Nghèo đói toàn cầu có nguy cơ tăng trở lại vì cắt giảm viện trợ

TGPSG/NCR -- Theo Báo cáo Nghèo đói Toàn cầu Đức Giáo hoàng Phanxicô năm 2026 của Đại học Fordham, tiến trình phục hồi của thế giới sau những tổn thất do đại dịch COVID-19 gây ra đối với công cuộc xóa đói giảm nghèo đang có dấu hiệu chững lại. Báo cáo đồng thời cảnh báo tình trạng suy giảm đáng kể của nguồn viện trợ phát triển quốc tế.

Báo cáo được công bố ngày 13.11, trước thềm Ngày Thế giới Người nghèo lần thứ 10, được Giáo hội Công giáo cử hành vào ngày 15.11.

Theo báo cáo, tỷ lệ thiếu hụt các nhu cầu thiết yếu trên toàn cầu – được tính bằng tỷ lệ trung bình dân số thế giới chưa được tiếp cận với bảy nhu cầu căn bản gắn liền với phẩm giá con người – đã tăng lên 25,8% trong năm 2025, so với mức 25,1% của kỳ báo cáo trước. Mức tăng 0,7 điểm phần trăm này diễn ra sau một giai đoạn cải thiện hậu đại dịch, cho thấy tiến trình phục hồi có thể đang đảo chiều.

Giáo sư kinh tế Henry Schwalbenberg của Đại học Fordham, đồng thời là chủ biên báo cáo, nhận định: “Đáng lẽ tỷ lệ này phải giảm xuống, chứ không phải tăng lên”. Tuy nhiên, ông lưu ý rằng biến động trong một năm chưa đủ để xác định một xu hướng lâu dài. Ông nói: “Năm tới, tình hình có thể diễn biến theo cả hai chiều”.

Được khơi nguồn từ bài phát biểu của Đức Giáo hoàng Phanxicô tại Liên Hiệp Quốc năm 2015, chỉ số thường niên của Đại học Fordham không chỉ xem xét yếu tố thu nhập, mà còn đánh giá khả năng đáp ứng bảy nhu cầu căn bản của con người, gồm: nước sạch, lương thực, nhà ở, việc làm xứng đáng, giáo dục, bình đẳng giới và tự do tôn giáo. Đây là năm thứ ba trường đại học thực hiện báo cáo này.

Tỷ lệ thiếu hụt các nhu cầu thiết yếu trên toàn cầu được tính bằng tỷ lệ trung bình những người chưa được tiếp cận với các nhu cầu nói trên trong bảy lĩnh vực. Con số 25,8% không có nghĩa là 25,8% dân số thế giới đang sống trong cảnh nghèo đói, bởi mỗi lĩnh vực khảo sát một nhóm dân số khác nhau và các nhóm đối tượng này có thể trùng lặp.

Chỉ số này cũng phản ánh tác động của đại dịch COVID-19. Tỷ lệ thiếu hụt toàn cầu đạt 26,7% vào năm 2022, sau đó giảm xuống còn 25,2% năm 2023 và 25,1% năm 2024, trước khi giữ nguyên mức này trong năm 2025.

Thực trạng các nhu cầu căn bản: Có những chuyển biến tích cực nhưng vẫn còn nhiều thiếu hụt

Những số liệu mới nhất, dựa trên dữ liệu hiện có gần nhất của năm 2025, cho thấy một số lĩnh vực đã có những cải thiện nhất định, nhưng tình trạng thiếu thốn nghiêm trọng vẫn còn phổ biến.

Về nước sạch, trong năm 2024, khoảng 696 triệu người, tương đương 8,5% dân số thế giới, chưa được tiếp cận nguồn nước uống an toàn từ các hệ thống cấp nước cải tiến trong phạm vi hành trình đi lấy nước không quá 30 phút. Khả năng tiếp cận nước sạch đã dần được cải thiện trong thập niên qua; tuy nhiên, tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng nhất vẫn tập trung tại khu vực châu Phi cận Sahara.

Tình hình lương thực còn đáng lo ngại hơn. Theo số liệu năm 2023 – năm gần nhất được sử dụng trong báo cáo – có khoảng 688 triệu người, tương đương 8,5% dân số toàn cầu, đang trong tình trạng thiếu dinh dưỡng. Sau nhiều năm nạn đói gia tăng, mức cải thiện gần đây vẫn còn rất khiêm tốn. Haiti là quốc gia có tỷ lệ thiếu dinh dưỡng cao nhất trong số liệu được báo cáo, tiếp theo là Somalia.

