Di dân và Quần đảo Canary: Từ Tủi hổ đến Hy vọng

Tác giả: Kielce Gussie - Las Palmas de Gran Canaria

Cao Trí biên dịch

TGPSG/Vatican News -- Tại Las Palmas de Gran Canaria, Đức Giáo hoàng Lêô XIV sẽ thăm cảng Arguineguín, nơi từng bị gọi là “Cảng của sự tủi hổ” vào năm 2020 sau khi hàng ngàn người di cư đặt chân đến và phải đối mặt với điều kiện cơ sở vật chất vô cùng thiếu thốn. Hiện nay, Tổng Thư ký Mục Vụ hy vọng chuyến viếng thăm của Đức Giáo hoàng sẽ biến bến cảng này thành một nơi của hy vọng và giúp những người di cư “cảm nhận được sự đồng hành của Đức Thánh Cha”.

“Bạn đã đọc được suy nghĩ của tôi phải không? Tôi đang nghĩ đến việc đến Quần đảo Canary, bởi ở đó đang có những hoàn cảnh liên quan đến người di cư đến bằng đường biển.” Đức Giáo hoàng Phanxicô - trên chuyến bay trở về sau cuộc Tông du dài nhất của ngài tại châu Á và châu Đại Dương vào tháng 9 năm 2024 - từng bày tỏ mong muốn đến thăm Quần đảo Canary như thế, bởi việc chăm sóc người di cư là một chủ đề trọng tâm trong triều đại giáo hoàng của ngài.

Giáo phận Canarias thậm chí còn nhận được một lá thư có chữ ký của Đức Giáo hoàng Phanxicô bày tỏ ý định thực hiện chuyến thăm này.

Đức Giáo hoàng Phanxicô phát biểu trong cuộc họp báo trên chuyến bay từ Singapore về Rôma (VATICAN MEDIA Divisione Foto)

Tuy nhiên, vị Giáo hoàng người Argentina đã không bao giờ có thể thực hiện được chuyến đi ấy.

Thế nhưng, vào ngày 11/6/2026, tức là một năm tám tháng sau chuyến bay đó, Đức Giáo hoàng Lêô XIV sẽ hoàn thành tâm nguyện từ lâu của vị tiền nhiệm và lên đường đến các hòn đảo của Tây Ban Nha nằm ngoài khơi bờ biển Maroc.

Đây sẽ là lần đầu tiên trong lịch sử một vị Giáo hoàng đến thăm Quần đảo Canary trong một chuyến Tông du chính thức.

Trước đây, một số vị cũng đã từng đến rất gần nơi này: Đức Gioan Phaolô II và Đức Bênêđictô XVI đã đến Tây Ban Nha tổng cộng tám lần, trong khi Đức Gioan Phaolô II và Đức Phanxicô từng thăm quốc gia Maroc gần Tây Ban Nha.

Trong những ngày cuối cùng trước chuyến viếng thăm của Đức Giáo hoàng, bà Enélida Hernández Monzón - Tổng Thư ký Mục Vụ và là người phụ trách tổ chức phần Tông du tại đảo Gran Canaria - đã chia sẻ những tâm tình và cảm xúc trước sự kiện lịch sử này.

Công tác chuẩn bị cho chuyến viếng thăm của Đức Giáo hoàng đang bước vào giai đoạn cuối (ANSA)

Chia sẻ với Vatican News, bà cho biết: “Có rất nhiều công việc, sự phối hợp và cộng tác cần thực hiện.” Tuy nhiên, cũng có “không ít lo lắng” vì còn nhiều chi tiết cần được hoàn tất. “Nhưng với niềm vui, hy vọng và sự háo hức được đón tiếp Đức Thánh Cha ở giữa chúng tôi, mọi công việc trở nên nhẹ nhàng và thú vị hơn rất nhiều.”

