Năm Thánh Phanxicô: Hòa bình không vũ khí là con đường cụ thể, không phải giấc mơ

TGPSG -- Hàng ngàn khách hành hương và các nhà lãnh đạo dân sự và tôn giáo quy tụ tại Assisi ngày 3 và 4/10/2026. Cùng lúc, Đức Hồng y Parolin nhắc thế giới rằng muốn chấm dứt chiến tranh phải vượt qua "logic thống trị" và chấm dứt bất bình đẳng.

Tiếng chuông của Assisi và một câu hỏi dành cho thế giới

Hòa bình không phải là điều không tưởng. Đó là con đường cụ thể, được xây từng ngày, bắt đầu từ những người nghèo và dễ bị tổn thương. Thông điệp ấy, Đức Hồng y Matteo Zuppi, Chủ tịch Hội đồng Giám mục Ý, nhấn mạnh, là điểm hội tụ của hai sự kiện vừa diễn ra: lễ kỷ niệm 800 năm Thánh Phanxicô qua đời tại Assisi, và cuộc phỏng vấn dài của Đức Hồng y Pietro Parolin trên nhật báo la Repubblica ngày 4/10/2026.

Hai sự kiện ấy cách nhau tám thế kỷ, nhưng cùng trả lời một câu hỏi: chiến tranh sinh ra từ đâu, và Giáo hội có thể làm gì để hòa bình trở thành hiện thực? Với cái nhìn của một người nghèo thành Assisi, câu trả lời của Giáo hội hôm nay vừa cũ vừa mới: tình huynh đệ không biên giới và không loại trừ.

Cao điểm của Năm Thánh Phanxicô

Theo Vatican News, các cử hành ngày 3 và 4/10/2026 là cao điểm của Năm Thánh kỷ niệm 800 năm Thánh Phanxicô qua đời. Đức Thánh Cha Lêô XIV đã công bố Năm Thánh này kéo dài từ ngày 10/1/2026 đến 10/1/2027.

Ngày 3/10, các cử hành mở đầu bằng cuộc rước và nghi thức trọng thể Transitus, nghi thức cầu nguyện truyền thống của gia đình Phanxicô tưởng niệm việc ngài "vượt qua" đời sống thế gian để bước vào đời sống vĩnh cửu. Giờ cầu nguyện diễn ra tại Vương cung thánh đường Đức Mẹ Các Thiên Thần, nơi nhà nguyện ghi dấu chỗ Thánh Phanxicô qua đời. Sau đó, đoàn hành hương đi bộ qua thành Assisi đến Vương cung thánh đường Thánh Phanxicô.

Lúc 23g59, tiếng chuông báo hiệu ngày lễ vang lên. Các nhà thờ và đền thánh trên khắp thế giới được mời gọi cùng rung chuông. Tiếng chuông ở Assisi vì thế trở thành tiếng chuông của cả Giáo hội hoàn vũ.

Đức Hồng y Ángel Fernández Artime - Đặc sứ của Đức Thánh Cha tại các vương cung thánh đường ở Assisi - đã chủ sự Thánh lễ nửa đêm. Sau đó, các tín hữu có thể cầu nguyện trước mộ Thánh Phanxicô suốt đêm.

Lễ kỷ niệm đạt đến cao điểm với Thánh lễ trọng thể tại Vương cung thánh đường Thánh Phanxicô vào ngày 4/10, với sự hiện diện của Tổng thống Ý Sergio Mattarella cùng nhiều nhà lãnh đạo dân sự và ngoại giao. Việc quốc gia này và Giáo hội cùng quy tụ quanh mộ một người đã chọn nghèo khó và từ bỏ quyền lực cho thấy sức thu hút lâu bền của vị thánh này.

Sứ giả hòa bình không vũ khí

Đức Tổng Giám mục Felice Accrocca của Assisi gọi Thánh Phanxicô là "sứ giả hòa bình không vũ khí" và cho rằng ngài vẫn còn nhiều điều để nói với một thế giới đang chịu chiến tranh và bạo lực. Danh xưng ấy đúng với chính tiểu sử của vị thánh, và có thể nhìn qua ba chặng.

