Hơn 400 lời kêu gọi hòa bình của Đức Lêô XIV trong năm đầu tiên của triều giáo hoàng

Tác giả: Edoardo Giribaldi

Cao Trí biên dịch

TGPSG/Vatican News -- Trong năm đầu tiên của triều giáo hoàng, Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã hàng trăm lần kêu gọi một sự hòa giải “không vũ trang và giải trừ vũ khí,” đồng thời thúc giục các “kẻ cầm đầu chiến tranh” hãy lắng nghe “một giai điệu lớn hơn chính chúng ta.”

“Không vũ trang và giải trừ vũ khí.” Với những lời này, vào lúc hoàng hôn ngày 8-5-2025, thời khắc khởi đầu triều giáo hoàng của ngài, Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã mô tả tầm nhìn của mình về hòa bình.

Ngài giải thích vào sáng ngày lễ Giáng Sinh rằng: sự im lặng của vũ khí không phải là điều có được từ một thỏa thuận ngừng bắn, điều này cho thấy ngài tách biệt cách rõ ràng khỏi những thỏa thuận mong manh trong địa chính trị quốc tế.

Những thỏa thuận mong manh như vậy có nguy cơ khiến mọi lời kêu gọi hòa giải trở nên vô hiệu theo nghĩa tiêu cực: tước đoạt ý muốn phản ứng đáp lại hoặc kháng cự của mọi người.

Đó chính là “sự mệt mỏi lớn lao” có nguy cơ thấm vào trái tim con người và làm cho lời nói trở thành vô nghĩa.

Trong Phép lành Urbi et Orbi ngày 25/12/2025, ngài đã hướng đến viễn cảnh của một “nền hòa bình hoang dã,” được gợi cảm hứng từ nhà thơ Yehuda Amichai: một sự hòa giải bừng nở “đột ngột,” như những “bông hoa dại,” những loài hoa kiên cường, với vẻ ngây thơ, mọc lên qua các khe nứt của bê tông.

Đức Giáo hoàng Lêô nói về sự hòa hợp ấy: “Xin cho điều đó diễn ra, vì cánh đồng đang cần được như thế.”

Hơn 400 lần nhắc đến từ “hòa bình”

Từ “hòa bình” xuất hiện hơn 400 lần trong các bài phát biểu của vị Giám mục Roma này trong năm đầu tiên triều giáo hoàng của ngài.

Từ này được sử dụng trong nhiều bối cảnh khác nhau, bắt đầu từ các nhà báo tham dự buổi gặp gỡ đầu tiên của Đức Giáo hoàng tại Hội trường Phaolô VI.

“Các bạn đang ở tuyến đầu” trong việc đưa tin về chiến tranh và khám phá những khát vọng hòa giải trong đó, Đức Giáo hoàng nói, đồng thời khuyến khích họ thúc đẩy một hình thức truyền thông “có khả năng đưa chúng ta thoát khỏi ‘tháp Babel’ mà đôi khi chúng ta rơi vào, thoát khỏi sự hỗn loạn của những ngôn ngữ thiếu tình thương, thường mang tính ý thức hệ hoặc phe phái.”

Bởi vì hòa bình không nằm dưới những lá cờ. Trên hết, hòa bình không hề ngây thơ. Vì vậy, thật vô ích khi “các kẻ cầm đầu chiến tranh” giả vờ “không biết rằng chỉ cần một khoảnh khắc là có thể phá hủy, nhưng thường thì cả một đời người cũng không đủ để xây dựng lại.” Cũng thật vô ích khi họ giả vờ “không nhìn thấy rằng: cần hàng tỷ đô la để giết chóc và tàn phá, trong khi những nguồn lực cần thiết để chữa lành, giáo dục và nâng đỡ con người lại không thể tìm thấy.”

