Đức Hồng y Parolin: Chiến tranh phòng ngừa có nguy cơ thiêu rụi thế giới

Tác giả: Andrea Tornielli

Cao Trí (TGPSG) biên dịch từ Vatican News

TGPSG/Vatican News -- Đức Hồng y Quốc vụ khanh Pietro Parolin trao đổi với Vatican News về các biến cố tại Trung Đông, cảnh báo về sự trỗi dậy nguy hiểm của một trật tự đa cực được đánh dấu bởi tính ưu tiên của quyền lực.

“Sự xói mòn của luật pháp quốc tế này thực sự đáng lo ngại: công lý đã nhường chỗ cho sức mạnh; sức mạnh của luật pháp đã bị thay thế bởi luật của kẻ mạnh.”

Đức Hồng y Pietro Parolin, Quốc vụ khanh Tòa Thánh, đã nói chuyện với Vatican News hôm thứ Tư về cuộc chiến đang diễn ra tại Trung Đông.

Trong cuộc phỏng vấn sau đây, ngài bày tỏ lo ngại rằng “một trật tự đa cực được đánh dấu bởi tính ưu tiên của quyền lực và sự quy chiếu về chính mình đang dần chiếm ưu thế một cách nguy hiểm.”

Hỏi: Thưa Đức Hồng y, ngài đang trải nghiệm những giờ phút đầy kịch tính này như thế nào?

Với nỗi buồn sâu sắc, bởi vì các dân tộc Trung Đông, bao gồm cả các cộng đoàn Kitô hữu vốn đã mong manh, một lần nữa bị đẩy vào nỗi kinh hoàng của chiến tranh, thứ tàn nhẫn nghiền nát sinh mạng con người, gây ra tàn phá và kéo cả các quốc gia vào vòng xoáy bạo lực với những kết cục bất định.

Hôm Chúa nhật trong giờ Kinh Truyền Tin, Đức Giáo hoàng đã nói đến một “thảm kịch với quy mô khổng lồ” và nguy cơ của một “vực thẳm không thể cứu vãn.” Đó là những lời quá rõ ràng để mô tả thời điểm mà chúng ta đang trải qua.

Hỏi: Ngài nghĩ gì về cuộc tấn công của Hoa Kỳ và Israel vào Iran?

Tôi tin rằng hòa bình và an ninh phải được vun đắp và theo đuổi qua những khả năng mà ngoại giao mang lại, đặc biệt là ngoại giao được thực thi trong các cơ chế đa phương, nơi các quốc gia có thể giải quyết xung đột một cách không đổ máu và công bằng hơn.

Sau Thế chiến thứ hai, cuộc chiến đã gây ra khoảng 60 triệu người chết, các nhà lập quốc khi thành lập Liên Hợp Quốc đã muốn con cháu mình tránh khỏi những kinh hoàng mà chính họ từng trải qua.

Vì lý do đó, trong Hiến chương Liên Hợp Quốc, họ đã tìm cách đưa ra những chỉ dẫn rõ ràng về việc quản lý các xung đột.

Ngày nay, những nỗ lực ấy dường như đã bị vô hiệu hóa.

Không chỉ vậy, như Đức Giáo hoàng đã nhắc nhở Ngoại giao đoàn vào đầu năm, “một nền ngoại giao thúc đẩy đối thoại và tìm kiếm đồng thuận giữa mọi bên đang bị thay thế bởi một nền ngoại giao của sức mạnh, của các cá nhân hay nhóm đồng minh,” và người ta nghĩ rằng hòa bình có thể được theo đuổi “bằng vũ khí.”

Khi nói về nguyên nhân của một cuộc chiến, thật phức tạp để xác định ai đúng ai sai.

Tuy nhiên, điều chắc chắn là chiến tranh luôn tạo ra các nạn nhân và sự tàn phá, cũng như những hậu quả tàn khốc đối với dân thường.

Vì lý do này, Tòa Thánh muốn nhắc lại nhu cầu phải sử dụng mọi công cụ mà ngoại giao cung cấp để giải quyết các tranh chấp giữa các quốc gia.

Lịch sử đã dạy chúng ta rằng chỉ có chính trị, qua công việc gian nan của đàm phán và chú ý đến việc cân bằng lợi ích, mới có thể gia tăng lòng tin giữa các dân tộc, thúc đẩy phát triển và gìn giữ hòa bình.

