngài đã chết vì yêu thương con người và vì vâng phục Chúa Cha. Chúa Giêsu đã nói: “Không có tình thương nào lớn hơn tình thương của người hy sinh mạng sống vì bạn hữu của mình” (Ga 15,13).

Như thế, Chúa Giêsu vì yêu thương đã chọn đi con đường Thập Giá, đó cũng là con đường của mỗi Kitô hữu qua mọi thời đại. Con đường của người môn đệ chưa bao giờ là con đường nhung lụa dễ dàng, nhưng luôn có thập giá và những thử thách. Các Thánh Tử Đạo Việt Nam đã đi trọn con đường ấy bằng chính cuộc đời của mình. Và người Công giáo Việt Nam hôm nay cũng được mời gọi tiếp tục sống tinh thần ấy.

2. Tấm gương tử đạo của thầy giảng Phanxicô Xaviê Nguyễn Cần

Một trong những chứng nhân đức tin của Giáo hội Việt Nam là thầy giảng Phanxicô Xaviê Nguyễn Cần, (1803 – 1837), người đã sống và chết cho đức tin trong thời kỳ bách hại đạo dưới triều Nguyễn.

Thầy sinh năm 1803 tại làng Sơn Miêng, là một thầy giảng tận tụy phục vụ các nhà truyền giáo tại Tây Đàng Ngoài. Cuộc đời của thầy gắn liền với sứ mạng loan báo Tin Mừng và giúp đỡ các nhà truyền giáo trong công việc mục vụ.

Bi kịch xảy ra vào ngày 5 tháng 3 năm 1836. Khi đi qua đình làng Kẻ Vác, thầy bị một tổng hào tên Tít gài bẫy. Người này lén bỏ tượng ảnh vào hành lý của thầy rồi vu khống thầy mang theo “đồ đạo cấm”, khiến thầy bị bắt giam.

Trong hơn 20 tháng bị giam cầm và tra tấn tại Thanh Oai, các quan nhiều lần dụ dỗ và ép buộc thầy bước qua Thánh Giá để đổi lấy tự do và mạng sống. Nhưng thầy Cần nhất quyết từ chối. Trước lời ép buộc của các quan, thầy khẳng khái trả lời:

“Thờ một Chúa Trời Đất sinh ra ta, tôi chẳng dám bước qua ảnh Người. Quan tha tôi được sống, quan chém thì tôi chịu.”

Ngay cả trong cảnh tù đày, thầy vẫn giữ được tâm hồn bình an, kiên trì cầu nguyện và ôn tồn giảng giải đạo Chúa cho cả những người lính cai ngục. Những đau khổ không làm thầy mất đi niềm tin, trái lại, đó còn là dịp để thầy tiếp tục làm chứng cho Chúa bằng chính đời sống của mình.

Ngày 20 tháng 11 năm 1837, thầy bị dẫn ra pháp trường tại cửa ô Cầu Giấy, Hà Nội, để chịu án xử giảo. Trước giờ phút hy sinh, khi quan giám sát một lần nữa khuyên thầy chối đạo để được sống, thầy Cần đã mỉm cười hiên ngang đáp lại:

“Trung thần vô tư nhị tâm, cảm ơn lòng quan lớn, xin cứ phép mà làm.”

Thầy bình thản quỳ xuống chịu chết vì đức tin, hoàn thành sứ mạng của một người thầy giảng kiên trung đến hơi thở cuối cùng.

Câu chuyện của thầy cũng gợi lên cho chúng ta một câu hỏi: Nếu ngày xưa các vị tử đạo phải đứng trước gươm giáo và những lời ép buộc chối đạo, thì ngày hôm nay, người Kitô hữu phải đối diện với những thử thách nào để giữ vững đức tin?

3. Tử đạo hôm nay: Can đảm đứng vững trước những ngẫu tượng của thời đại

Ngày hôm nay, khi không còn những cuộc bắt bớ công khai hay những hình phạt gươm giáo như thời xưa, phải chăng con đường sống đức tin đã trở nên dễ dàng và không còn thử thách?

