Các nhà đoạt giải Nobel ký Tuyên bố Roma về Vũ khí Hạt nhân và Trí tuệ Nhân tạo

Tác giả: Deborah Castellano Lubov

Xuân Đại biên dịch

TGPSG/Vatican News -- Các nhà đoạt giải Nobel, các chuyên gia và nhà khoa học quốc tế, các vị lãnh đạo tôn giáo cùng các cựu nguyên thủ quốc gia và người đứng đầu chính phủ đã quy tụ tại Đồi Capitol ở Roma để ký “Tuyên bố Roma vì một nền hòa bình không vũ trang và giải trừ vũ khí” trong thời đại của trí tuệ nhân tạo và vũ khí hạt nhân. Tuyên bố chung này kêu gọi tăng cường hợp tác quốc tế trước những thách đố to lớn do vũ khí hạt nhân và trí tuệ nhân tạo đặt ra,.

“Tuyên bố Roma vì một nền hòa bình không vũ trang và giải trừ vũ khí trong thời đại của trí tuệ nhân tạo, vũ khí hạt nhân và vũ khí tự động, các giao thức kỹ thuật số mới cùng những mô hình phát triển kỹ thuật số đang hình thành”, là một văn kiện mang tính đột phá, đã được ký vào thứ Năm ngày 16/7/2026 tại Đồi Capitol ở Roma, kết thúc cách hiệu quả Hội nghị toàn cầu các nhà khoa học đoạt giải Nobel thảo luận về Trí tuệ nhân tạo và Chiến tranh hạt nhân.

Hội nghị quy tụ hơn 200 nhân vật có uy tín hàng đầu thế giới cùng đại diện các tổ chức nghiên cứu quốc tế hàng đầu trong lĩnh vực hòa bình và trí tuệ nhân tạo. Hội nghị được khơi nguồn cảm hứng từ Thông điệp Magnifica humanitas của Đức Giáo hoàng Lêô XIV, nhằm bảo vệ nhân vị con người trong thời đại trí tuệ nhân tạo.

Tòa Thánh đã tổ chức hội nghị từ ngày 14 đến 15/7/2026 tại Borgo Laudato si', trong Vườn Giáo hoàng của Castel Gandolfo. Hội nghị kết thúc vào hôm nay, 16/7, với phiên họp trọng thể diễn ra tại Tòa Thị chính Roma trên Đồi Capitol. Buổi sáng mở đầu với lời chào mừng của ông Roberto Gualtieri - Thị trưởng Roma.

Tiếp theo, Giáo sư Daniel Holz của Đại học Chicago - Giám đốc sáng lập Phòng Thí nghiệm Nghiên cứu Rủi ro Hiện sinh (Existential Risk Lab – X Lab) - đã thẳng thắn nhắc nhở những người tham dự rằng: “Tin xấu” chính là “chúng ta đang sống trong thời điểm đầy những hiểm nguy chưa từng có”, nhưng “Tin tốt chính là: vẫn còn rất nhiều điều chúng ta có thể làm để giúp mình an toàn hơn trước những nguy cơ do vũ khí hạt nhân và trí tuệ nhân tạo gây ra.”

Đức Hồng y Reina: Không một cỗ máy hay thuật toán nào có thể quyết định những vấn đề liên quan đến sự tồn vong của nhân loại

Đức Hồng y Baldo Reina - Tổng Đại diện Giáo phận Roma - nói rằng Tuyên bố Roma mang một ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh hiện nay. “Tuyên bố này được công bố vào thời điểm thế giới đang chứng kiến những biến đổi nhanh chóng và phải đối diện với những nguy cơ sâu sắc: trí tuệ nhân tạo, vũ khí hạt nhân, tình trạng bất ổn địa chính trị, cuộc khủng hoảng của chủ nghĩa đa phương và cơn cám dỗ muốn kiến tạo sự an ninh bằng cách gieo sợ hãi, đưa ra chiến lược răn đe và những lời đe dọa lẫn nhau.”

Đức Hồng y Reina nhấn mạnh rằng nhân loại đang ở “một thời điểm mang tính bước ngoặt” của lịch sử. Ngài nói: “Những tiến bộ của khoa học và công nghệ mở ra những cơ hội phi thường cho việc chăm sóc sức khỏe, giáo dục, y tế công cộng, bảo vệ môi trường, cuộc chiến chống đói nghèo và việc xây dựng hòa bình. Tuy nhiên, cũng chính những tiến bộ ấy, nếu tách rời khỏi đạo đức, trách nhiệm và sự tôn trọng phẩm giá con người, có thể trở thành công cụ của sự thống trị, loại trừ, thậm chí hủy diệt.”