Chặng đầu tiên là giai đoạn đầu đời của Thánh Phanxicô. Ngài sinh ra trong một gia đình thương nhân giàu có. Thời trẻ, ngài từng mơ về vinh quang hiệp sĩ và kết cuộc là bị cầm tù sau một cuộc giao tranh giữa Assisi và Perugia. Từ kinh nghiệm bạo lực ấy, ngài bước sang con đường khác: từ bỏ của cải và quyền lực để theo Đức Kitô nghèo khó.

Chặng thứ hai là lời chào bình an. Trong Di chúc, Thánh Phanxicô thuật lại rằng chính Chúa đã mặc khải cho ngài lời chào: "Chúa ban bình an cho anh em." Với ngài, bình an không phải là chiến lược chính trị. Đó là quà tặng của Thiên Chúa, được trao qua những con người khiêm tốn.

Chặng thứ ba là cuộc gặp Sultan năm 1219. Giữa thời Thập tự chinh, Thánh Phanxicô đã sang Ai Cập gặp Sultan Malik al-Kamil. Ngài hiện diện ở đất Ai Cập với đôi tay không cầm vũ khí và tinh thần đối thoại. Đức Thánh Cha Phanxicô nhắc lại biến cố này trong thông điệp Fratelli tutti (số 3) như chứng từ về một tình huynh đệ mở ra với mọi người, cả những người thuộc một niềm tin khác.

Truyền thống dân gian Phanxicô còn kể về việc ngài hòa giải thành Gubbio với con sói hung dữ. Câu chuyện trong Fioretti này mang tính biểu tượng hơn là sử liệu, nhưng nó nói lên điều cốt yếu: người xây dựng hòa bình dám đến với kẻ bị cả cộng đồng sợ hãi và loại trừ, để lắng nghe nỗi đói và nỗi sợ nằm sau bạo lực.

Từ Assisi đến New York: Lời của Đức Hồng y Parolin

Tại sao hình ảnh một vị thánh thế kỷ XIII lại khẩn thiết đến vậy với thế kỷ XXI? Câu trả lời nằm trong cuộc phỏng vấn của Đức Hồng y Parolin, vừa trở về từ Đại hội đồng Liên Hiệp Quốc ở New York.

Đức Hồng y nhận định chủ nghĩa đa phương đang đối mặt với một cơn khủng hoảng nghiêm trọng, khiến sự bi quan lan rộng toàn cầu, điều ngài cảm nhận rõ ngay tại Liên Hiệp Quốc. Tuy vậy, ngài ghi nhận một điểm tích cực: đó là những lời kêu gọi trở về với các nguyên tắc của luật pháp quốc tế được lặp đi lặp lại. Theo ngài, các giá trị nhân bản nền tảng phải được đón nhận lại một cách phổ quát, như Đức Thánh Cha Lêô XIV nhấn mạnh trong Magnifica humanitas, và mọi chủ thể trong quan hệ quốc tế phải tái khẳng định ý chí chính trị của mình về vấn đề này.

Theo Đức Hồng y, nguyên nhân chính của khủng hoảng là việc đánh mất niềm tin. Ngài nói chỉ một tiến trình cải tổ liên tục, biết đánh giá hiệu quả của các cơ cấu hiện hành theo hoàn cảnh thay đổi, mới đem lại một chủ nghĩa đa phương được đổi mới và phù hợp với thời đại.

Đức Hồng y bày tỏ nỗi quan ngại sâu xa trước tình hình vùng Vịnh, trước hết vì cái giá mà dân thường phải trả. Ngài theo dõi sát các tiếp xúc gián tiếp, hy vọng chúng mở ra một lối thoát, vì các cuộc đàm phán đến nay chưa đem lại giải pháp lâu dài.

Về tình hình ở Dải Gaza, ngài nói tình hình nhân đạo vẫn cực kỳ khó khăn, và coi việc mở lại trường học của Tòa Thượng phụ Latinh, nơi đón khoảng một ngàn học sinh, là một "phép lạ", "dấu chỉ hy vọng mà Giáo hội muốn trao cho tất cả mọi người".

Về Ukraina, ngài gọi đó là "một thảm kịch thực sự", mùa đông đang đến làm nỗi lo thêm nặng, và khẳng định: "Không thể phủ nhận quyền tự vệ của một dân tộc." Đồng thời, Tòa Thánh vẫn thấy cần chấm dứt thù địch, nên khích lệ mọi sáng kiến nhằm đạt một lệnh ngừng bắn tức thời, toàn diện và hữu hiệu. Về lâu dài, ngài nhấn mạnh, cần một cam kết đổi mới về an ninh và hợp tác tại châu Âu.