Không ích gì khi giả vờ như thế, bởi vì “mọi người đang bắt đầu nhận ra số tiền khổng lồ cuối cùng lại rơi vào túi của những kẻ buôn bán cái chết”, Đức Giáo hoàng Lêô nói khi gặp các tham dự viên của Đại hội toàn thể của Liên hiệp các cơ quan trợ giúp các Giáo hội Đông phương (ROACO). Ngài nêu bật nghịch lý này và nói thêm: “Số tiền lẽ ra có thể dùng để xây dựng các bệnh viện và trường học mới thì lại đang được sử dụng để phá hủy những cơ sở đã tồn tại!”

Hệ quả của chiến tranh

Từ những lần đầu tiên Đức Giáo hoàng nhắc đến hòa bình tại Vatican cho đến những lời gần đây nhất, được ngài nói cách đây chưa đầy một tháng ở trung tâm châu Phi, tại Bamenda, Cameroon, trong một cuộc gặp tại Nhà thờ Chính tòa Thánh Giuse nhằm thúc đẩy hòa giải với cộng đồng địa phương, thông điệp hiệp thông của Đức Giáo hoàng Lêô trải dài qua nhiều chiều không gian và thời gian khác nhau.

Trên hết, sự hài hòa mà Đức Giáo Hoàng nói đến vượt khỏi những cung điện nguy nga nơi các “kẻ cầm đầu chiến tranh” đang quyết định những “hành động gây chết chóc”; sự hài hòa này cúi xuống trên những thân thể bị tàn phá và bất lực của những người “chỉ còn tuyệt vọng, nước mắt và khổ đau.”

Những lời này đã vang lên tại trụ sở FAO, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc, như một lời nhắc nhở về một trong nhiều hệ quả nghiêm trọng của xung đột: nạn đói.

Trong bài giảng Tiệc Thánh Thể vào Thứ Năm Tuần Thánh, ngài mô tả hình ảnh một vị Thiên Chúa toàn năng đang phục vụ cách thẳm sâu và gần gũi: quỳ xuống và hiến dâng.

Những ngẫu tượng nuôi dưỡng xung đột

Chính Tuần Thánh đã đánh dấu một trong những đỉnh cao trong các lời kêu gọi hòa bình của vị Giám mục Roma này.

Vào sáng Chúa Nhật Lễ Lá, ngài nhắc lại rằng không ai có thể biện minh cho chiến tranh nhân danh Thiên Chúa: Thiên Chúa “không lắng nghe lời cầu nguyện của những kẻ gây chiến, và bác bỏ nó, khi Chúa phán rằng: ‘Dù các ngươi có cầu nguyện nhiều đến đâu, Ta cũng sẽ không nghe; vì tay các ngươi đầy máu.’”

Với tư cách là Đấng kế vị Thánh Phêrô, Đức Giáo hoàng cúi xuống trên những vết thương của chiến tranh. Ngài nhìn từ dưới lên, đồng thời vượt khỏi những kẻ “bị nô lệ cho sự chết” vì họ đã “quay lưng lại với Thiên Chúa hằng sống để biến họ và quyền lực của họ thành một ngẫu tượng câm, mù và điếc.”

Vì vậy, giống như lời nói của ngài muốn bao trùm toàn bộ chiều rộng của hòa bình, Đức Giáo hoàng Lêô không bỏ qua bất kỳ ngẫu tượng nào đang nuôi dưỡng các xung đột hiện nay. Nếu đó không phải là khát vọng quyền lực, thì cũng thường là khát vọng tiền bạc, như ngài đã nhắc lại trong chuyến thăm Công quốc Monaco.

Đức Giáo hoàng Lêô thả một con chim bồ câu như biểu tượng của hòa bình tại Cameroon (@Vatican Media)

Sự nhẹ nhàng của hòa giải

Những lời nói có vẻ nặng nề trong Tuần Thánh sau khi đọc kinh Mân Côi để xin ơn hòa bình, đã được cân bằng bởi một ý niệm nhẹ nhàng về sự hòa hợp. Ngài nói về một sự hòa hợp không giẫm đạp trên mặt đất, nhưng nhảy múa theo nhịp điệu âm nhạc, như ngài đã nhắc lại tại Liban.