Ngài nói tiếp: “Tuyên bố được công bố hôm nay nhắc nhở chúng ta một cách hết sức rõ ràng rằng: không một cỗ máy, không một thuật toán hay một hệ thống tự động nào có thể được đặt vào vị trí trung tâm của những quyết định ảnh hưởng đến sự tồn vong của nhân loại.”

Ngài khẳng định: “Những quyết định liên quan đến sự sống và cái chết, hòa bình và chiến tranh, cũng như tương lai của các dân tộc và các thế hệ mai sau phải luôn nằm dưới sự kiểm soát đầy đủ, có trách nhiệm và thực chất của con người.”

Trí tuệ nhân tạo có thể khiến con người xây dựng hoặc hủy diệt

Trong khi đó, Linh mục Andrea Ciucci - Chưởng ấn Hàn lâm viện Tòa Thánh về Sự sống - đã chia sẻ suy tư về tài năng của con người. Ngài nhận xét rằng, một mặt, con người có khả năng tạo nên những kiệt tác; nhưng mặt khác, tài năng của con người cũng có thể gây ra những tàn phá khủng khiếp.

Ngài cho biết trí tuệ nhân tạo và công nghệ hạt nhân cũng không phải là ngoại lệ, đồng thời lưu ý: “Trí tuệ nhân tạo có thể khiến con người xây dựng hoặc hủy diệt.”

Đức Hồng y Silvano Maria Tomasi và Giáo sư Maria Ressa của Đại học Columbia - người đoạt giải Nobel Hòa bình,  cũng đã phát biểu trước các tham dự viên với những chia sẻ mạnh mẽ về cuộc chạy đua vũ trang và sự cần thiết của một kim chỉ nam luân lý trong thời đại đầy những nguy cơ chưa từng có.

Sự tồn vong của chúng ta đang bị đe dọa

Giáo sư David Gross - người đoạt giải Nobel Vật lý và là Giáo sư Vật lý Lý thuyết tại Đại học California - nói rằng: theo đánh giá của ông, mối nguy từ vũ khí hạt nhân hiện nay lớn hơn rất nhiều so với 30 năm trước.

Ông lấy làm tiếc khi các hiệp ước kiểm soát vũ khí hầu như không còn nữa và hiện nay đã có 9 quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân. Ông nói: “Chúng ta đang ở giữa một cuộc chạy đua vũ trang đang tăng tốc.” Theo ông, người dân trên thế giới không thể tiếp tục làm ngơ trước những nguy cơ này, bởi chúng không chỉ ảnh hưởng đến cuộc sống của chính họ mà chắc chắn còn tác động đến cả con cháu của họ.

Đề cập đến Tuyên bố Roma, Giáo sư Gross nhấn mạnh rằng những đề xuất trong văn kiện rất đơn giản và chúng ta đã từng nghe đến trước đây.

Ông nhấn mạnh: “Chúng tôi kêu gọi các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân thúc đẩy những chính sách nhằm giảm nguy cơ chiến tranh, chiến tranh hạt nhân và sự hủy diệt.”

Ông khẳng định rằng tất cả những người hiện diện ở đây, được truyền cảm hứng từ những lời của Đức Giáo hoàng, của Giáo hội và của tất cả những ai có ý thức luân lý, cần phải hành động.

“Hãy nhớ đến nhân tính của mình và quên đi mọi điều khác”, nhà đoạt giải Nobel này nhắc lại như thế khi cảnh báo rằng: sự tồn vong của chúng ta, cũng như của các thế hệ tương lai, đang thực sự bị đe dọa.

Đại sứ Hòa bình Sharon Stone cũng phát biểu rằng: nếu cùng hướng về mục tiêu mưu cầu công ích và tôn trọng phẩm giá của mỗi con người, thì khi năng lực của các cỗ máy ngày càng gia tăng, những người tạo ra chúng cũng phải không ngừng gia tăng nỗ lực luân lý đạo đức như thế. Bà khẳng định: “Phẩm giá con người không phải là một thuật toán.”