Truyền thông quốc tế kêu gọi các công ty AI minh bạch hơn

Tác giả: Alessandro Gisotti

Cao Trí (TGPSG) biên dịch từ Vatican News

TGPSG/Vatican News  -- “Sự thật đưa vào, sự thật đưa ra”: Một chiến dịch quốc tế kêu gọi các công ty AI lớn đặt độ tin cậy của thông tin làm ưu tiên trong quá trình ra quyết định.

Ngày càng có nhiều người sử dụng các công cụ AI để tiếp cận tin tức, nhưng những thông tin này thường bị bóp méo hoặc tách khỏi bối cảnh so với nguồn gốc ban đầu. Vì thế, giới truyền thông kêu gọi các “ông lớn” AI phải chịu trách nhiệm về vai trò của mình trong cuộc cách mạng kỹ thuật số.

Đã đến lúc các công ty AI cần đối thoại với giới truyền thông về tính minh bạch của nguồn tin và việc sử dụng nội dung báo chí. Đây là yêu cầu chính của các hiệp hội truyền thông hàng đầu thế giới thông qua chiến dịch “Facts In, Facts Out”.

Sáng kiến này do Liên minh Phát thanh Truyền hình châu Âu (EBU), trong đó Đài Phát thanh Vatican là một thành viên sáng lập, cùng với Hiệp hội Các nhà xuất bản Báo chí Thế giới (WAN-IFRA) và Liên đoàn Quốc tế các Nhà xuất bản Tạp chí (FIPP) thúc đẩy. Chiến dịch được đặc biệt gợi hứng từ báo cáo “Tính toàn vẹn của tin tức trong các trợ lý AI” do BBC và EBU thực hiện.

Nghiên cứu, công bố vào tháng 6-2025, cho thấy các công cụ AI, bất kể vị trí địa lý, ngôn ngữ hay nền tảng, đã có hệ thống việc thay đổi, tách bối cảnh, thậm chí sử dụng sai lệch tin tức từ các nguồn đáng tin cậy như các trang báo chí.

Các công cụ AI chưa phải là nguồn tin đáng tin cậy

“Dù có sức mạnh và tiềm năng to lớn, AI hiện vẫn chưa phải là nguồn tin tức và thông tin đáng tin cậy, và ngành công nghiệp AI cũng chưa coi đó là ưu tiên,” bà Liz Corbin, Giám đốc Tin tức của EBU, nhận định. Chính vì vậy, chiến dịch “Facts In, Facts Out” kêu gọi phải khẩn trương quan tâm đến tính minh bạch của nguồn tin.

Uy tín của báo chí đang bị đặt vào thế nguy hiểm. Ông Vincent Peyregne, Tổng Giám đốc WAN-IFRA, nói: “Nếu các trợ lý AI tiếp nhận những dữ kiện do các cơ quan báo chí đáng tin cậy công bố, thì những dữ kiện đó phải được chuyển tải nguyên vẹn ở đầu ra, nhưng thực tế hiện nay không phải như vậy.”

Những đơn vị thúc đẩy chiến dịch nhấn mạnh rằng ngày càng có nhiều người sử dụng các nền tảng AI như một kênh tiếp cận tin tức. Khi các công cụ này bóp méo, chỉnh sửa hoặc thậm chí làm sai lệch thông tin, hệ quả là sự suy giảm nghiêm trọng niềm tin vào truyền thông đại chúng, một yếu tố thiết yếu của hệ thống dân chủ.

 Vì thế, chiến dịch nhấn mạnh rằng: vấn đề này cần được giải quyết khẩn cấp, nhất là trong bối cảnh việc sử dụng AI để tiếp cận thông tin được dự báo sẽ tiếp tục gia tăng trong những năm tới, đặc biệt nơi các thế hệ trẻ.

Năm nguyên tắc về tính minh bạch thông tin trong AI

Chiến dịch “Facts In, Facts Out” là một phần của sáng kiến rộng lớn hơn mang tên “Tính toàn vẹn của tin tức trong kỷ nguyên AI”, trong đó đề ra 5 nguyên tắc nền tảng mà các công ty AI cần tuân thủ:

1) Không có sự đồng thuận, không có nội dung. Nội dung tin tức chỉ được sử dụng trong các công cụ AI khi có sự cho phép của đơn vị sở hữu.

2) Được công nhận là tốt đẹp. Giá trị của nội dung tin tức đáng tin cậy phải được công nhận là tốt đẹp khi được bên thứ ba sử dụng.

3) Chính xác, có ghi nguồn gốc và xuất xứ. Nguồn gốc ban đầu của mọi nội dung do AI tạo ra phải rõ ràng và có thể kiểm chứng.

4) Tính đa nguyên và đa dạng. Các hệ thống AI cần phản ánh sự đa dạng của hệ sinh thái tin tức toàn cầu.

5) Minh bạch và đối thoại. Các công ty công nghệ phải cởi mở đối thoại với các tổ chức truyền thông để xây dựng những tiêu chuẩn chung về sự an toàn, độ chính xác và tính minh bạch.

Dựa trên những nguyên tắc này, mục tiêu là cùng nhau nỗ lực để bảo đảm thông tin được truyền tải là trung thực và đáng tin cậy.

Theo bà Liz Corbin của EBU, “đây không phải là việc đổ lỗi cho nhau; chúng tôi đang mời gọi các công ty công nghệ tham gia một cuộc đối thoại thực chất với chúng tôi. Công chúng hoàn toàn có quyền đòi hỏi được tiếp cận nền báo chí chất lượng và đáng tin cậy, bất kể họ sử dụng công nghệ nào.”