Các nhà thần học Philippines tìm hiểu cách Giáo hội nên ứng phó với AI

Tác giả: Linh mục Kasmir Nema, SVD, và nữ tu Helen Ann Palacay, FMIJ – Manila

Xuân Đại biên dịch

TGPSG/Vatican News -- Khi trí tuệ nhân tạo ngày càng định hình cách con người làm việc, giao tiếp, học tập và đưa ra quyết định, hai nhà thần học Dòng Đa Minh người Philippines mời gọi Giáo hội Công giáo nhìn vượt ra ngoài bản thân công nghệ để đặt ra một câu hỏi sâu sắc hơn: Làm thế nào để AI được phát triển và sử dụng theo những cách bảo vệ phẩm giá con người và phục vụ công ích?

Một cuốn sách mới, Trí tuệ nhân tạo và Giáo hội Công giáo: Những thách đố, phân định và hy vọng trong thời đại kỹ thuật số, tìm hiểu những vấn đề luân lý, thần học và mục vụ được đặt ra trước sự mở rộng nhanh chóng của AI trong xã hội cũng như trong đời sống và sứ mạng của Giáo hội.

Do Claretian Communications xuất bản, cuốn sách được viết bởi hai tu sĩ Đa Minh Leo-Martin Angelo R. Ocampo, OP, và Ivan Efreaim A. Gozum, OP. Cả hai đều là giảng viên của Viện Tôn giáo và cộng sự nghiên cứu tại Trung tâm Thần học, Nghiên cứu Tôn giáo và Đạo đức thuộc Đại học Giáo hoàng và Hoàng gia Santo Tomas ở Manila.

Dựa trên thần học, luân lý và các ngành khoa học xã hội, các tác giả tiếp cận AI không đơn thuần như một đổi mới công nghệ, nhưng như một tiến trình đang làm biến đổi các mối tương quan giữa con người, công việc, giáo dục, truyền thông, quản trị và đời sống xã hội.

Vượt qua nỗi sợ hãi và sự mê hoặc

Cuốn sách được xuất bản trong bối cảnh Giáo hội Công giáo tiếp tục đào sâu suy tư về những cơ hội và thách đố do trí tuệ nhân tạo đặt ra.

Trong Thông điệp Magnifica Humanitas, Đức Giáo hoàng Lêô XIV xếp AI và các công nghệ mới nổi khác vào số những “điều mới mẻ” mang tính định hình của thời đại hiện nay. Ngài kêu gọi sự khôn ngoan và cùng nhau phân định, để sự phát triển công nghệ luôn hướng đến phẩm giá con người và công ích.

Đức Giáo hoàng cảnh báo về cả sự nhiệt tình không phê phán đối với công nghệ lẫn nỗi sợ hãi không có cơ sở trước công nghệ. Thay vào đó, ngài kêu gọi một cách tiếp cận đặt nền tảng trên phẩm giá con người, sự ưu tiên chọn lựa người nghèo, việc chăm sóc thụ tạo và nỗ lực kiến tạo hòa bình.

Trọng tâm của việc phân định này là một câu hỏi căn bản: Làm thế nào để nhân loại có thể vẫn hoàn toàn là con người trong một thế giới ngày càng mang tính công nghệ?

Ocampo và Gozum đào sâu câu hỏi này xuyên suốt cuốn sách. Thay vì chỉ đặt câu hỏi liệu có nên chấp nhận hay loại bỏ AI, các tác giả xem xét làm thế nào để AI có thể được thiết kế, quản trị và sử dụng theo những cách phục vụ con người và các cộng đồng.

Các tác giả bàn đến những vấn đề về tự do và trách nhiệm, các mối tương quan giữa con người, giáo dục và việc làm, truyền thông, quản trị và công ích. Họ cũng xem xét những hệ quả của AI đối với giáo dục tôn giáo, mục vụ, việc loan báo Tin Mừng và suy tư thần học.

Vì thế, đối với các tác giả, AI không đơn thuần là một vấn đề kỹ thuật. Sự phát triển của AI đặt ra những câu hỏi căn bản về ý nghĩa của việc làm người và về một xã hội mà nhân loại mong muốn xây dựng.

“Sự khôn ngoan, sáng suốt về luân lý và niềm hy vọng Tin Mừng”

Trong lời tựa của cuốn sách, Đức Hồng y José F. Advincula, Tổng Giám mục Manila, mô tả trí tuệ nhân tạo là “một trong những biến đổi quan trọng nhất của thời đại chúng ta”.

Ngài nhận xét rằng AI đang nhanh chóng thay đổi cách con người làm việc, giao tiếp, quản trị, học tập và hiểu về chính mình. Đối với Giáo hội, sự biến đổi này không đòi hỏi phải rút lui, nhưng phải dấn thân.

Đức Hồng y viết rằng Giáo hội được kêu gọi đối diện với những thách đố của trí tuệ nhân tạo “bằng sự khôn ngoan, sáng suốt về luân lý và niềm hy vọng Tin Mừng”.

Ngài khen ngợi các tác giả vì đã cho thấy cách Giáo hội có thể trung thành đồng hành với nhân loại khi AI ngày càng trở thành một phần gắn bó với đời sống thường nhật.

Cuốn sách cũng nhận được những đánh giá tích cực từ các nhà thần học bên ngoài Philippines.

Cha Daniel Patrick Huang, SJ, điều phối viên chuyên ngành Truyền giáo học tại Đại học Giáo hoàng Gregoriana ở Roma, nhận định cuốn sách là một lời giới thiệu có giá trị về trí tuệ nhân tạo, trong bối cảnh những tác động của AI đối với đời sống con người ngày càng trở nên rõ rệt.

Cha nhấn mạnh sự quan tâm của các tác giả đối với cả những khả năng lẫn những rủi ro của AI, cũng như điều mà cha gọi là cách tiếp cận “niềm hy vọng thực tế”, mà cha liên kết với truyền thống trí thức của Dòng Đa Minh.

Cha Stephan van Erp, OP, Giáo sư Thần học Căn bản tại KU Leuven và Giáo sư cộng tác tại Đại học Công giáo Úc, cũng nhận định cuốn sách là “một lời giới thiệu đúng lúc và giàu thông tin về trí tuệ nhân tạo”.

Cha đặc biệt nhấn mạnh việc cuốn sách tìm hiểu những hệ quả của AI đối với giáo dục và nền kinh tế, cũng như việc đề cập đến các vấn đề về sự thật, công lý, phẩm giá con người và hy vọng.

Tiếng nói của Philippines trong cuộc đối thoại toàn cầu

Đối với Ocampo và Gozum, cuộc đối thoại về trí tuệ nhân tạo xét cho cùng không thể tách rời sứ mạng của Giáo hội là bảo vệ phẩm giá con người và đồng hành với con người giữa những biến đổi xã hội nhanh chóng.

Công trình của họ cũng phản ánh sự dấn thân ngày càng gia tăng của các nhà thần học Công giáo tại Philippines trước những vấn đề nảy sinh từ quá trình chuyển đổi số của xã hội.

Khi AI ngày càng được gắn kết sâu vào đời sống thường nhật, thách đố không còn đơn thuần là hiểu công nghệ có thể làm được những gì. Thách đố còn là phân định con người nên làm gì với nó, và những giá trị nào phải hướng dẫn các lựa chọn đó.

Cuốn sách mới góp thêm một tiếng nói thần học của Philippines vào cuộc đối thoại toàn cầu này, kêu gọi tiến bộ công nghệ luôn phục vụ con người, các mối tương quan giữa con người và công ích.