Những nỗ lực sáng tạo cho đàm phán và ảo tưởng về tái vũ trang

Tác giả: Andrea Tornielli – Metz

Cao Trí biên dịch

TGPSG/Vatican News -- Giám đốc Biên tập của chúng tôi suy tư về lời kêu gọi của Đức Giáo hoàng Lêô XIV mời gọi các Kitô hữu lần hạt Mân Côi cầu cho hòa bình và lời mời gọi “hy sinh một số lập trường vì lợi ích lớn lao hơn”.

Vào cuối Thánh lễ tại Lộ Đức hôm Chúa nhật, Đức Giáo hoàng Lêô XIV mời gọi mọi người lần hạt Mân Côi cầu cho hòa bình trong suốt tháng Mười sắp tới.

Trong bài phát biểu tại Metz về những cội nguồn của một châu Âu hòa bình và hiệp nhất, ngài một lần nữa thẳng thắn nói về làn sóng tái vũ trang đang lan rộng tại nhiều quốc gia. Các quốc gia châu Âu cũng đang đóng vai trò hàng đầu trong xu hướng này, với kế hoạch “ReArm Europe” và cam kết của NATO nâng chi tiêu quân sự lên 5% GDP.

Đấng Kế vị Thánh Phêrô lặp lại cách diễn đạt mà Đức Giáo hoàng Bênêđictô XV từng sử dụng để nói về Thế chiến I, khi đề cập đến một “cuộc tàn sát vô ích mới” cũng đang diễn ra tại châu Âu. Ngài nhấn mạnh sự cần thiết phải thể hiện “lòng can đảm trong đàm phán và sẵn sàng từ bỏ một số lập trường vì lợi ích lớn lao hơn của hòa bình”.

Chính từ “đàm phán”, trong bầu khí hiếu chiến đang đặc trưng cho thời đại chúng ta, cuối cùng lại bị xem là không thích hợp, trong khi sự đối đầu vũ trang được theo đuổi đến cùng lại được trình bày như điều không thể tránh khỏi.

Chắc chắn, Đức Giáo hoàng Lêô đã cẩn trọng làm rõ rằng việc theo đuổi hòa bình không được nhầm lẫn với điều mà ngài gọi là “một hình thức chủ nghĩa hòa bình ngây thơ”, đồng thời nhắc lại, theo lời Robert Schuman, rằng hòa bình thế giới không thể được bảo vệ nếu thiếu những nỗ lực sáng tạo tương xứng với những hiểm họa đang đe dọa hòa bình.

Nhưng ngay sau đó, ngài nói thêm rằng “chúng ta cũng phải đề phòng ảo tưởng rằng tái vũ trang là câu trả lời”. Vì thế, thật khó có thể xem sự gia tăng khổng lồ của chi tiêu quân sự là một trong những “nỗ lực sáng tạo” ấy.

Trong bài phát biểu tại Metz, Đức Giám mục Rôma sau đó trích dẫn một đoạn trong Sứ điệp của ngài nhân Ngày Thế giới Hòa bình, trong đó ngài viết: “Không phải là ngẫu nhiên khi những lời kêu gọi liên tục gia tăng chi tiêu quân sự, cùng với những quyết định được đưa ra sau đó, được nhiều nhà lãnh đạo chính phủ trình bày như một phản ứng chính đáng trước các mối đe dọa từ bên ngoài.”

Bối cảnh trong đó những lời này được nói ra đáng được nhắc lại. Trong văn kiện ấy, Đức Giáo hoàng Lêô nhận định rằng “trong mối tương quan giữa người dân và những người lãnh đạo, việc không chuẩn bị đầy đủ cho chiến tranh, không đáp trả các cuộc tấn công và không lấy bạo lực đáp lại bạo lực thậm chí có thể bị xem là một lỗi lầm. Vượt xa nguyên tắc phòng vệ chính đáng, não trạng đối đầu như thế hiện đang chi phối nền chính trị toàn cầu, ngày càng làm gia tăng sự bất ổn và khó lường.”

Ngài tiếp tục nhận định rằng “ý tưởng về sức mạnh răn đe của quân sự, đặc biệt là răn đe hạt nhân, dựa trên tính phi lý trong quan hệ giữa các quốc gia, được xây dựng không phải trên luật pháp, công lý và lòng tin, nhưng trên nỗi sợ hãi và sự thống trị bằng vũ lực.”