Hỏi: Lý do được đưa ra cho cuộc tấn công là nhằm ngăn chặn việc sản xuất các tên lửa mới, nói ngắn gọn là một “cuộc chiến phòng ngừa.”

Như Hiến chương Liên Hợp Quốc ghi rõ, việc sử dụng vũ lực chỉ được xem là biện pháp cuối cùng và nghiêm trọng nhất, sau khi mọi công cụ đối thoại chính trị và ngoại giao đã được sử dụng, sau khi đã thận trọng đánh giá các giới hạn của tính cần thiết và tính tương xứng, dựa trên việc kiểm chứng nghiêm ngặt và những lý do có cơ sở vững chắc, và luôn trong khuôn khổ quản trị đa phương.

Nếu các quốc gia được công nhận có “quyền tiến hành chiến tranh phòng ngừa” theo các tiêu chí riêng của mình và không có một khuôn khổ pháp lý siêu quốc gia, thì toàn thế giới sẽ có nguy cơ bị thiêu rụi.

Sự xói mòn của luật pháp quốc tế này thực sự đáng lo ngại: công lý đã nhường chỗ cho sức mạnh; sức mạnh của luật pháp đã bị thay thế bằng luật của kẻ mạnh, với niềm tin rằng hòa bình chỉ có thể xuất hiện sau khi kẻ thù bị tiêu diệt.

Hỏi: Những cuộc biểu tình đường phố quy mô lớn trong những tuần gần đây, vốn đã bị đàn áp đẫm máu tại Iran, có ý nghĩa như thế nào? Có thể bị lãng quên không?

Chắc chắn là không; điều này cũng đã là một nguyên nhân gây lo ngại sâu sắc.

Những khát vọng của các dân tộc phải được lưu tâm và bảo đảm trong khuôn khổ pháp lý của một xã hội bảo đảm cho mọi người có thể tự do và công khai bày tỏ ý kiến của mình, và điều này cũng áp dụng cho người dân Iran thân mến.

Đồng thời, chúng ta có thể tự hỏi liệu có ai thực sự tin rằng giải pháp có thể đến từ việc phóng tên lửa và bom đạn hay không.

Hỏi: Vì sao luật pháp quốc tế và ngoại giao lại đang trải qua một thời điểm suy thoái như vậy hôm nay?

Điều đã bị đánh mất là ý thức rằng công ích thực sự mang lại lợi ích cho mọi người, nghĩa là điều tốt của người khác cũng là điều tốt cho tôi, và vì thế công lý, thịnh vượng và an ninh chỉ đạt được khi tất cả đều có thể hưởng lợi từ đó.

Nguyên tắc này nằm ở nền tảng của việc hình thành hệ thống đa phương và của một dự án táo bạo như Liên minh châu Âu.

Ý thức đó đã suy yếu, và cùng với nó là sự gia tăng ham muốn theo đuổi lợi ích riêng.

Điều này còn kéo theo một hệ quả khác: hệ thống ngoại giao đa phương trong quan hệ giữa các quốc gia đang trải qua một cuộc khủng hoảng sâu sắc, chẳng hạn như các quốc gia vốn luôn cho rằng những quy định pháp luật làm hạn chế quyền tự do hành động của họ.

Thái độ ấy thể hiện mặt kia của ý chí quyền lực: mong muốn hành động tự do, áp đặt trật tự riêng của mình lên người khác, trong khi né tránh công việc đầy kịch tính nhưng cao quý của chính trị, vốn bao gồm thảo luận, đàm phán, lợi ích cho mình và nhượng bộ cho người khác.

Một chủ nghĩa đa cực đặc trưng bởi sự ưu tiên quyền lực và tính tự quy chiếu đang ngày càng lan rộng một cách nguy hiểm.

Đáng tiếc thay, những nguyên tắc như quyền tự quyết của các dân tộc, chủ quyền lãnh thổ và cả các quy tắc điều chỉnh chiến tranh (ius in bello) đang bị đặt lại vấn đề.

Toàn bộ hệ thống luật pháp quốc tế được xây dựng trong các lĩnh vực như giải trừ vũ khí, hợp tác phát triển, tôn trọng các quyền căn bản, sở hữu trí tuệ, thương mại và quá cảnh đang bị chất vấn và dần dần bị gạt sang một bên.