Từ toàn bộ bức tranh ấy, Đức Hồng y rút ra: để chấm dứt chiến tranh, phải vượt qua logic thống trị và chấm dứt các bất bình đẳng.

Một sợi chỉ nối ba văn bản: Thánh Phanxicô, Fratelli tutti và Đức Hồng y Parolin

Điều đáng chú ý là ba tiếng nói này cùng chỉ ra một cấu trúc: thống trị dẫn tới bất bình đẳng, bất bình đẳng dẫn tới chiến tranh.

Thánh Phanxicô chọn con đường ngược lại: từ bỏ vị thế thượng phong, tự coi mình là "người bé mọn" (minores), và gọi mọi thụ tạo là anh chị em. Khi không ai ở trên ai, bạo lực mất đất sống.

Fratelli tutti lấy tên từ lời khuyên nhủ của Thánh Phanxicô, và được Đức Thánh Cha Phanxicô ký tại Assisi, bên mộ vị thánh này, vào ngày 3/10/2020. Thông điệp phê phán những bóng tối của thế giới khép kín và khẳng định chiến tranh không phải là giải pháp. Văn kiện viết rằng mỗi cuộc chiến để lại thế giới tệ hơn trước, và chiến tranh là sự thất bại của chính trị và của nhân loại (x. Fratelli tutti, 261).

Đức Hồng y Parolin đặt vấn đề ở bình diện ngoại giao: mất niềm tin, chủ nghĩa đa phương suy yếu, luật pháp quốc tế bị coi nhẹ. Nhưng ngài vẫn quay về chỗ then chốt là giá trị nhân bản nền tảng và bất bình đẳng. Nghĩa là ngay cả ngôn ngữ của một nhà ngoại giao Tòa Thánh cũng đi cùng hướng với bản năng của Người Nghèo thành Assisi.

Cần nhớ lại rằng: ngay những ngày đầu triều đại, Đức Thánh Cha Lêô XIV đã mời gọi một nền hòa bình "không vũ khí và giải trừ vũ khí". Đó cũng là cách diễn đạt khác của "sứ giả hòa bình không vũ khí" mà Assisi hôm nay đang nhắc lại.

Tiếng chuông không dừng ở Assisi

Tiếng chuông lúc 23g59 chỉ là một lời mời. Điều quan trọng hơn là điều xảy ra sau tiếng chuông: những quyết định nhỏ bé, giã từ vũ khí của những người tin rằng bình an là món quà Thiên Chúa trao và là bổn phận con người phải gìn giữ. 800 trước, Phanxicô nằm trên đất trần, trần trụi như lúc mới sinh, để trao lại cho Giáo hội một di sản duy nhất: tình huynh đệ. Đến hôm nay, di sản ấy vẫn là lời đáp khiêm tốn nhưng bền bỉ cho những câu hỏi lớn của thời đại.

Lạy Chúa Giêsu, Hoàng tử hòa bình, Chúa đã ban cho Thánh Phanxicô một trái tim không còn sợ hãi. Hôm nay, Chúa cũng đang rất buồn khi nhìn thấy những bức tường mà bản thân con đang xây quanh mình: sự tự ái, những lời nặng nề, những mối rạn nứt con chưa dám chữa lành.

Xin cho con can đảm hạ vũ khí đầu tiên, là lời nói gai góc và ý nghĩ thấy mình luôn đúng.

Xin cho con nhìn thấy nơi người đối diện một người anh, người chị, và biết chào họ với những lời mang lại niềm vui bình an.

Xin gìn giữ những người đang chịu chiến tranh, nhất là những người dân vô tội và các em nhỏ. Xin biến con thành một mảnh nhỏ bình an của Chúa trong gia đình, trong cộng đoàn và nơi làm việc của con. Con cầu xin nhờ Thánh Phanxicô, người nghèo của Chúa, và nhờ Đức Maria, Nữ Vương hòa bình. Amen.

Bài: Thiên Hương tổng hợp

Nguồn: Vatican News và Vatican News Tiếng Việt