Giờ đây, tại Metz, Đức Giáo hoàng Lêô nói thêm: “Cổ võ hòa bình là một nhiệm vụ mang tính chủ động. Hôm nay, chúng ta phải tự hỏi liệu mình có thực sự thực hiện ‘những nỗ lực sáng tạo’ để thúc đẩy hòa bình thế giới hay chỉ đơn giản tìm cách ‘ngăn chặn làn sóng chiến tranh’ và chuẩn bị tốt hơn cho những cuộc chiến mà chúng ta cho rằng vẫn sẽ xảy ra.”

Đó là một câu hỏi vẫn còn bỏ ngỏ, nhưng không khó để trả lời khi nhìn vào sự bất lực của nền ngoại giao quốc tế và châu Âu trước các cuộc xung đột.

Schuman hằng mong ước rằng: Châu Âu là một lục địa được xây dựng trên nền tảng luật pháp quốc tế, nơi đối thoại được ưu tiên hơn đối đầu vũ trang, và các nguồn lực được tận dụng để khiến chiến tranh không chỉ là điều không thể tưởng tượng nổi, mà còn là điều không thể xảy ra trên thực tế.

Lời kêu gọi mới nhất này của Đức Giáo hoàng là một “tiếng kêu trong hoang địa”, tiếp nối giáo huấn đặc trưng cho triều đại Giáo hoàng của ngài ngay từ những ngày đầu, cũng như giáo huấn của các vị tiền nhiệm gần đây.

Ngày 26.6.2025, khi tiếp các tham dự viên ROACO, Đức Giáo hoàng Lêô XIV nói:

“Làm sao có thể tin rằng: những hành động chiến tranh - cứ tưởng là sẽ mang lại hòa bình - lại sẽ không quay lại gây hại cho chính những người thực hiện chúng? …

Làm sao chúng ta có thể tiếp tục phản bội khát vọng hòa bình của các dân tộc trên thế giới bằng cách tuyên truyền cho việc gia tăng vũ khí, như thể ưu thế quân sự sẽ giải quyết các vấn đề thay vì làm gia tăng lòng hận thù và khát vọng trả thù?

Người ta đang bắt đầu nhận ra số tiền khổng lồ rơi vào túi những kẻ buôn bán sự chết; số tiền có thể được sử dụng để xây dựng những bệnh viện và trường học mới, nhưng lại được dùng để phá hủy những cơ sở đã có!”

Và ngày 11.10 cùng năm, khi chủ sự buổi Canh thức cầu nguyện với Đức Maria cho hòa bình tại Quảng trường Thánh Phêrô, ngài nói với “những người quyền thế trên thế giới này, những người định đoạt vận mệnh các dân tộc: hãy can đảm giải trừ vũ khí!”

Một lần nữa, trong chuyến thăm Đại học Sapienza ở Roma vào sáng 14.5.2026, Đức Giáo hoàng nói:

“Trong năm qua, chi tiêu quân sự trên toàn thế giới, đặc biệt tại châu Âu, đã gia tăng rất lớn: chúng ta đừng gọi là ‘phòng vệ’ khi tái vũ trang làm gia tăng căng thẳng và bất an, làm cạn kiệt các khoản đầu tư cho giáo dục và y tế, làm suy giảm niềm tin vào ngoại giao và làm giàu cho những tầng lớp tinh hoa không quan tâm đến công ích.”

Điều nổi lên từ những lời của Đức Giáo hoàng là một cái nhìn hết sức thực tế, ý thức rõ những thảm họa do các cuộc chiến tranh trong những năm gần đây gây ra, với những loại vũ khí ngày càng tinh vi và “thông minh”, nhưng cuối cùng vẫn sát hại một số lượng khổng lồ thường dân vô tội.

Đồng thời, đó cũng là một cái nhìn bén rễ sâu trong Tin Mừng: những lời của Chúa Giêsu, vốn có thể bị một số người xem là dấu hiệu của sự yếu đuối, lại chính là con đường để ngăn chặn vòng xoáy bạo lực và trả thù. Bởi vì, như Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II đã dạy, không có hòa bình nếu không có công lý, nhưng cũng không có công lý nếu không có tha thứ.