Và trên hết, dường như đã có sự đánh mất ý thức về điều Immanuel Kant đã viết năm 1795: “Việc vi phạm quyền lợi ở một nơi trên thế giới sẽ ảnh hưởng đến tất cả các nơi khác.”

Thậm chí còn nghiêm trọng hơn, ở một số khía cạnh, là việc viện dẫn luật quốc tế theo ý muốn cá nhân.

Hỏi: Ngài đang muốn nói đến điều gì?

Tôi đang đề cập đến thực tế là có những trường hợp cộng đồng quốc tế phẫn nộ và hành động, và có những trường hợp khác thì không, hoặc hành động yếu ớt hơn nhiều, tạo nên ấn tượng rằng có những hành vi vi phạm pháp luật cần phải bị trừng phạt và những hành vi khác thì được dung thứ, có những nạn nhân dân thường cần được thương tiếc và những nạn nhân khác thì bị coi là “thiệt hại ngoài ý muốn”.

Không có người chết hạng nhất hay hạng hai, cũng không có những người có nhiều quyền được sống hơn người khác chỉ vì họ sinh ra ở châu lục này thay vì châu lục khác, hay ở một quốc gia cụ thể nào đó.

Tôi muốn nhắc lại tầm quan trọng của luật nhân đạo quốc tế, mà việc tuân thủ không thể phụ thuộc vào hoàn cảnh hay vào các lợi ích quân sự và chiến lược.

Tòa Thánh mạnh mẽ tái khẳng định sự lên án đối với mọi hình thức lôi kéo dân thường và các cơ sở dân sự - như nhà ở, trường học, bệnh viện và nơi thờ tự - vào các hoạt động quân sự, và yêu cầu phải luôn bảo vệ nguyên tắc bất khả xâm phạm của phẩm giá con người cũng như sự thánh thiêng của sự sống.

Hỏi: Ngài nhìn thấy những triển vọng ngắn hạn nào cho cuộc khủng hoảng mới này?

Tôi hy vọng và cầu nguyện cho lời kêu gọi lãnh trách nhiệm mà Đức Giáo hoàng Lêô XIV đã đưa ra hôm Chúa nhật sẽ được lắng nghe và chạm đến tâm hồn của những người đang đưa ra quyết định.

Tôi hy vọng rằng tiếng ồn của vũ khí sẽ sớm chấm dứt và chúng ta có thể trở lại với bàn đàm phán.

Chúng ta không được làm rỗng ý nghĩa của các cuộc đàm phán: điều thiết yếu là phải dành thời gian cần thiết để đạt được những kết quả cụ thể, làm việc với sự kiên nhẫn và quyết tâm.

Hơn nữa, chúng ta phải nhìn nhận rằng trật tự quốc tế đã thay đổi sâu sắc so với trật tự được thiết kế cách đây 80 năm khi Liên Hợp Quốc được thành lập.

Dù không hoài niệm về quá khứ, ta cũng cần phải chống lại tất cả những gì đang làm suy giảm tính chính danh của các thể chế quốc tế và thúc đẩy việc củng cố các chuẩn mực siêu quốc gia giúp các quốc gia giải quyết tranh chấp cách hòa bình, qua ngoại giao và chính trị.

Hỏi: Trước tất cả những điều này, còn hy vọng nào không?

Các Kitô hữu hy vọng vì họ tin tưởng vào Thiên Chúa làm người, Đấng trong vườn Cây Dầu đã ra lệnh cho Phêrô xỏ gươm vào vỏ, và Đấng trên Thập giá đã trực tiếp nếm trải nỗi kinh hoàng của bạo lực mù quáng và vô nghĩa.

Họ cũng hy vọng vì, bất chấp chiến tranh, tàn phá, bất định và cảm giác mất phương hướng lan rộng, những tiếng nói từ nhiều nơi trên thế giới vẫn tiếp tục vang lên kêu gọi hòa bình và công lý.

Các dân tộc của chúng ta đang kêu cầu hòa bình! Lời kêu gọi này cần phải lay động những người lãnh đạo các quốc gia và tất cả những ai đang làm việc trong lĩnh vực quan hệ quốc tế, thúc giục họ gia tăng nỗ lực vì hòa bình.