Đức Lêô XIV tại Đại học Công giáo Argentina: Có những cơ cấu tội lỗi gây ra sự loại trừ

Tác giả: Andrea Tornielli

Cao Trí biên dịch

TGPSG/Vatican News -- Giám đốc Biên tập của chúng tôi (Vatican News) suy tư về bài diễn văn của Đức Thánh Cha Lêô XIV trước giới lao động, nhận định rằng bài diễn văn này trình bày một tổng hợp toàn diện về Học thuyết Xã hội của Giáo hội Công giáo, đồng thời khẳng định giáo huấn của Đức Thánh Cha Phanxicô.

Đức Thánh Cha Lêô đến Argentina với sứ điệp kêu gọi tình huynh đệ xã hội và vượt qua tình trạng phân cực.

Với phong cách riêng của mình, ngài kêu gọi hiệp nhất và nhắc nhở mọi người về trách nhiệm của mỗi người, đồng thời gợi lại những nguyên tắc nền tảng trong Học thuyết Xã hội của Giáo hội. Trong một số trường hợp, những nguyên tắc này cho thấy sự bất cập của một số chính sách và những tổn hại mà chúng gây ra, đặc biệt đối với những người nghèo nhất.

Bài diễn văn ngài trình bày tại Đại học Công giáo Argentina, trong cuộc gặp gỡ với các đại diện giới lao động, chắc chắn sẽ để lại dấu ấn vượt xa phạm vi đất nước này.

Dựa trên các thông điệp xã hội và văn kiện của Đức Thánh Cha Phanxicô, Đức Thánh Cha Lêô cho thấy những chủ đề và điểm nhấn mà vị tiền nhiệm của ngài đề cập thực chất chỉ nhằm cập nhật kho tàng Học thuyết Xã hội của Giáo hội: có thể nói đó là một kho tàng còn ẩn giấu và đến nay vẫn chưa được nhiều người biết đến.

Một kho tàng mà nếu được áp dụng vào đời sống xã hội, chính trị và các định chế, sẽ có sức mạnh biến đổi, có khả năng kiến tạo một thế giới công bằng hơn.

Khi nhắc lại giáo huấn của Đức Giáo hoàng Lêô XIII, Đấng hiện đang kế vị thánh Phêrô tái khẳng định rằng con người “là trung tâm và mục tiêu của mọi đời sống kinh tế và xã hội; vì thế, nền kinh tế phải phục vụ con người, chứ không phải con người phục vụ nền kinh tế”. Nguyên tắc này thách thức một quan niệm nào đó về thị trường, mà những hệ quả của nó đã quá rõ ràng trước mắt mọi người.

Như thánh Ambrôsiô đã giải thích, qua những lời được Đức Giáo hoàng Phaolô VI mạnh dạn trích dẫn trong thông điệp Populorum progressio, quyền tư hữu đi kèm với một nghĩa vụ xã hội. Của cải trên trái đất được Thiên Chúa ban tặng cho toàn thể nhân loại, vì thế không ai có thể được xem là “chủ sở hữu tuyệt đối”. Tái khẳng định nguyên tắc này cũng có nghĩa là lên tiếng cho tiếng kêu của người nghèo.

Nhấn mạnh nguyên tắc liên đới, đồng thời xác định rằng nguyên tắc này “không phải là một cảm xúc cảm thông hời hợt, nhưng là trách nhiệm của mỗi người và mỗi định chế đối với thiện ích của tất cả mọi người”, có nghĩa là chạm đến vết thương của một nền kinh tế toàn cầu hóa – bị chi phối bởi quyền lực to lớn của các thị trường tài chính – vốn đang có xu hướng dẫn đến “văn hóa loại bỏ”; đồng thời đề xuất một cấu trúc xã hội mới.

Khi nói với các nhà lãnh đạo doanh nghiệp và giải thích chức năng xã hội của tài sản và tư bản, Đức Thánh Cha cũng chỉ ra những phương thế khắc phục các thảm họa thường xảy ra khi lợi nhuận kinh tế trở thành tiêu chí duy nhất để đánh giá thành công.

Đức Thánh Cha Lêô XIV nói rằng: “Một khi lợi nhuận kinh tế được xác lập là tiêu chí duy nhất của thành công, thì doanh nghiệp mất đi tính nhân bản và trở thành một cơ cấu tội lỗi gây ra sự loại trừ”. Và nếu khẳng định như thế, thì đã nhìn nhận như giáo huấn xã hội của Đức Giáo hoàng Gioan Phaolô II rằng: kinh tế không hề “trung lập”, và tội lỗi trong tâm hồn mỗi cá nhân chỉ mới giải thích được một phần những gì đang xảy ra.

Muốn giải thích cho đầy đủ thì còn phải quan tâm đến những “cơ cấu tội lỗi”, tức những cơ cấu đã trở nên tội lỗi, nên cần phải thách thức khơi dậy lương tâm, đưa ra những đề xuất táo bạo và thiết thực, nhằm xây dựng các hệ thống kinh tế mới công bằng hơn, tôn trọng phẩm giá con người hơn, “loại bỏ những bất bình đẳng mang tính cơ cấu đang đẩy những người yếu thế ra bên lề xã hội”.

Khi kêu gọi việc phát triển công nghệ phải hài hòa “với sự tôn trọng nhịp điệu của thiên nhiên và những giới hạn của các hệ sinh thái khác nhau” - như Đức Thánh Cha Phanxicô đã viết trong thông điệp Laudato si’ - thì cũng có nghĩa là nhấn mạnh rằng: thách đố chăm sóc công trình tạo dựng và sinh thái toàn diện – những vấn đề hiện đang bị lu mờ bởi sự điên cuồng của cuộc chạy đua vũ trang – không phải là nỗi ám ảnh về môi trường của vị Giáo hoàng người Argentina, nhưng là một bước đi quan trọng, có nền tảng vững chắc trong Học thuyết Xã hội của Giáo hội Công giáo.

“Đây là một nhận định vẫn còn nguyên giá trị cho đến ngày nay, giữa những biến đổi sâu sắc trong cơ cấu lao động, khi lợi ích của một số ít người dường như đang chiếm ưu thế.”

Khi nói về trí tuệ nhân tạo và tự động hóa không được kiểm soát như “một mối đe dọa thực sự đối với sự phát triển toàn diện đích thực của con người”, Đức Thánh Cha muốn nhìn nhận những gì đang diễn ra trên thế giới từ góc nhìn của những người chịu nhiều thiệt thòi nhất, đồng thời tái khẳng định rằng “công nghệ phải luôn đặt dưới sự hướng dẫn của luân lý”.

Vị Giáo hoàng chọn cùng tước hiệu với Tác giả thông điệp Rerum novarum không nói với tư cách một chính trị gia hay chuyên gia kỹ thuật.

Trái lại, ngài công bố Tin Mừng được nhập thể trong đời sống và đề xuất những hướng đi cụ thể, mời gọi các Kitô hữu và tất cả những người thiện chí cùng hành động thiết thực để thay đổi mô hình và thiết lập những hệ thống công bằng hơn.