Magnifica Humanitas: Giáo sư Lushombo chia sẻ những nhận định về AI và công bằng xã hội tại châu Phi

Tác giả: Paul Samasumo

Cao Trí biên dịch

TGPSG/Vatican News -- Giáo sư Léocadie Wabo Lushombo, một nhà thần học người Congo đang giảng dạy tại Trường Thần học Dòng Tên thuộc Đại học Santa Clara ở Berkeley, Hoa Kỳ, nhấn mạnh rằng nền văn minh tình thương được Đức Giáo hoàng Lêô XIV đề cao trong thông điệp đầu tiên của ngài, Magnifica Humanitas, mời gọi mọi người tham gia tích cực và đối thoại dựa trên tình yêu, nhằm giảm bớt những bất bình đẳng trong xã hội.

Giáo sư Lushombo, thành viên của Hiệp hội Têrêsa, nhấn mạnh tầm quan trọng của sứ điệp trong thông điệp, vốn trình bày một cái nhìn tích cực và đầy cảm hứng về con người. Bà đồng tình với những phê phán trong văn kiện đối với tình trạng khai thác lục địa châu Phi cũng như các xu hướng thực dân mới và mô hình kinh tế khai thác tài nguyên. Theo bà, châu Phi không tồn tại chỉ để bị đào bới và khai thác.

AI và tác động của nó đối với châu Phi

Trong cuộc phỏng vấn về Magnifica Humanitas, Giáo sư Lushombo, một trong những diễn giả tại buổi giới thiệu thông điệp ở Vatican ngày 25/5/2026, đã chia sẻ những nhận định của bà với Vatican News.

“Tôi đều đặn đến Cộng hòa Dân chủ Congo hai lần mỗi năm. Tôi đã quan sát thấy AI và các công nghệ mới đang tác động đến cả những cộng đồng nông thôn của chúng tôi tại Congo như thế nào. Tôi thấy điện thoại di động đang tạo ra những cách hành xử mới. Tôi quan sát thấy sự mất cân bằng quyền lực, khi chúng tôi ở châu Phi ngày càng bị biến thành những người đơn thuần tiêu dùng các sản phẩm mà các gã khổng lồ công nghệ cung cấp.

Điều đang diễn ra là sự lệ thuộc ngày càng lớn, đặc biệt nơi người trẻ, cùng với sự tàn phá môi trường và tình trạng bóc lột lao động. Đây là một tội lỗi mang tính cơ cấu – sự lan rộng của bất công và tổn hại.

Hơn nữa, công nghệ này không hề miễn phí. Chính chúng tôi là những người phải trả tiền cho nó khi mua dữ liệu cho điện thoại.

Và giống như chủ nghĩa thực dân, các công nghệ mới này cũng đang phá vỡ đời sống cộng đồng, sự gắn kết và tinh thần cộng đồng đang dần biến mất. Người ta không còn trò chuyện với nhau, chia sẻ suy nghĩ hay cùng nhau tìm giải pháp. Ngay cả ở Congo, nhiều người trước tiên tìm đến iPhone để có câu trả lời,” Giáo sư Lushombo giải thích.

Sự tham gia của cộng đồng địa phương

Khi được hỏi cần phải làm gì, Giáo sư Lushombo cho biết Magnifica Humanitas không chống lại AI. Điều cần thay đổi là cách suy nghĩ, tình trạng thiếu trách nhiệm giải trình và việc các tập đoàn phớt lờ những hình thức bóc lột vốn gắn liền với AI.

“Vì thế, bản thông điệp này đã là một điểm khởi đầu, bởi nó khuyến khích đối thoại về những vấn đề ấy. Hãy để người dân tham gia, đóng góp và nhận lấy trách nhiệm.

Việc lôi cuốn các cộng đồng địa phương tham gia xây dựng các giải pháp sẽ bảo đảm tính bền vững. Chính nỗ lực tập thể tạo nên sự khác biệt.

Đức Giáo hoàng Lêô XIV mời gọi chúng ta xây dựng xã hội từng bước một, từng viên gạch một, bằng nỗ lực của cộng đồng, tương tự như ông Nơkhemia tái thiết các bức tường của Giêrusalem.”

Giáo sư Lushombo khẳng định rằng tất cả những điều đó phải được đặt nền tảng trên tình yêu.

“Điều mà Đức Giáo hoàng Lêô gọi là ‘nền văn minh tình thương’ có nghĩa là đặt nền tảng đời sống trên tình yêu dành cho tha nhân, sự quan tâm đến người xung quanh và nỗ lực giảm bớt bất bình đẳng.

AI không nên chỉ được sử dụng để tìm kiếm lợi nhuận hay tích lũy tư bản, vì điều đó sẽ làm gia tăng khoảng cách và sự chia rẽ trong xã hội,” Giáo sư Lushombo nhấn mạnh.

Magnifica Humanitas (AFP hoặc các đơn vị được cấp phép)

Giáo hội và AI

Giáo sư Lushombo tin rằng Giáo hội tại châu Phi có thể đóng một vai trò quan trọng trong việc xây dựng một tương lai dựa trên các nguyên tắc đạo đức. Theo bà, thông điệp mới này mở ra cơ hội để Giáo hội hiện thực hóa những cuộc thảo luận đang diễn ra về tính hiệp hành.

“Giáo hội có thể tạo điều kiện cho các cuộc gặp gỡ cộng đồng nhằm thảo luận về AI, giáo dục truyền thông cho người trẻ và củng cố các cơ cấu tham gia như các Cộng đoàn Kitô hữu nhỏ (SCCs), các nhóm Công lý và Hòa bình; qua đó tạo nên những không gian nơi mọi người có thể lên tiếng và được lắng nghe.”