Niềm vui bất ngờ nhân đôi

Mặc dù người dân Quần đảo Canary luôn mong đợi một chuyến viếng thăm của Đức Giáo hoàng, họ không nghĩ điều đó lại xảy ra sớm như vậy trong triều đại của Đức Lêô. Bà Hernández cho biết mọi người đều bất ngờ trước thông báo này, dù trước đó Đức Phanxicô đã nhiều lần bày tỏ mong muốn đến thăm.

Theo bà, quyết định của Đức Lêô đến thăm quần đảo chỉ sau một năm trên cương vị Giáo hoàng là “một sự bất ngờ nhân đôi và cũng là niềm vui nhân đôi”.

Người phụ trách tổ chức cho biết, việc Đấng kế vị Thánh Phêrô đến thăm Quần đảo Canary có “ý nghĩa vô cùng to lớn”, bởi vì Đức Giáo hoàng sẽ “củng cố đức tin cho mọi Kitô hữu”. Ngài đem lại sự nâng đỡ trên hành trình thiêng liêng và khích lệ họ tiếp tục sứ mạng phục vụ Tin Mừng.

Bà Hernández nhấn mạnh rằng chuyến viếng thăm này cũng “ghi nhận và khẳng định những công việc đã được thực hiện suốt nhiều thế kỷ qua tại Giáo phận Quần đảo Canary”.

Cuộc gặp gỡ của niềm hy vọng

Dù Đức Giáo hoàng sẽ có chương trình gặp gỡ các linh mục, tu sĩ và nhân viên mục vụ tại Nhà thờ chính tòa Thánh Anna, cũng như chủ sự Thánh lễ tại Sân vận động Gran Canaria, nhưng có lẽ sự kiện được mong đợi nhất tại Las Palmas de Gran Canaria là cuộc gặp gỡ của ngài với các tổ chức đang phục vụ người di cư tại cảng Arguineguín.

Ảnh tư liệu: Nhân viên cứu hộ hỗ trợ một người di cư rời tàu của lực lượng bảo vệ bờ biển Tây Ban Nha tại cảng Arguineguín

Chính tại bến cảng này vào năm 2020, hơn 2.600 người di cư, gấp sáu lần sức chứa của bến cảng, đã phải tạm trú trong một trại tạm lộ thiên, ngủ trên những tấm chăn trải đất và chịu đựng cái nóng oi bức. Làn sóng người di cư đổ đến quần đảo đã vượt quá khả năng tiếp nhận của cơ sở hạ tầng hiện có. Vì thế, nơi đây bị gọi là “bến cảng của sự tủi hổ”.

Giờ đây, bà Hernández nhấn mạnh: “Chính bến cảng ấy sẽ được đón nhận sự hiện diện của Đức Giáo hoàng Lêô. Chính bến cảng ấy, nơi từng chứng kiến biết bao đau khổ và cay đắng tột cùng khi biết bao con thuyền cập bờ trong những năm tháng đó”.

Vì lý do này, cuộc gặp gỡ giữa Đức Giáo hoàng và những người di dân không đơn thuần chỉ là một cơ hội hiếm có trong đời; đó còn là một bước ngoặt. Nó đánh dấu một sự thay đổi. Bà Hernández chia sẻ niềm hy vọng rằng cuộc gặp gỡ này, “được tổ chức ngay trên chính bến cảng từng là cánh cửa dẫn đến tương lai mà họ hằng mong đợi, sẽ giúp những con người ấy cảm nhận được sự đồng hành của Đức Thánh Cha”.

Chính những người di dân cũng tham gia tổ chức cuộc gặp gỡ này cùng với các tổ chức đang chăm sóc họ, gồm Caritas giáo phận, Ban Mục vụ Di dân và nhiều tổ chức khác đang phục vụ các cộng đồng người di cư.

Một cộng đồng Canary duy nhất

Đối với một số người di cư đến Quần đảo Canary, đức tin đóng vai trò quan trọng trong hành trình hòa nhập và xây dựng cuộc sống mới. Bà Hernández cho biết một số người trước đây không phải là Kitô hữu nhưng sau đó đã đón nhận đức tin “một cách sâu sắc hơn. Họ đã trải qua một tiến trình hoán cải”.