Nhà ở tiếp tục là một thách thức lớn. Theo ước tính của báo cáo, trong năm 2024, khoảng 1,3 tỷ người, tương đương 16,1% dân số thế giới, sống trong những điều kiện nhà ở tạm bợ, không đạt chuẩn. Những nơi ở này có thể có nền làm bằng đất hoặc phân gia súc, mái và tường được dựng từ các vật liệu thô sơ, không bảo đảm. Các nhà nghiên cứu lưu ý rằng những thay đổi trong phương pháp đo lường khiến việc so sánh số liệu qua các năm trở nên khó khăn.

Tình hình việc làm có phần khả quan hơn. Báo cáo ước tính trong năm 2025, có khoảng 711 triệu người, chiếm 18,8% lực lượng lao động toàn cầu, thất nghiệp hoặc có thu nhập dưới 4,20 USD mỗi ngày, sau khi đã điều chỉnh theo sự khác biệt về chi phí sinh hoạt giữa các quốc gia. Đây là một cải thiện nhẹ so với năm 2024, khi tỷ lệ này ở mức 19,2% (giảm 0,4 điểm phần trăm). Báo cáo cho thấy thị trường việc làm đã phục hồi sau những cú sốc của đại dịch, dù tốc độ cải thiện đang chậm lại.

Tuy nhiên, những tiến triển trong lĩnh vực giáo dục căn bản vẫn còn hạn chế. Theo số liệu mới nhất, trong năm 2024, khoảng 753 triệu người trưởng thành, tương đương 12,3% dân số trưởng thành thế giới, không có khả năng đọc, viết hoặc hiểu một câu đơn giản về đời sống thường ngày.

Tình trạng suy giảm nghiêm trọng nhất được ghi nhận ở lĩnh vực bình đẳng giới. Năm 2025, ước tính có 57,1% phụ nữ và trẻ em gái trên toàn thế giới – tương đương khoảng 2,3 tỷ người – sống tại các quốc gia có khoảng cách nghiêm trọng về chăm sóc sức khỏe và khả năng sống còn của phụ nữ, tăng so với mức 51,3% trong bảng đánh giá trước đó. Chỉ số này xem xét nhiều yếu tố, bao gồm tuổi thọ khỏe mạnh và tỷ lệ trẻ em gái so với trẻ em trai khi sinh.

Tự do tôn giáo cũng là một mối quan ngại lớn. Báo cáo ước tính có 59% dân số thế giới, tương đương khoảng 4,7 tỷ người, đang sống tại các quốc gia có những hạn chế nghiêm trọng của chính quyền đối với tôn giáo. Tuy nhiên, con số này dựa trên dữ liệu năm 2022. Vì thế, việc tỷ lệ không thay đổi trong báo cáo năm nay không thể được xem là bằng chứng cho thấy tình hình vẫn giữ nguyên, Giáo sư Schwalbenberg giải thích.

Viện trợ quốc tế chịu nhiều sức ép

Lần đầu tiên, báo cáo dành riêng một phần để đề cập đến viện trợ quốc tế, phản ánh mối quan ngại ngày càng gia tăng về việc liệu các quốc gia giàu có có tiếp tục hỗ trợ những nước nghèo hơn hay không.

Dựa trên số liệu của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), Đại học Fordham cho biết các quốc gia thành viên đã cung cấp 174,3 tỷ USD viện trợ phát triển chính thức trong năm 2025. Đức trở thành quốc gia đóng góp nhiều nhất với 29,1 tỷ USD, nhỉnh hơn Hoa Kỳ với 29 tỷ USD. Tuy nhiên, nếu xét theo tỷ lệ tổng thu nhập quốc dân, Hoa Kỳ chỉ đóng góp tương đương 0,1%, trong khi tỷ lệ của Đức là 0,6%.

Giáo sư Schwalbenberg cho biết nhiều chính phủ tài trợ đã cắt giảm viện trợ trong bối cảnh chi tiêu quân sự liên quan đến cuộc chiến tại Ukraine gia tăng. Tuy nhiên, Hoa Kỳ nổi bật vì quy mô cắt giảm đáng kể. Theo ông, viện trợ của Hoa Kỳ trong năm 2025 đã giảm khoảng một nửa.

