Đức Lêô XIV nói về AI: Không giao cho máy móc những quyết định về sự sống con người

Tác giả: Kielce Gussie

Cao Trí biên dịch

TGPSG/Vatican News -- Phát biểu với các tham dự viên hội nghị về AI, Đức Giáo hoàng Lêô nhấn mạnh tầm quan trọng của việc đặt con người ở vị trí trung tâm của công nghệ này, nhằm tránh nguy cơ đe dọa công ích và biến con người thành những điểm dữ liệu.

Nói với các tham dự viên hội nghị “Tương lai của AI: Đối thoại giữa Vatican và giới khoa học về những phát triển và ứng dụng của công nghệ thông minh”, Đức Giáo hoàng Lêô XIV nhận định rằng: việc đến từ nhiều quốc gia khác nhau mang lại những câu hỏi và góc nhìn mới.

Tuy nhiên, ngài lập luận: “Anh chị em cùng chia sẻ một cảm giác bất an nào đó trước sự phát triển của trí tuệ nhân tạo. Chúng ta nhận ra hướng đi cần thực hiện, nhưng vẫn chưa có đủ hành động để tiến về phía trước.”

Những mối quan tâm, những ý tưởng và đề xuất cho tương lai của nhóm là “hoa trái đầu tiên của cách tiếp cận xuyên ngành”, vốn ngày càng cần thiết để giải quyết những thách đố phức tạp của thời đại.

Những lời vẫn còn nguyên giá trị

Đức Giáo hoàng nhấn mạnh rằng Hàn lâm viện Tòa Thánh về Sự sống và Viện Future of Life , hai đơn vị đồng tổ chức cuộc gặp gỡ, “ý thức rõ những thách đố nảy sinh ở bất cứ nơi nào phẩm giá con người bị đe dọa”.

Từ đó, ngài nhắc lại lời Đức Giáo hoàng Phanxicô nói với các nhà lãnh đạo G7 năm 2024, khi mô tả AI là “một công cụ vừa hấp dẫn vừa đáng sợ”, đồng thời nhấn mạnh rằng không một cỗ máy nào được phép quyết định việc tước đoạt mạng sống con người.

Đức Giáo hoàng khẳng định những lời ấy vẫn còn nguyên giá trị. Dựa trên thông điệp Magnifica Humanitas của mình, Đức Giáo hoàng Lêô nêu lên năm điểm cần lưu ý về trí tuệ nhân tạo: không xác định được tương lai của AI; máy móc là công cụ chứ không phải con người; một số quyết định tuyệt đối không thể giao phó cho máy móc; công nghệ thông minh phải hướng đến công ích; và cần có các thể chế để đưa những nguyên tắc đạo đức vào thực tiễn nhằm định hướng sự phát triển của AI.

Mục đích của AI là gì?

Không xác định được tương lai của trí tuệ nhân tạo. Vì con người phát triển AI nên tương lai của công nghệ này tùy thuộc vào những lựa chọn của nhân loại. Vì thế, Đức Giáo hoàng nhấn mạnh: “Chúng ta có trách nhiệm định hướng, thay đổi và, khi cần thiết, từ chối những ứng dụng của công nghệ này.”

Vì vậy, câu hỏi không chỉ là “AI có thể làm được gì?”, mà cần phải là “AI nên phục vụ mục đích nào?”

Cuộc gặp gỡ về AI này do Hàn lâm viện Tòa Thánh về Sự sống và Viện Future of Life phối hợp tổ chức (VATICAN MEDIA)

Việc phát triển AI không có nghĩa là chỉ tập trung vào điểm đến mà bỏ quên những người bị bỏ lại phía sau. Đức Giáo hoàng Lêô nhận định rằng một hệ thống đáng tin cậy, phục vụ con người có giá trị lớn hơn nhiều so với một hệ thống mạnh mẽ nhưng có những “hậu quả không thể dự đoán hoặc kiểm soát đầy đủ”.

Không thay thế con người

Điểm lưu ý thứ hai được Đức Giáo hoàng giải thích là máy móc chỉ là công cụ, không phải con người. Máy móc không có kinh nghiệm sống, thân xác, cảm xúc hay các mối tương quan, cũng không hiểu được tình yêu, công việc và trách nhiệm.

Một số người đề xuất trao quyền hoặc tư cách pháp nhân cho các hệ thống này. Tuy nhiên, Đức Giáo hoàng Lêô nhấn mạnh rằng điều đó có nguy cơ “làm lu mờ trách nhiệm của con người, đồng thời khiến những ai phải chịu tổn hại rơi vào tình thế phải đối mặt với một thực thể không có khuôn mặt.”

Thứ ba, có những quyết định tuyệt đối không được giao cho máy móc. Chẳng hạn, đưa một người vào danh sách mục tiêu hoặc cơ sở dữ liệu kiểm soát biên giới, đồng nghĩa với việc biến họ thành một điểm dữ liệu đơn thuần.

Đức Giáo hoàng giải thích: “Những quyết định liên quan đến sự sống, tự do và việc sử dụng vũ lực luôn phải chịu sự giám sát hữu hiệu, có hiểu biết và có trách nhiệm của con người”. Đó là lý do AI phải được “giải giáp”. Ngài cũng khuyến khích các quốc gia tham dự cuộc họp tại Genève vào tháng 11 tiến hành các bước nhằm cấm vũ khí tự động gây chết người.

Điều chúng ta cần hôm nay

Điểm lưu ý thứ tư là công nghệ thông minh phải hướng đến công ích. Đức Giáo hoàng nhấn mạnh với các tham dự viên: “Thật vậy, chúng không bao giờ được trở thành mục đích tự thân hoặc chỉ phục vụ lợi ích của một nhóm nhỏ có đặc quyền”.

Những công nghệ này cần thúc đẩy tình liên đới và sự tham gia ở nhiều cấp độ trong cộng đồng toàn cầu, bảo đảm mọi người đều được hưởng thành quả của tiến bộ.

Điểm lưu ý cuối cùng của Đức Giáo hoàng Lêô cũng là một thách đố mà ngài cho là có thể cấp bách nhất. Thế giới cần những thể chế có khả năng đưa các nguyên tắc đạo đức vào thực tiễn để định hướng AI, đồng thời chú trọng bảo vệ công ích.

Điều này đòi hỏi “các tiêu chuẩn chung, cơ chế giám sát độc lập và những quy định rõ ràng về trách nhiệm giải trình, để các quyết định liên quan đến việc phát triển và sử dụng AI có thể được xem xét, chất vấn khi cần thiết, đồng thời có biện pháp khắc phục thích đáng đối với mọi thiệt hại gây ra”.

Kết thúc bài phát biểu, Đức Giáo hoàng Lêô bày tỏ lòng biết ơn đối với những đóng góp của các tham dự viên trong lĩnh vực AI, đồng thời khuyến khích họ kiên trì và cộng tác với tinh thần đối thoại, cùng chia sẻ trách nhiệm vì công ích.

“Tôi đồng hành với anh chị em bằng lời cầu nguyện và thân ái ban phép lành cho mỗi người.”