Đối với họ cũng như khoảng 50.000 tín hữu dự kiến sẽ lấp đầy Sân vận động Gran Canaria, việc tham dự Thánh lễ với Đức Giáo hoàng Lêô XIV vào tối ngày 11/6/2026 sẽ là một trải nghiệm đức tin đặc biệt.

Ảnh tư liệu: Người dân đi ngang qua Tòa Giám mục tại Las Palmas de Gran Canaria (ANSA)

Trong bối cảnh hiện nay, bà Hernández suy tư về sứ điệp mà các Kitô hữu luôn mong mỏi được nghe, và là điều bà tin rằng Đức Giáo hoàng sẽ đề cập đến, chính là “lời khích lệ tiếp tục tiến bước trên hành trình trưởng thành thiêng liêng, không ngừng củng cố đức tin, đức cậy và đức mến.”

Chúng ta được mời gọi để xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn cho chính mình và cho các thế hệ tương lai — cho gia đình, bạn bè và cả những người mà có thể chúng ta sẽ không bao giờ gặp mặt. Thánh lễ do Đức Giáo hoàng chủ sự sẽ nhắc nhớ lời mời gọi mang tính phổ quát ấy: “làm việc thiện, phục vụ tha nhân, nâng đỡ những người yếu thế và những ai đang cần được trợ giúp.”

Nhưng sự kiện này không chỉ dành cho các Kitô hữu. Sân vận động sẽ lấp đầy bởi cả những người không phải Kitô hữu, người Hồi giáo và đại diện của các đức tin cũng như truyền thống tôn giáo khác. Như bà Hernández chỉ ra, chuyến viếng thăm của Đức Lêô là một chuyến viếng thăm của sự hiệp nhất, quy tụ mọi người lại với nhau trên hành trình của đức tin và hy vọng, bất kể họ thuộc tôn giáo nào.

Những người di cư đã rời quê hương để đến Quần đảo Canary “là một phần của cộng đồng người Canary”.

Một mẫu gương cho những nơi khác

Nhìn vào tình hình di cư trên toàn quần đảo, bà Hernández thừa nhận rằng mặc dù nguồn lực còn hạn chế và các chính sách cần được điều chỉnh phù hợp hơn với nhu cầu hiện tại, nhưng “những tiến bộ đang được thực hiện và người dân đang nhận được sự hỗ trợ.”

Theo bà, Quần đảo Canary có thể trở thành một hình mẫu, cả ở cấp độ các cơ quan công quyền lẫn các tổ chức của Giáo hội, về cách hòa nhập người di cư vào cộng đồng địa phương.

Những trẻ vị thành niên đến đây một mình đang theo học các khóa ngôn ngữ và tham gia vào các sáng kiến phát triển. Một số em khác thậm chí còn được các gia đình địa phương đón nhận và chăm sóc.

Bà Hernández nêu ví dụ về một ngôi làng nằm sâu trong vùng nội địa của đảo Las Palmas, nơi từng phải đối mặt với tình trạng suy giảm dân số. Nhưng đến một thời điểm, toàn thể cộng đồng cùng với chính quyền địa phương đã chung tay đón nhận những trẻ vị thành niên di cư không có người thân đi cùng.

Những em nhỏ này không chỉ góp phần làm hồi sinh khu vực và hòa nhập vào đời sống của ngôi làng, mà “quan trọng hơn hết, các em đã tìm được những gia đình giúp các em học lại cách sống hạnh phúc, đồng thời trao cho các em tình thương và sự chăm sóc mà các em có thể đã phải bỏ lại phía sau.”

Bà Hernández nhấn mạnh rằng nhiều gia đình của các em “đã chấp nhận những hy sinh đau đớn với hy vọng mang lại cho con mình một cuộc sống tốt đẹp hơn”. Trong nhiều trường hợp, chính những gia đình người Canary đã mở rộng vòng tay đón nhận các em và trao cho các em cơ hội ấy.