Những người đoạt giải Nobel hòa bình cùng thảo luận về chiến tranh hạt nhân và trí tuệ nhân tạo tại Borgo Laudato Si’

Tác giả: Isabella H. de Carvalho

Xuân Đại biên dịch

TGPSG/Vatican News -- Ngày đầu tiên của Hội nghị toàn cầu các nhà đoạt giải Nobel - cùng nhau bàn về Trí tuệ nhân tạo và Chiến tranh hạt nhân - sẽ diễn ra tại Borgo Laudato Si’ ở Castel Gandolfo vào ngày 14/7/2026, nhằm tạo cơ hội cho các nhà đoạt giải Nobel, các chuyên gia, đại diện các trường đại học và nhiều người khác cùng suy ngẫm về những thách thức lớn nhất đang ảnh hưởng đến thế giới hôm nay.

Hơn 200 người đoạt giải Nobel, cùng các cựu nguyên thủ quốc gia, đại diện các trường đại học và các chuyên gia đã quy tụ vào thứ Ba, ngày 14/7/2026, giữa những rặng thông và các vườn ôliu trong Vườn Giáo hoàng tại Castel Gandolfo, để thảo luận về trí tuệ nhân tạo và chiến tranh hạt nhân.

Đây là ngày đầu tiên của Đại hội Toàn cầu các nhà đoạt giải Nobel cùng nhau bàn về Trí tuệ nhân tạo và Chiến tranh hạt nhân, diễn ra đến hết thứ Năm, ngày 16/7/2026. Đại hội lấy cảm hứng từ thông điệp Magnifica Humanitas của Đức Giáo hoàng Lêô XIV, về việc bảo vệ nhân vị con người trong thời đại trí tuệ nhân tạo.

Các tham dự viên Đại hội Toàn cầu các người đoạt giải Nobel cùng nhau bàn về Trí tuệ nhân tạo và Chiến tranh hạt nhân

Đại hội sẽ kết thúc bằng việc ký kết Tuyên bố Rôma về một nền hòa bình không vũ trang và giải trừ vũ khí trong thời đại  trí tuệ nhân tạo, vũ khí hạt nhân và vũ khí tự động, các giao thức kỹ thuật số mới và các mô hình phát triển kỹ thuật số mới nổi. Tuyên bố nhằm đề ra các nguyên tắc định hướng cho việc quản trị trí tuệ nhân tạo, hướng đến sự hợp tác, phẩm giá con người, sự phát triển toàn diện và hòa bình.

Sự kiện kéo dài ba ngày này bao gồm các phiên thảo luận về những chủ đề như: “Sự mong manh của gia đình nhân loại trong kỷ nguyên hạt nhân”, “Công nghệ phục vụ nhân loại” và “Những thách đố luân lý của trí tuệ nhân tạo và chiến tranh”.

Hai ngày đầu của Đại hội được tổ chức tại Borgo Laudato Si’ (“Làng Laudato Si’”), thuộc Vườn Giáo hoàng ở Castel Gandolfo; riêng ngày thứ ba, cũng là ngày cuối cùng của sự kiện, sẽ diễn ra trên Đồi Capitol, trụ sở của chính quyền thành phố Rôma.

Cần có các nguyên tắc chung trong thời điểm lịch sử hiện nay

Trong phần phát biểu khai mạc, Đức Hồng y Fabio Baggio, Phó Tổng trưởng Bộ Cổ võ Phát triển Con người Toàn diện và Tổng Giám đốc Trung tâm Giáo dục Đại học tại Borgo Laudato Si’, nói: “Chúng ta quy tụ trong một thời điểm lịch sử được đánh dấu bằng những căng thẳng địa chính trị ngày càng sâu sắc, sự phân mảnh của trật tự quốc tế và sự cạnh tranh công nghệ ngày càng gay gắt.” Ngài nhấn mạnh những thực trạng này đang đi kèm với sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo và các công nghệ tự hành.

Đức Hồng y Baggio phát biểu

Trong bối cảnh đó, ngài nhấn mạnh tầm quan trọng của cuộc quy tụ này cũng như việc thúc đẩy đối thoại giữa các lĩnh vực khác nhau. Ngài nói: “Trong thời điểm mà nhịp độ đổi mới thường vượt xa nhịp độ suy tư, thế giới cần có những nguyên tắc chung có khả năng định hướng sự tiến bộ hướng tới những mục tiêu thực sự phục vụ con người.”

Trong bài phát biểu của mình, Đức Hồng y Silvano Maria Tomasi, Chủ tịch Tổ chức ‘Ngôi Nhà Chung’, đang tham dự sự kiện, nhấn mạnh: “Đại hội này quy tụ không chỉ để phân tích những rủi ro.”

