Giám đốc AI Microsoft: Magnifica humanitas thật quý giá cho sự phát triển AI

Tác giả: Devin Watkins

Xuân Đại biên dịch

TGPSG/Vatican News -- Theo ông Taylor Black, Giám đốc AI và Hệ sinh thái Doanh nghiệp của Microsoft, Thông điệp Magnifica humanitas của Đức Giáo hoàng Lêô XIV mang đến một đóng góp nhân học quan trọng cho các nhà phát triển AI khi họ thiết kế những hệ thống mà con người tương tác ở mức độ rất cá nhân.

Những tiến bộ vượt bậc trong các hệ thống trí tuệ nhân tạo hướng đến người tiêu dùng trong những năm gần đây đã khiến Giáo hội tham gia sâu rộng hơn với các công ty đang xây dựng công nghệ của tương lai.

Xu hướng này đã dẫn đến những lời chỉ trích về sự tham gia của Giáo hội với các công ty công nghệ để giúp định hướng sự phát triển AI, cũng như những lời chỉ trích trong giới công nghệ đối với những người đối thoại với Giáo hội.

Tuy nhiên, theo Taylor Black, việc đẩy tôn giáo và thần học vào “lĩnh vực tùy chọn” khiến các nhà phát triển có nguy cơ bỏ lỡ việc hiểu sâu hơn cách khách hàng suy nghĩ.

Ông Black hiện là Giám đốc Hệ sinh thái AI và khởi nghiệp trong Văn phòng Giám đốc Công nghệ của Microsoft và là Giám đốc đầu tiên của Viện Leonum về AI và Công nghệ Mới Nổi tại Đại học Công giáo Hoa Kỳ.

Hai vai trò này - cùng với việc ông theo học phó tế thuộc Giáo phận Công giáo Byzantine Phoenix - giúp ông có cơ hội suy tư triết học về tương lai AI trong khi đang hỗ trợ định hướng các khoản đầu tư vốn của Microsoft vào các công ty khởi nghiệp về AI.

Khi trao đổi với Vatican News với tư cách cá nhân, ông Black cho rằng công nghệ không có nhân học hay quan điểm cụ thể về con người.

Thay vào đó, các sản phẩm AI tạo sinh hoặc AI tác nhân hoạt động dựa trên xác suất, dự đoán câu từ tiếp theo trong một chuỗi, mọi hành động đều dựa trên dữ liệu mà nó đã được huấn luyện và dựa trên câu lệnh của người dùng.

Kết quả là người dùng đang cùng tạo ra trải nghiệm của chính họ, và các sản phẩm phải dựa trên sự hiểu biết sâu sắc về cách suy nghĩ của người dùng.

Trước mô hình phát triển công nghệ mới này, vào tháng 1 năm 2025, Bộ Giáo lý Đức tin và Bộ Văn hóa và Giáo dục đã công bố văn kiện “Antiqua et nova: Ghi chú về mối tương quan giữa trí tuệ nhân tạo và trí tuệ con người”.

Sau đó, ngày 25/5/2026, Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã thực thi huấn quyền giáo hoàng qua việc công bố thông điệp đầu tiên Magnifica humanitas.

Cả hai văn kiện đều tìm cách áp dụng kinh nghiệm sâu rộng và sự hiểu biết của Giáo hội Công giáo về con người vào công nghệ trí tuệ nhân tạo đang phát triển.

Ông Black nói: thông điệp của Đức Giáo hoàng Lêô nhìn nhận rằng AI có thể định hình sự phát triển của người sử dụng nếu họ từ bỏ tư duy phản biện và chấp nhận mọi điều chatbot AI đề xuất mà không kiểm chứng.

Theo ông Black, nguy cơ này đặc biệt liên quan đến trẻ em, vì thùy trán trước của não bộ vẫn tiếp tục phát triển cho đến khoảng giữa độ tuổi 20.

Ông đưa ra ví dụ về một phụ huynh để con mình ở cùng một người lớn có quan điểm đạo đức đáng nghi ngại; người này có thể rất hiểu biết nhưng cũng có thể cung cấp những thông tin mà cha mẹ không muốn con mình tiếp nhận, dù không xuất phát từ ý xấu.

Trong nỗ lực trở nên hữu ích, AI cũng có thể thay đổi giọng nói hoặc khuôn mặt của chúng ta, đôi khi đẩy con người thật của chúng ta sang một bên để ưu tiên một phiên bản lý tưởng hóa.

Ông Black nói: “AI định hình chúng ta theo cách mà chúng ta có thể chấp thuận nếu chúng ta cảm thấy thích. Nhưng một lần nữa, nếu đó là trẻ em, thì chúng ta sẽ hoàn toàn không thể chấp thuận sự định hình đó nếu không có sự đóng góp sáng tạo, tiếng nói và cách sống của chúng ta trên thế giới, như người trưởng thành có thể làm.”