Trong buổi canh thức cầu nguyện với giới trẻ tại Buenos Aires, Argentina, vào ngày 10 tháng 11 năm 2026, nhân chuyến tông du của Đức Giáo hoàng Lêô XIV. Buổi gặp gỡ tại tượng đài Tây Ban Nha có sự tham dự của khoảng một triệu bạn trẻ. Sau khi lắng nghe các chứng từ và trả lời những thắc mắc của người trẻ, Đức Giáo hoàng đã mời gọi họ can đảm sống thánh thiện và làm chứng cho đức tin giữa xã hội hôm nay.

Đức Giáo hoàng nói rằng ngày nay cũng có những ngẫu tượng đang dựng lên và đòi hỏi chúng ta phải bái lạy: thành công bằng mọi giá, tiền bạc, sự ám ảnh về diện mạo, sự nổi tiếng và việc tìm kiếm những thú vui không giới hạn.

Để được người khác chấp thuận, đôi khi con người có thể đi đến chỗ nói dối, phản bội hay hạ thấp người khác trên mạng xã hội. Lòng ghen tị ngăn cản chúng ta vui mừng trước hạnh phúc của người khác, còn sự ích kỷ có thể dẫn đến việc đối xử với con người như những đồ vật.

Đức Giáo hoàng nhắn nhủ các bạn trẻ:

“Các con cũng được mời gọi đứng vững trước những ngẫu tượng của thời đại chúng ta. Đừng quỳ gối trước bất cứ điều gì không thể ban cho các con sự sống. Và nếu các con đã từng vấp ngã, hãy đứng lên. Đừng để bất cứ điều gì hay bất cứ ai cướp mất tự do mà Thiên Chúa đã ban cho các con.”

Lời nhắn nhủ ấy cũng là lời mời gọi dành cho mỗi người Kitô hữu chúng ta và rất phù hợp với người Công giáo Việt Nam. Bởi lẽ, tử đạo hôm nay không nhất thiết phải là đổ máu hay chịu chết, nhưng là can đảm từ chối những điều đi ngược lại Tin Mừng, dám sống trung thực khi sự gian dối có thể đem lại lợi ích, dám bảo vệ phẩm giá của người khác khi người ta dễ dàng xúc phạm nhau, dám sống quảng đại khi lòng ích kỷ luôn lôi kéo chúng ta về phía mình.

Vì thế, noi gương các Thánh Tử Đạo Việt Nam không chỉ là khâm phục sự can đảm của các ngài, nhưng còn là tiếp nối đời sống chứng nhân của các ngài trong hoàn cảnh hôm nay. Chúng ta được mời gọi sống Tin Mừng bằng những việc làm cụ thể: yêu thương, phục vụ, tha thứ, tôn trọng phẩm giá anh chị em, biết kiên nhẫn với nhau trong gia đình và không thỏa hiệp với những điều đi ngược lại sự thật.

Lạy Chúa, chúng con cảm tạ Chúa đã ban cho Giáo hội Việt Nam những tấm gương anh hùng của các Thánh Tử Đạo, là cha ông của chúng con. Các ngài đã trung tín với Chúa, sẵn sàng chấp nhận chịu chết mà không oán hận, để làm chứng cho tình yêu của Chúa và làm chứng cho Tin Mừng.

Xin cho chúng con, là con cháu các ngài hôm nay, cũng biết sống trung thành với Chúa giữa những thử thách của thời đại. Xin giúp chúng con can đảm chọn Chúa làm lẽ sống cho cuộc đời mình. Chúng con biết tôn trọng anh chị em, biết sống chân thành trong các mối tương quan, biết đem tình yêu thương đến với mọi người, để cuộc đời chúng con trở thành lời chứng cho Chúa nơi gia đình, khu xóm, nơi nghề nghiệp và công sở, cũng như giữa những người chung quanh, nhất là với những ai chưa nhận biết Chúa ngay trên quê hương, đất nước chúng con. Amen.

Bài: Martino Lê Hoàng Vũ (TGPSG)