Đức Lêô XIV viếng thăm Lampedusa để mang ánh sáng đến cho di dân

Tác giả: Linda Bordoni

Xuân Đại biên dịch

TGPSG/Vatican News -- Trước chuyến viếng thăm Lampedusa của Đức Giáo hoàng Lêô XIV, bà Amaya Valcárcel - cố vấn của Tổ chức Dịch vụ Người tị nạn Dòng Tên (JRS) -  nói rằng sự quan tâm của Đức Giáo hoàng đối với người di cư cũng như các cuộc khủng hoảng thường bị lãng quên, như tại Myanmar và Sudan, là một lời nhắc nhở mạnh mẽ về những nạn nhân vô tội của xung đột và di dời, đồng thời kêu gọi thế giới đặt phẩm giá con người và tình liên đới vào vị trí trung tâm trong mọi nỗ lực ứng phó.

Chuyến viếng thăm Lampedusa sắp tới của Đức Giáo hoàng Lêô XIV dự kiến sẽ tiếp nối con đường mà Đức Giáo hoàng Phanxicô đã mở ra. Chính chuyến tông du đầu tiên vào năm 2013 của Đức Phanxicô đến hòn đảo nhỏ giữa Địa Trung Hải này đã biến nơi đây thành biểu tượng toàn cầu của tình liên đới với người di cư và người tị nạn.

Trong chuyến viếng thăm mang tính lịch sử ấy, Đức Giáo hoàng Phanxicô đã lên án "sự toàn cầu hóa thái độ thờ ơ" và đặt ra một câu hỏi vẫn còn vang vọng mạnh mẽ cho đến hôm nay: "Em con đâu?"

Theo bà Amaya Valcárcel, Cố vấn vận động chính sách quốc tế tại Tổ chức Dịch vụ Người tị nạn của Dòng Tên (JRS), sự hiện diện của Đức Giáo hoàng Lêô trên hòn đảo này diễn ra vào một thời điểm hết sức quan trọng và mang theo một sứ điệp đặt con người ở vị trí trung tâm.

Bà nói: "Không còn nghi ngờ gì nữa, người tị nạn và người di cư luôn có một vị trí đặc biệt trong trái tim của Đức Giáo hoàng Lêô."

Bà giải thích rằng Đức Giáo hoàng luôn nhấn mạnh người nghèo, những người dễ bị tổn thương và những người bị gạt ra bên lề là những người được ưu tiên đón nhận sứ điệp Tin Mừng, đồng thời xem chuyến viếng thăm Lampedusa là một biểu hiện cụ thể của xác tín ấy.

Bà cũng lưu ý rằng gần đây Đức Giáo hoàng đã kỷ niệm 75 năm Công ước năm 1951 về Quy chế Người tị nạn, đồng thời suy tư về tầm quan trọng lâu dài của văn kiện quốc tế được thiết lập sau Chiến tranh Thế giới thứ hai nhằm bảo vệ các quyền của người tị nạn và đảm bảo sự bảo vệ pháp lý cho những người buộc phải rời bỏ nơi mình sinh sống.

Trong buổi đọc kinh Truyền Tin ngày 21/6/2026, ngài nói: "Tôi hy vọng rằng tinh thần đã truyền cảm hứng cho việc soạn thảo văn kiện quốc tế quan trọng này sẽ tiếp tục soi sáng lương tâm của những người đang chịu trách nhiệm về các quốc gia."

Đài tưởng niệm "Cánh cửa vào châu Âu" tại Lampedusa (@JRS)

Tiếp bước Đức Giáo hoàng Phanxicô

Chuyến viếng thăm Lampedusa của Đức Giáo hoàng Lêô tất yếu gợi nhớ chuyến đi đầu tiên của Đức Giáo hoàng Phanxicô đến hòn đảo này, khi ngài đánh động lương tâm của mọi người trên khắp thế giới và kêu gọi nhân loại chống lại sự thờ ơ trước nỗi đau khổ của những người buộc phải chạy trốn.

Bà Valcárcel tin rằng vị Giáo hoàng mới đang tiếp tục chính sứ mạng ấy qua hoạt động mục vụ của ngài và những lời kêu gọi liên tiếp để nhân danh những người phải di dời, thách thức mọi người nhận ra nỗi đau khổ của con người biểu hiện nơi cuộc sống của hàng triệu người di cư và người tị nạn.

Bà lưu ý rằng, cũng như Đức Giáo hoàng Phanxicô, Đức Giáo hoàng Lêô tiếp tục cổ võ bốn động từ đã trở thành khuôn khổ cho việc ứng phó với vấn đề di cư: đón tiếp, bảo vệ, thăng tiến và hội nhập.

Bà nói: "Di cư không phải là một hiện tượng. Đó là những cái tên, những khuôn mặt, những con người có câu chuyện và có gia đình. Tất cả chúng ta đều có thể trở thành người di cư và người tị nạn."

Bà tin rằng sứ điệp của Đức Giáo hoàng tiếp tục mời gọi mọi người nhận trách nhiệm đối với những cái chết lẽ ra có thể ngăn ngừa được tại các khu vực biên giới, đồng thời khôi phục khả năng biết khóc cùng những người đang đau khổ.

