Vatican tổ chức hội thảo về AI và đạo đức

Tác giả: Edoardo Giribaldi

Xuân Đại (TGPSG) biên dịch từ Vatican News

TGPSG/Vatican News – Ban Thư ký Kinh tế và Văn phòng Lao động Tòa Thánh tổ chức một sự kiện bàn về tiềm năng và thách thức của trí tuệ nhân tạo, với sự 'đánh giá cao và khuyến khích' của Đức Giáo Hoàng.

“Dư thừa phương tiện và lẫn lộn về mục đích”, câu nói được gán cho Albert Einstein này phác họa một thế giới đang bị thách thức và được định hình bởi các công nghệ mới. Những lợi ích liên quan là đa dạng và không “trung lập.” Trong bối cảnh đó, Tòa Thánh - vốn không có các mục tiêu quân sự hay thương mại - có thể đóng một vai trò then chốt trong việc thúc đẩy một cơ chế quản trị toàn cầu có khả năng phát triển các hệ thống “mang tính đạo đức ngay từ giai đoạn thiết kế.”

Đó là một số chủ đề được nêu bật trong hội thảo “Tiềm năng và Thách đố của Trí tuệ Nhân tạo,” được tổ chức hôm nay, thứ Hai 2-3-2026, tại Rôma, ở Salone San Pio X trên đường Via della Conciliazione 5, do Ban Thư ký Kinh tế và Văn phòng Lao động của Tòa Thánh (ULSA) tổ chức.

Hội nghị được khai mạc bởi Giáo sư Pasquale Passalacqua, Giám đốc ULSA, người cho biết Đức Giáo hoàng Lêô XIV, sau khi được Đức ông Marco Sprizzi thông tin về sáng kiến này, đã “đánh giá cao và khích lệ” sự kiện, đồng thời bày tỏ ước mong mọi người có “một nhận thức sâu sắc hơn trong lĩnh vực hết sức quan trọng và phức tạp này.”

Phần thảo luận được điều phối bởi Alessandro Gisotti - Phó Giám đốc Biên tập của Bộ Truyền thông.

Các diễn giả gồm Đức Giám mục Paul Tighe - Thư ký Bộ Văn hóa và Giáo dục, cha Phanxicô Paolo Benanti - giáo sư tại Đại học Giáo hoàng Gregorian và Đại học Luiss Guido Carli, và Giáo sư Corrado Giustozzi - giảng viên chương trình Thạc sĩ Kỹ thuật Hệ thống Thông minh tại Đại học Campus Bio-Medico ở Roma.

Để tóm lược những hệ quả của việc phổ biến rộng rãi ChatGPT vào năm 2022, Đức cha Tighe sử dụng chữ viết tắt VUCA: Biến động, Bất định, Phức tạp và Mơ hồ (Volatility, Uncertainty, Complexity, and Ambiguity).

Về vấn đề này, ngài đã đề cập đến những diễn biến gần đây và trường hợp của Anthropic, một công ty có trụ sở tại Mỹ được thành lập với mục đích cổ võ AI có đạo đức hơn và được cho là đang chịu "áp lực từ chính phủ nhằm nới lỏng các cam kết đạo đức liên quan đến việc sử dụng cho mục đích quân sự và giám sát".

Ngài lưu ý rằng sự phát triển của các công nghệ mới không diễn ra trong những không gian trung lập nhưng đan xen với “các cạnh tranh địa chính trị, áp lực thương mại và tham vọng cá nhân.”

Trước những phức tạp như vậy, Đức cha đã nhắc đến văn kiện Antiqua et Nova, trong đó chỉ ra “sự khôn ngoan của con tim, có khả năng hội nhập toàn thể và các phần của nó,” như điều nhân loại hôm nay cần nhất.

Về phần mình, Giáo hội sở hữu “thẩm quyền luân lý” và khả năng quy tụ các đối tác có chuyên môn, qua đó trở thành một đối tác có ý nghĩa trong việc định hướng sự phát triển của AI.

Kết nối các chủ đề của phần trình bày, ông Gisotti nhấn mạnh rằng hội thảo này cũng thể hiện một “cam kết” từ phía cộng đoàn Giáo hội.

Phần trình bày của cha Benanti tập trung vào các thách đố đạo đức của trí tuệ nhân tạo, đề xuất một “đạo đức học về công nghệ” mới, đặt vấn đề về “chính trị” được hàm chứa trong các mô hình ấy. Vị linh mục dòng Phanxicô này khẳng định: "Mỗi sản phẩm công nghệ, khi tác động đến bối cảnh xã hội, đều đóng vai trò như một cấu trúc quyền lực và một hình thức trật tự".

Đây là một vấn đề cấp bách, ngài nói thêm, được thảo luận tại “nhiều diễn đàn khác nhau”, từ Tòa Thánh đến Liên Hiệp Quốc - cha Benanti là thành viên người Ý duy nhất của Ủy ban Liên Hiệp Quốc về Trí tuệ Nhân tạo, nơi mà những “cấu hình quyền lực” này ngày càng chịu ảnh hưởng của các thỏa thuận thương mại.

Động thái này cũng được phản ánh trong lĩnh vực thông tin: mức độ hiển thị của một bài viết không nhất thiết phụ thuộc vào chất lượng của nó, nhưng ngày càng phụ thuộc vào vị trí mà một thuật toán dành cho nó trên các trang web. Đó là một “trung gian quyền lực,” cha Benanti kết luận.

Phần trình bày của Giáo sư Giustozzi tập trung vào bản chất của một trong những thành phần thiết yếu của AI: thuật toán, và các vấn đề then chốt liên quan đến những tiến trình ra quyết định dựa trên nó. Trong số đó có vấn đề thiên lệch: các thuật toán đôi khi có thể chứa đựng những định kiến, dù vô tình hay cố ý, làm sai lệch kết quả hoặc khiến chúng trở nên bất công.

Theo nghĩa này, việc huấn luyện - giai đoạn trong đó một thuật toán được phát triển thông qua việc nhập dữ liệu - giữ vai trò quyết định: nếu dữ liệu không đầy đủ hoặc bị bóp méo, các kết quả tất yếu sẽ sai lạc hoặc mang tính phân biệt đối xử.