“Đó giống như một chuyển động nội tâm tuôn chảy ra ngoài, giúp chúng ta được dẫn dắt bởi một giai điệu lớn hơn chính chúng ta, giai điệu của tình yêu Thiên Chúa,” ngài trấn an người dân của một đất nước, giống như một ít nước khác, đang cảm nhận rõ tiếng rên xiết của chiến tranh.

Như một điệu nhảy và một hành trình, hòa bình là điều cần phải đạt được, chắc chắn một ngày nào đó sẽ thành hiện thực. Nếu không, chủ đề mà Đức Giáo hoàng chọn cho Ngày Hòa bình Thế giới lần thứ 59 sẽ trở nên vô nghĩa: “Hướng tới” một nền hòa bình, chính xác là, “không vũ trang và giải trừ vũ khí.”

Sự táo bạo của việc giải trừ vũ khí

Các lời kêu gọi của Đức Giáo hoàng chạm đến thực tại cụ thể của các xung đột và một trong những nguyên nhân rõ ràng nhất của chúng: chạy đua vũ trang.

Như chính vị Giám mục Roma này đã nhắc lại, chi tiêu quân sự toàn cầu tăng 9,4% trong năm 2024, với xu hướng tăng liên tục suốt mười năm và đạt tới 2,718 nghìn tỷ đô la, tương đương 2,5% GDP toàn cầu.

Trong buổi canh thức cùng Đức Mẹ xin ơn hòa bình vào tháng 10/2025, Đức Giáo hoàng lặp lại lời của Chúa Giêsu, thúc giục những người có quyền lực trên thế giới “Hãy hạ gươm xuống!” và mời gọi họ “mạnh dạn giải trừ vũ khí”.

Ngày nay, vũ khí đã thay đổi: từ gươm giáo sang máy bay không người lái, khiến hình ảnh chiến tranh bị biến dạng thành “bối cảnh của một trò chơi điện tử.”

Tuy nhiên, chiến tranh vẫn là một thực tại bi thảm mà chúng ta không được phép quen thuộc hóa, như ngài đã mạnh mẽ nhấn mạnh vào cuối buổi tiếp kiến chung ngày 18/6/2025.

Thể thao và văn hóa: những công cụ của hòa giải

Ngược lại, cần tìm ra những cách sáng tạo để tránh “sự thờ ơ đối với pháp luật.” Những lời này xuất phát từ một bức thư Đức Giáo hoàng viết nhằm xác định một phương tiện của sự hiệp thông: giá trị của thể thao, vốn dạy rằng trong một cuộc thi đấu, nhưng trên hết là trong cuộc sống, “một cú ngã không bao giờ là lời kết cuối cùng.”

Đức Giáo hoàng Lêô nói tại buổi tiếp kiến chung ngày 3/9/2025: Chính các Kitô hữu, không chiến thắng sự dữ bằng bạo lực, “mà bằng việc chấp nhận trọn vẹn sự yếu đuối của tình yêu.”

Sự hiệp thông cũng đi qua đời sống chiêm niệm và giá trị của học tập, như ngài đã yêu cầu các giám mục Ý thúc đẩy “những con đường giáo dục về bất bạo lực”. Khi nói về hòa bình, Đức Giáo hoàng thừa nhận cần có “sự điều chỉnh lại các chính sách” liên quan đến giáo dục, nhằm thúc đẩy một “văn hóa ký ức” có khả năng gìn giữ “nhận thức đạt được trong thế kỷ XX” và không quên đi hàng triệu nạn nhân.

“Nhìn lại lịch sử trải dài bao nhiêu thế kỷ, làm sao người ta có thể tin rằng chiến tranh mang lại hòa bình mà không gây ra hậu quả tai hại cho chính những kẻ gây ra nó?”ngài đặt câu hỏi một lần nữa khi nói với ROACO.

Đức Giáo hoàng thừa nhận rằng mọi thứ đều có thể bị lãng quên, ngay cả “ánh sáng.”

Và vì thế, xin cho “nền hòa bình hoang dã” đến với nhân loại: như bông hoa kiên cường giữa bê tông, mang vẻ đẹp không cần vũ trang.