Hỏi: Ông tham gia sâu vào lĩnh vực trí tuệ nhân tạo và các công nghệ mới nổi khác, cả ở bình diện triết học lẫn đầu tư tài chính tại Microsoft. Thông điệp Magnifica humanitas có thể giúp định hướng sự phát triển AI có đạo đức của ngành công nghệ như thế nào?

[Taylor Black:] Tôi nghĩ một trong những lý do khiến ngành công nghệ tìm đến nhiều truyền thống tôn giáo khác nhau để hiểu rõ hơn về con người là vì khi chúng tôi phát triển các sản phẩm AI tạo sinh hoặc AI tác nhân, chúng hoạt động dựa trên xác suất.

Điều đó có nghĩa là người dùng sản phẩm của chúng tôi giờ đây đang cùng tham gia kiến ​​tạo trải nghiệm của họ với chính sản phẩm mà chúng tôi đã xây dựng.

Đây là điều mới trong lịch sử các sản phẩm công nghệ. Trước thời đại AI, chúng tôi thường tạo ra những sản phẩm có tính xác định; chúng tôi biết điều gì sẽ xảy ra khi người dùng sử dụng sản phẩm của chúng tôi.

Hiện nay chúng tôi hiểu ít hơn về những gì người dùng có thể đồng sáng tạo. Vì thế, chúng tôi cần hiểu người dùng sâu sắc hơn để dự đoán các kết quả có thể phát sinh khi họ sử dụng sản phẩm của chúng tôi.

Công nghệ không có nhân học. Nó không hề theo đuổi ngành này. Nó cũng không tự nhận mình là chuyên gia về nhân học.

Nhưng giờ đây chúng tôi phải suy xét vấn đề đó sâu sắc hơn, vì nó ảnh hưởng đến cách các sản phẩm được thiết kế và phát triển, giúp người dùng có trải nghiệm tốt hơn, và thành thật mà nói, cũng giúp chúng tôi giữ được họ như người dùng bởi họ tìm thấy giá trị trong sự tương tác và đồng sáng tạo với sản phẩm của chúng tôi.

Hỏi: Công việc của ông tại Microsoft là lựa chọn những công ty khởi nghiệp nào được tiếp cận nguồn vốn do ý tưởng và kế hoạch kinh doanh của họ. Thông điệp này và mối tương quan giữa Giáo hội với các tập đoàn công nghệ lớn có thể định hướng công việc của những người phân bổ vốn đầu tư như thế nào?

Vấn đề lại quay trở lại lối tư duy về sản phẩm. Nếu chúng tôi có một sản phẩm hoặc một công ty khởi nghiệp đã tạo ra thứ gì đó sử dụng AI, và nếu họ xem xét một người dùng không tồn tại do hiểu biết hạn hẹp về nhân học, thì sản phẩm của họ sẽ không đạt được thành công lớn trên thị trường như lẽ ra nó có thể đạt được nếu nó thực sự tôn trọng cách con người suy nghĩ và cách con người đánh giá.

Vì thế, từ cách suy nghĩ này và từ cách thông điệp trình bày vấn đề, chúng tôi sẽ đặc biệt quan tâm đến các công ty khởi nghiệp và các sản phẩm tôn trọng cách con người thực sự hoạt động, bởi khi đó khách hàng của họ - khách hàng của các công ty khởi nghiệp cũng như khách hàng của các tập đoàn công nghệ lớn - sẽ có trải nghiệm tốt hơn khi sử dụng sản phẩm đó.

Do đó, chúng tôi đặc biệt quan tâm đến phương pháp thiết kế của một công ty khởi nghiệp hay của một sản phẩm, cách họ suy nghĩ về AI có trách nhiệm, cũng như cách họ xây dựng giao diện và các hình thức tương tác của AI, bởi AI ngày càng hội nhập sâu hơn vào nhận thức của con người và vào cách các cá nhân hay các nhóm người tương tác với nhau thông qua các giao diện mang tính tác nhân cao hơn.

Tất cả những điều đó đòi hỏi một sự hiểu biết về con người sâu sắc hơn nhiều so với điều mà ngành công nghệ trước đây từng phải suy nghĩ, bởi công nghệ hiện nay đang hội nhập ngày càng sâu vào chính đời sống con người.

Hỏi: Với tư cách là giám đốc sáng lập Viện AI tại Đại học Công giáo Hoa Kỳ và là một người cha, ông hy vọng sẽ sử dụng Magnifica humanitas như thế nào để giáo dục người trẻ về cách tương tác với AI?

