Đức Hồng y McElroy bàn về Giáo hội trong thời đại kỹ thuật số

Tác giả: Jenny Kraska

Cao Trí biên dịch

TGPSG/Vatican News -- Đức Hồng y Tổng Giám mục Washington, D.C. kêu gọi lấy phẩm giá con người làm định hướng cho sự phát triển của trí tuệ nhân tạo cũng như cách đối xử với người di cư và người tị nạn, đồng thời thúc đẩy tình liên đới và trách nhiệm luân lý bén rễ trong Học thuyết Xã hội của Giáo hội.

Trong những ngày cuối tuần qua, Đức Hồng y Robert McElroy, Tổng Giám mục Washington, D.C., đã đề cập đến hai thách đố nổi bật của thời đại chúng ta: sự xuất hiện nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo và cách đối xử với người di cư và người tị nạn.

Trong cả hai bài phát biểu, Đức Hồng y đều trở lại với cùng một câu hỏi nền tảng: Chúng ta đang trở thành một xã hội như thế nào, và làm thế nào để bảo đảm rằng phẩm giá con người vẫn ở vị trí trung tâm?

Ngày 26.9, phát biểu tại Đan viện Thánh Anselm trong khuôn khổ Bài giảng Thomas Verner Moore lần thứ 52, Đức Hồng y McElroy trình bày một bài thuyết trình về Thông điệp Magnifica Humanitas của Đức Giáo hoàng Lêô XIV, trong đó tìm hiểu những hệ quả luân lý của trí tuệ nhân tạo và cuộc cách mạng kỹ thuật số.

Tối hôm sau, tại Nhà thờ Chính tòa Thánh Matthêu Tông đồ, ngài giảng trong Thánh lễ kỷ niệm Ngày Thế giới Người Di cư và Tị nạn lần thứ 112, kêu gọi người Công giáo đối diện với những đau khổ của người di cư thay vì “đi qua bên kia” như vị tư tế và thầy Lêvi trong dụ ngôn Người Samari nhân hậu.

Hai bài phát biểu cùng đưa ra một suy tư về Học thuyết Xã hội của Giáo hội trong một thời điểm văn hóa đang thay đổi.

Con người trước công nghệ

Trong bài thuyết trình, Đức Hồng y McElroy cho rằng Giáo hội phải tích cực tham gia vào cuộc thảo luận toàn cầu về trí tuệ nhân tạo.

Dựa nhiều vào Magnifica Humanitas, ngài nhấn mạnh rằng tiến bộ công nghệ không thể chỉ được đánh giá dựa trên hiệu quả, sự đổi mới hay lợi ích kinh tế. Thay vào đó, cần đánh giá tiến bộ ấy dựa trên tác động của nó đối với con người.

Đức Hồng y nêu bật sáu nguyên tắc nền tảng của Học thuyết Xã hội Công giáo, phẩm giá con người, công ích, định hướng phổ quát của các tài sản, nguyên tắc bổ trợ, tình liên đới và công bằng xã hội, như những định hướng thiết yếu để đánh giá các công nghệ mới nổi.

Ngài cảnh báo về điều Đức Giáo hoàng Lêô gọi là “mô hình kỹ trị”, một não trạng đặt niềm tin quá mức vào sức mạnh công nghệ trong khi xem nhẹ trách nhiệm luân lý.

Đức Hồng y McElroy cho rằng cách tiếp cận như thế có nguy cơ biến con người thành những điểm dữ liệu, người tiêu dùng hoặc những đơn vị kinh tế, thay vì nhìn nhận họ là những con người được tạo dựng theo hình ảnh Thiên Chúa.

Đối với Đức Hồng y, thách đố trọng tâm không phải là liệu công nghệ có tiếp tục tiến bộ hay không, chắc chắn là có,  nhưng là liệu nhân loại có đủ sự khôn ngoan để hướng sự tiến bộ ấy đến sự phát triển đích thực của con người hay không.