Ông liên hệ sự gián đoạn này với việc chính quyền Tổng thống Donald Trump giải thể Cơ quan Phát triển Quốc tế Hoa Kỳ (USAID). Khi các trách nhiệm viện trợ hiện được chuyển sang những cơ quan liên bang khác, Giáo sư Schwalbenberg hy vọng dòng viện trợ có thể được cải thiện, dù không kỳ vọng sẽ trở lại mức trước đây.

Theo ông, các tổ chức Công giáo vẫn là lực lượng trọng yếu trong cuộc chiến chống nghèo đói và bất bình đẳng toàn cầu, ngay cả khi việc cắt giảm viện trợ quốc tế đang đe dọa các hoạt động của họ. Ông nhấn mạnh đóng góp lớn nhất của những tổ chức này chính là quyết tâm tiếp tục phục vụ các cộng đồng dễ bị tổn thương, bất chấp những khó khăn về tài chính.

Ông chia sẻ: “Họ không thu dọn hành lý, từ bỏ mọi thứ rồi trở về nhà. Họ vẫn ở đó. Họ vẫn đang hiện diện tại thực địa”.

Để bù đắp nguồn viện trợ bị mất, các tổ chức bác ái Công giáo đang tìm kiếm những nguồn tài trợ thay thế từ các doanh nghiệp, chính phủ và cơ quan thuộc Liên Hiệp Quốc. Dù những nỗ lực này chưa thể bù đắp hoàn toàn khoản thiếu hụt, khiến nhiều tổ chức buộc phải cắt giảm nhân sự, Giáo sư Schwalbenberg nhấn mạnh rằng họ vẫn tiếp tục hoạt động và trung thành với sứ mạng của mình.

Bất chấp những thách thức ấy, ông vẫn nhìn thấy những lý do để hy vọng một cách thận trọng. Nhớ lại chuyến thăm gần đây cùng các sinh viên đến văn phòng của Cơ quan Cứu trợ Công giáo (CRS), ông cho biết bầu khí tại đây đã có sự thay đổi rõ rệt so với năm trước. Ông nhận xét: “Năm nay, không còn cảm giác tuyệt vọng như trước, dù bầu khí vẫn còn ảm đạm”. Điều đó cho thấy tình hình vẫn khó khăn, nhưng không còn bi đát như người ta từng lo ngại.

Ông nói: “Vẫn còn có nền tảng để chúng ta tiếp tục xây dựng”.

Báo cáo đặt những phát hiện của mình trong bối cảnh những lời kêu gọi hợp tác quốc tế của Đức Giáo hoàng Lêô XIV. Phần lời nói đầu trích dẫn quan điểm của Đức Thánh Cha rằng phát triển “vừa là một bổn phận, vừa là một quyền”, đồng thời nhấn mạnh con người cần có những phương tiện cần thiết để thăng tiến toàn diện, thay vì bị đẩy vào tình trạng lệ thuộc.

Đức Tổng Giám mục Christophe-Zakhia el-Kassis, Quan sát viên thường trực của Tòa Thánh tại Liên Hiệp Quốc ở New York, đã tham dự sự kiện công bố báo cáo ngày 13.11 và bày tỏ sự đánh giá cao đối với dự án này.

Ngài phát biểu tại sự kiện: “Sự cộng tác của quý vị kết nối tri thức học thuật, tinh thần phục vụ và đối thoại quốc tế trong một mục tiêu chung: bảo đảm những người đang sống trong cảnh nghèo đói nhận được sự quan tâm, tôn trọng và những cơ hội xứng hợp với phẩm giá con người”.

Đức Tổng Giám mục el-Kassis cũng lưu ý rằng trong sứ điệp nhân Ngày Thế giới Người nghèo năm nay, Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã chọn Thánh vịnh 14 làm chủ đề: “Chúa là nơi nương náu của người nghèo”.

Ngài nói: “Đức Thánh Cha mời gọi chúng ta đến đủ gần để biết lắng nghe, tìm hiểu tên tuổi và nhận ra những niềm hy vọng của người nghèo. Ngài cũng nhắc nhở rằng người nghèo không đơn thuần là những người thụ hưởng sự chăm sóc. Họ có những khả năng và ân ban riêng để trao tặng; kinh nghiệm sống của họ cần được lắng nghe và góp phần định hướng những quyết định có ảnh hưởng đến tất cả chúng ta”.

bài liên quan mới nhất

bài liên quan đọc nhiều

Top