Thực tế, đầu tuần này tôi vừa có buổi nói chuyện với một nhóm phụ huynh tại ngôi trường Công giáo theo phương pháp giáo dục cổ điển nơi các con tôi đang theo học ở khu vực Seattle.

Một trong những nội dung chúng tôi trao đổi là khuyến nghị của thông điệp về việc phải rất thận trọng đối với các loại giao diện màn hình, mạng xã hội và đặc biệt là giao diện AI dành cho trẻ em, bởi việc sử dụng các giao diện AI tác nhân và AI tạo sinh đòi hỏi khả năng phán đoán rất lớn để phân định xem những điều chúng nói có đúng sự thật hay không.

Ngoài ra, còn có một mối quan tâm khác là mỗi người cần phát triển tiếng nói riêng của mình trước khi để người khác hoặc công nghệ định hình tiếng nói ấy thay cho mình.

Hai vấn đề này đã định hình cả cuộc trao đổi của tôi với các phụ huynh lẫn cách tôi nuôi dạy con mình, theo hướng hạn chế việc tiếp xúc với công nghệ trước khi các em có đủ năng lực trí tuệ để xử lý và đánh giá nó một cách đúng đắn.

Tôi thường nhắc mọi người rằng trẻ em không chỉ có những hạn chế về mặt “phần mềm”, mà còn cả về “phần cứng”, theo nghĩa là thùy trán trước của não bộ chưa phát triển hoàn thiện cho đến đầu độ tuổi 20.

Điều đó khiến chúng ta cần dừng lại để suy nghĩ nghiêm túc về những trải nghiệm mà chúng ta đang cung cấp cho trẻ em.

Khi trao đổi với các phụ huynh, tôi đã đưa ra ví dụ về việc để con mình ở một mình với một người bạn trưởng thành rất thông minh nhưng có những quan điểm đạo đức không rõ ràng.

Người bạn đó có thể cung cấp rất nhiều hiểu biết quý giá về các vì sao, thiên hà, hóa học, văn chương và nhiều lĩnh vực khác.

Nhưng do lập trường đạo đức không rõ ràng, họ cũng có thể nói với trẻ những điều mà trẻ không nên nghe, hoặc khuyến khích trẻ nói những điều không nên nói; không nhất thiết vì ác ý, mà đơn giản là theo xác suất thống kê. Trong khi đó, trẻ em chưa có đủ khả năng để phân định những điều ấy như người trưởng thành.

Còn một khía cạnh đáng chú ý khác mà Đức Giáo hoàng Lêô cũng đề cập trong thông điệp và trong một số phát biểu đầu năm nay, đó là khả năng làm chủ tiếng nói và hình ảnh của chính mình.

Tôi nghĩ rằng khi suy tư về khía cạnh này, ngài muốn nhắc rằng những người trưởng thành chúng ta đã có cơ hội lớn lên và dành nhiều thời gian để hình thành cách suy nghĩ, viết lách và diễn đạt của riêng mình mà không cần đến các công cụ AI tạo sinh.

Các công cụ AI tạo sinh, trong nỗ lực kiên trì quá mức nhằm trở nên hữu ích, có thể định hình ngôn ngữ của chúng ta. Chúng có thể thay đổi cách giọng nói của chúng ta vang lên, hoặc thay đổi diện mạo của chúng ta trên môi trường số đến mức không còn giống khuôn mặt của chính chúng ta nữa.

Nó đang định hình chúng ta theo cách mà chúng ta có thể tự nguyện chấp thuận nếu chúng ta cảm thấy thích nó. Nhưng một lần nữa, nếu đó là trẻ em, thì chúng ta hoàn toàn không thể thực sự chấp nhận quá trình định hình đó khi chưa có sự đóng góp sáng tạo từ chính tiếng nói và cách hiện diện của chúng ta trong thế giới, như người trưởng thành có thể làm.

Ngày nay, với những công cụ này, chúng ta có thể tạo ra một hình ảnh hay tiếng nói có lẽ gần với điều mình luôn mong muốn trở thành trong suốt cuộc đời hơn.

Nhưng đối với trẻ em, điều đó có thể gây tác động lệch hướng. Tiếng nói riêng của các em có thể bị đẩy theo một hướng mà chính các em cũng không thực sự mong muốn.

Hỏi: Việc công bố thông điệp của Đức Giáo hoàng Lêô là một cột mốc trên hành trình của Giáo hội với AI. Theo ông, bước tiếp theo trong mối tương quan giữa Giáo hội và các nhà phát triển AI nên là gì?