Người di cư và người tị nạn được hỗ trợ tại điểm tiếp nhận và đăng ký người di cư ở Lampedusa (@JRS)

Tiếng nói cho những cuộc xung đột bị lãng quên

Bà Valcárcel cũng chỉ ra rằng Đức Giáo hoàng Lêô luôn nhấn mạnh hòa bình như một chủ đề trọng tâm trong triều đại giáo hoàng của ngài, đồng thời nêu bật mối liên hệ trực tiếp giữa hòa bình với những nguyên nhân dẫn đến tình trạng buộc phải di dời.

Bà lưu ý rằng Đức Giáo hoàng nhiều lần hướng sự chú ý đến các quốc gia và những cuộc khủng hoảng thường biến mất khỏi các tiêu đề của truyền thông quốc tế, luôn cầu nguyện cho những nơi như Myanmar và Sudan, đồng thời nhắc nhở thế giới về những nạn nhân vô tội mà nỗi đau khổ của họ không được phép bị lãng quên.

Theo JRS, việc nhấn mạnh đến những cuộc xung đột bị lãng quên là điều thiết yếu, vì giải quyết tận gốc bạo lực, sự bách hại và tình trạng bất ổn luôn là một phần không thể tách rời của mọi giải pháp thực sự có ý nghĩa đối với vấn đề di cư.

Vượt ra ngoài những đường biên giới

Mặc dù JRS không hiện diện trực tiếp tại Lampedusa, các nhóm của tổ chức này ở Sicilia vẫn đồng hành với nhiều người đã đến qua hòn đảo này.

Tại Palermo và Catania, tổ chức này cung cấp dịch vụ hỗ trợ pháp lý cho các đơn xin tị nạn, hỗ trợ y tế, các khóa học tiếng Ý, hỗ trợ tiếp cận việc làm, các hoạt động sau giờ học, phân phát quần áo, dịch vụ lắng nghe và mục vụ nhà tù.

Bà Valcárcel nhấn mạnh rằng các chính sách về di cư phải luôn phù hợp với luật pháp quốc tế về người tị nạn, luật pháp châu Âu về người tị nạn và các cam kết về nhân quyền mà Liên minh châu Âu đã thực hiện.

Bà bày tỏ lo ngại trước xu hướng ‘ngoại hóa biên giới’ và các chính sách trục xuất có thể làm suy yếu nguyên tắc không hồi trả (non-refoulement), theo đó cấm đưa một người trở lại nơi mà tính mạng hoặc quyền tự do của họ có nguy cơ bị đe dọa.

Bà nói: "Điều cốt yếu là phải quay trở lại tìm hiểu nguyên nhân khiến người di cư và người tị nạn buộc phải chạy trốn. Chúng ta cần phải tìm hiểu tận gốc vấn đề. Chúng ta phải thực sự tôn trọng con người."

Bà cũng nhắc lại những chỉ trích gần đây của Đức Giáo hoàng Lêô đối với các chính sách di cư tìm cách trục xuất hàng loạt người di cư chỉ vì họ là người di cư. Bà lưu ý rằng Đức Giáo hoàng nhiều lần nhấn mạnh cần xem xét hoàn cảnh cụ thể của từng người và đối xử với mỗi người bằng phẩm giá và sự tôn trọng.

Bà nói thêm rằng hội nhập phải là một tiến trình hai chiều: người di cư cần phải học ngôn ngữ, luật pháp và phong tục của cộng đồng mới, đồng thời các xã hội sở tại cũng cần phải chào đón họ mà không yêu cầu họ phải từ bỏ bản sắc và văn hóa của họ.

Một dự án của JRS nhằm đào tạo và thúc đẩy hội nhập cho người tị nạn (@JRS)

Khôi phục khuôn mặt con người của hiện tượng di cư

Bà Valcárcel cho rằng một trong những đóng góp quan trọng nhất của Đức Giáo hoàng là việc ngài luôn nhấn mạnh cần khôi phục phẩm giá con người trong các cuộc thảo luận công khai về vấn đề di cư.

Bà nói rằng "phẩm giá và vẻ đẹp của con người" luôn ở vị trí trung tâm, đồng thời cho thấy Đức Giáo hoàng nhìn người tị nạn như những con người với những câu chuyện độc đáo của riêng họ, chứ không phải những nhãn mác hay những con số thống kê.

Bà tin rằng việc lắng nghe những chứng từ cá nhân có thể giúp phá bỏ các định kiến và nuôi dưỡng sự cảm thông.

Bà lưu ý rằng nhiều người tị nạn chỉ đơn giản mong được nhìn nhận về nhân tính chung mà tất cả chúng ta cùng chia sẻ. Bà nhớ lại đã nhiều lần nghe những người buộc phải chạy trốn nói: "Tôi là một con người cũng như bạn."

Những người khác giải thích: "Đó là lựa chọn duy nhất: tôi buộc phải chạy trốn."

Amaya Valcárcel, Cơ quan Dòng Tên Phục vụ Người tị nạn (JRS) (@JRS)