“Đại hội quy tụ để làm mới niềm hy vọng, chứng tỏ rằng vẫn còn có thể đối thoại, rằng sự khôn ngoan vẫn có thể đồng hành với tri thức và nhân loại vẫn chưa đánh mất khả năng làm chủ tương lai của chính mình.”

Ngài nhấn mạnh: “Ước gì các thế hệ tương lai có thể nói rằng, vào thời điểm nhân loại nắm trong tay quyền năng chưa từng có đối với chính vận mệnh của mình, những người có lương tâm đã chọn sự hợp tác thay cho đối đầu, đối thoại thay cho sợ hãi và hy vọng thay cho sự cam chịu.”

Đức Hồng y Tomasi

Cần quản trị trí tuệ nhân tạo

Phiên khai mạc đã tập trung vào chủ đề “Magnifica Humanitas cho tương lai Ngôi Nhà Chung”, vì nhiều cuộc thảo luận được lấy cảm hứng từ thông điệp đầu tiên của Đức Giáo hoàng Lêô XIV, được ban hành vào tháng Năm 2026.

Phiên khai mạc bắt đầu với bài phát biểu của Đức Hồng y Ángel Fernández Artime - Phó Tổng trưởng Bộ Đời sống Thánh hiến - trong đó ngài trình bày tổng quan về nội dung thông điệp của Đức Giáo hoàng.

Đức Hồng y Artime phát biểu

Tiếp đó, nhiều diễn giả nổi bật đã phát biểu, trong đó có ông Juan Manuel Santos – người từng đoạt giải Nobel Hòa bình và cũng là cựu Tổng thống Colombia. Ông hoan nghênh lời kêu gọi của Đức Giáo hoàng Lêô XIV trong thông điệp Magnifica Humanitas về việc giải giáp AI, đồng thời nhận định rằng: “Chỉ khi hành động với cùng một tinh thần như thế, chúng ta mới có thể hy vọng đối phó với mọi mối đe dọa mang tính hiện sinh đang đối diện với nhân loại.”

Ông nhấn mạnh: “Nếu không có một cơ chế quản trị hiệu quả, sẽ rất khó, thậm chí không thể, bảo đảm rằng trí tuệ nhân tạo sẽ trở thành một động lực phục vụ điều thiện, được định hướng bởi phẩm giá con người, tinh thần trách nhiệm, trách nhiệm giải trình và sự thượng tôn pháp luật.”

Giáo sư Muhammad Yunus, người đoạt giải Nobel Hòa bình và là Cố vấn trưởng danh dự của Bangladesh

Còn Giáo sư Muhammad Yunus, từng đoạt giải Nobel Hòa bình cũng là Cố vấn trưởng danh dự của Bangladesh, trong bài phát biểu của mình, đã nhấn mạnh sự chuyển đổi thời đại từ nền văn minh sắp kết thúc bước sang nền văn minh mới, cũng như tầm quan trọng của việc thu hút giới trẻ tham gia định hình tương lai của thế giới.

Các diễn giả khác trong phiên họp này gồm có: Tiến sĩ Agnès Callamard, Tổng Thư ký Tổ chức Ân xá Quốc tế; Tiến sĩ Amir Banifatemi, Nhà sáng lập và Thành viên Hội đồng quản trị của Hiệp hội Quốc tế về Trí tuệ nhân tạo an toàn và có đạo đức; Giáo sư James Muller, Đồng sáng lập Hiệp hội Các bác sĩ Quốc tế Phòng ngừa Chiến tranh Hạt nhân (là tổ chức đoạt Giải Nobel Hòa bình năm 1985); Giáo sư Karen Hallberg, Tổng Thư ký Hội nghị Pugwash (là tổ chức đoạt Giải Nobel Hòa bình năm 1995); và Giáo sư David Gross, người đoạt giải Nobel Vật lý và cũng là Giáo sư chủ nhiệm tại Đại học California, Santa Barbara.

Phần còn lại của buổi sáng và buổi chiều được đánh dấu bằng nhiều phiên thảo luận tập trung vào các chủ đề như khả năng trí tuệ nhân tạo vượt khỏi sự kiểm soát của con người. Nhiều diễn giả đã phát biểu, trong đó có bà Maria Ressa - người đoạt giải Nobel Hòa bình, đồng sáng lập kiêm Tổng Giám đốc điều hành Rappler - cùng các nhà nghiên cứu về trí tuệ nhân tạo đến từ những tổ chức như Viện Anthropic và DeepMind, mang đến nhiều góc nhìn khác nhau về các chủ đề được thảo luận.