Lời kêu gọi mở rộng cuộc đối thoại

Một trong những chủ đề nổi bật nhất của bài thuyết trình là sự nhấn mạnh của Đức Hồng y McElroy rằng những quyết định về tương lai của trí tuệ nhân tạo không thể chỉ được giao cho các công ty công nghệ, các nhà nghiên cứu hoặc chính phủ.

Thay vào đó, ngài kêu gọi một điều mà ngài mô tả là “khế ước xã hội cho thế giới kỹ thuật số”, quy tụ người lao động, các nhà lãnh đạo doanh nghiệp, các trường đại học, các cộng đoàn tôn giáo, các quan chức chính phủ và đại diện của người nghèo cũng như những người bị gạt ra bên lề.

Ngài cho rằng cuộc cách mạng kỹ thuật số đặt ra những câu hỏi liên quan đến gần như mọi khía cạnh của đời sống con người: việc làm, quyền riêng tư, giáo dục, chiến tranh, các mối quan hệ gia đình, và thậm chí cả cách chúng ta hiểu về chính sự thật.

Điều đang được đặt ra không chỉ là sự phát triển của những công cụ mới, mà còn là diện mạo của nền văn minh mà những công cụ ấy sẽ góp phần tạo nên.

Nhìn thấy người thân cận bên vệ đường

Nếu bài thuyết trình về trí tuệ nhân tạo hướng đến tương lai, thì bài giảng của Đức Hồng y McElroy trong Ngày Thế giới Người Di cư và Tị nạn tập trung vào một thách đố luân lý cấp bách trong hiện tại.

Suy niệm về dụ ngôn Người Samari nhân hậu, ngài cho rằng cám dỗ mà người Mỹ ngày nay phải đối diện cũng chính là cám dỗ mà vị tư tế và thầy Lêvi trong Tin Mừng đã gặp phải: nhìn thấy đau khổ, nhận ra đau khổ, rồi quay mặt đi.

Đức Hồng y đặt suy tư của mình trên hai truyền thống. Trước hết là lời truyền dạy trong Kinh Thánh, được nhắc đến xuyên suốt Thánh Kinh, về việc chăm sóc người xa lạ, người góa bụa và trẻ mồ côi. Thứ hai là chính lịch sử của Hoa Kỳ với tư cách một quốc gia được hình thành bởi những người di cư tìm kiếm tự do, cơ hội và nơi nương náu.

Trong suốt bài giảng, Đức Hồng y McElroy nhiều lần trở lại với hình ảnh đi sang phía bên kia đường và bước qua mà không dừng lại.

Ngài mời gọi người Công giáo và toàn thể xã hội nhìn lại xem liệu họ có trở nên quen thuộc với những đau khổ của người di cư, những gia đình đang đối diện với nguy cơ bị trục xuất và những cộng đồng đang sống trong sợ hãi hay không.

Quan điểm trọng tâm của ngài là việc làm môn đệ Đức Kitô đòi hỏi nhiều hơn sự quan sát hay cảm thông. Giống như người Samari nhân hậu, các tín hữu được kêu gọi đến gần, băng bó những vết thương và nhận lấy trách nhiệm đối với những đau khổ mà mình gặp phải.

Một tầm nhìn luân lý

Dù nói về trí tuệ nhân tạo hay vấn đề nhập cư, sứ điệp của Đức Hồng y McElroy vẫn nhất quán: tương lai phải được định hình bởi tình liên đới thay vì loại trừ, bởi trách nhiệm luân lý thay vì sự thờ ơ, và bởi việc nhìn nhận rằng mỗi con người đều mang một phẩm giá bất khả xâm phạm.

Trong một nền văn hóa ngày càng bị định hình bởi những biến động công nghệ và sự phân cực chính trị, những suy tư của Đức Hồng y McElroy trong những ngày cuối tuần qua nhắc chúng ta rằng câu hỏi đầu tiên của Giáo hội không phải là điều gì có thể thực hiện, nhưng là điều gì phục vụ con người.

Ngài cho rằng câu trả lời cho câu hỏi ấy sẽ quyết định không chỉ tương lai của công nghệ hay chính sách nhập cư, mà còn cả diện mạo luân lý của xã hội mà chúng ta đang cùng nhau xây dựng.