Tôi nghĩ hiện có nhiều công việc rất đáng chú ý đang được thực hiện bởi các tổ chức phi lợi nhuận và các nhóm nghiên cứu trong lĩnh vực này, nhằm chuyển tải những định hướng tổng quát và ở tầm cao mà Giáo hội đưa ra vào cấu trúc, quá trình xây dựng và thiết kế kỹ thuật cụ thể của các hệ thống AI.

Thật vậy, chính thông điệp cũng nhấn mạnh tầm quan trọng về mặt đạo đức, văn hóa và xã hội của công việc mà các nhà phát triển này đang thực hiện.

Tôi mong đợi một mối liên hệ sâu sắc hơn giữa những nguyên tắc lý thuyết mà Vatican đề xuất và thực tiễn mà chúng tôi, những người xây dựng công nghệ, phải đối diện khi trực tiếp lập trình hoặc phát triển các hệ thống AI này.

Đó mới thực sự là nơi lý thuyết gặp thực tế. Điều quan trọng là tạo được sự tương tác hai chiều, để các chuyên gia công nghệ có thể mang những vấn đề kỹ thuật đến với Giáo hội, triết học và thần học, và nói rằng: “Đây là cách công nghệ này vận hành về mặt kỹ thuật.”

Đồng thời, các nhà thần học, triết gia và Giáo hội có thể đáp lại: “Dựa trên cách công nghệ này thực sự vận hành, các anh nên thiết kế hoặc định hướng nó theo hướng này.”

Chính sự tương tác đó, cùng việc cùng nhau giải quyết những vấn đề khó khăn ngay trong quá trình phát triển công nghệ, được nhấn mạnh xuyên suốt toàn bộ thông điệp. Tôi rất trân trọng điều đó và mong chờ những mối tương quan như vậy sẽ ngày càng được củng cố và phát triển.

Hỏi: Một số người chỉ trích người Công giáo vì hợp tác với những nhà phát triển AI mà họ cho là có vấn đề về đạo đức; ngược lại, các nhà phát triển cũng bị chỉ trích vì đối thoại với Giáo hội, thậm chí có người đặt câu hỏi Giáo hội có quyền gì để lên tiếng về các vấn đề xã hội này. Ông có nhận thấy những chỉ trích như thế từ phía các nhà phát triển không?

Có, và thành thật mà nói, tôi cho rằng những chỉ trích đó từ cả hai phía đều chưa thật sự thấu đáo. Theo tôi, nguyên nhân thường xuất phát từ cách hiểu khá đơn giản về sự tách biệt giữa Giáo hội và Nhà nước tại Hoa Kỳ, vốn là một sản phẩm của bối cảnh lịch sử đặc thù.

Hệ quả là tôn giáo, thần học và những câu hỏi sâu xa về con người bị đẩy vào một lĩnh vực mang tính tùy chọn, thay vì được nhìn nhận như những thực tại gắn liền với nhu cầu hướng tới điều siêu việt và nhu cầu thờ phượng vốn hiện diện nơi mọi người. Đó là câu trả lời ở bình diện lý thuyết của tôi.

Ở bình diện thực tiễn, dĩ nhiên chúng tôi đang cố gắng hiểu sâu hơn cách khách hàng của mình hoạt động. Trước khi AI xuất hiện, khi phát triển sản phẩm, chúng tôi quan sát người dùng sử dụng giao diện hoặc thực hiện các tác vụ, xem họ thao tác ra sao, rồi điều chỉnh giao diện hoặc cách vận hành của công cụ theo hướng xác định để giúp họ hoàn thành công việc hiệu quả hơn.

Còn hiện nay, khi nghiên cứu người dùng, việc quan sát một người nhập câu hỏi rồi không hài lòng với câu trả lời thực chất là quan sát một tiến trình đang diễn ra trong chính tâm trí của họ.

Do đó, giờ đây chúng tôi cần một cấp độ hiểu biết sâu hơn để nhận ra người dùng thực sự đang tiếp cận sản phẩm như thế nào và họ đang đồng sáng tạo điều gì thông qua việc tương tác với giao diện AI tạo sinh.

Chỉ riêng từ góc độ phát triển sản phẩm, điều này đã đặt ra những câu hỏi căn bản về con người.

Vì thế, việc từ chối tìm hiểu các quan niệm khác nhau về con người thông qua đối thoại với những tổ chức có những xác tín mạnh mẽ về bản chất và cách thức hoạt động của con người, theo tôi, là một cách tiếp cận sai lầm và thiển cận trong việc xây dựng những sản phẩm mà khách hàng thực sự yêu thích và tin dùng.

Và tôi thấy thật buồn cười khi các công ty công nghệ, lớn nhỏ, lại bóp méo thực tế của việc sản xuất sản phẩm, khi chỉ dựa trên những quan niệm phát sinh trong lịch sử như sự tách biệt giữa Giáo hội và Nhà nước.