Dịch thuật các bản văn phụng vụ sang tiếng địa phương: một thách đố chung

Mới đây, trong bài phỏng vấn dành cho tờ Osservatore Romano, Đức Ông Juan Miguel Ferrer Grenesche, Phó Tổng thư ký Bộ Phụng Tự và Bí Tích, đã nhắc lại câu nói quen thuộc “Dịch là phản bội”. Ngài giải thích rằng trong tiếng Ý, hai từ mà chúng ta gọi là “dịch” và “phản bội” phát âm gần như nhau, do đó có thành ngữ “dịch là phản bội”. Thành ngữ này không chỉ để chơi chữ nhưng diễn tả một thực tế khách quan, cách riêng trong việc dịch các bản văn phụng vụ từ tiếng La Tinh sang tiếng địa phương: “Một đàng, bạn phải trung thành với nguyên ngữ và cách diễn tả của tác giả; đàng khác bạn phải tôn trọng nét đặc sắc trong ngôn ngữ địa phương. Đây không phải là sự quân bình dễ đạt được”.

Nhận xét trên được phát biểu trong bối cảnh các Giáo Hội địa phương đang cố gắng dịch các bản văn phụng vụ sang tiếng địa phương. Trong những năm qua, các Giáo Hội sử dụng tiếng Anh đã làm việc chung để hoàn thiện và xin Rôma chấp thuận bản dịch mới Sách Lễ Rôma. Hội đồng Giám mục Ý vẫn đang tiếp tục làm việc cho bản dịch mới, còn Hội đồng Giám mục Pháp vừa lo bản dịch Kinh Thánh vừa lo bản dịch Sách Lễ. Hội đồng Giám mục Việt Nam, cụ thể là Ủy ban Phụng tự, cũng miệt mài làm công việc này từ nhiều năm qua.

Đức Ông Grenesche cho biết: Từ sau Công đồng Vatican II, các bản dịch phụng vụ thường chú tâm vào việc thực hiện những bản dịch thật hay, phù hợp với ngôn ngữ địa phương. Tuy nhiên, vì quá chú tâm đến khía cạnh phù hợp với ngôn ngữ địa phương, nên nhiều bản dịch không trung thành đủ với nguyên bản tiếng La Tinh, nhất là đối với những văn bản quan trọng của các giáo phụ hoặc những định thức thần học truyền thống. Vì thế, Đức Ông nói: “Sau 40 năm, ngày nay chúng ta cần nhấn mạnh khía cạnh vốn bị lãng quên này, kể cả khi phải chấp nhận mất đi một vài nét đẹp văn chương hay tính hiện đại của ngôn ngữ địa phương. Phải biết rằng trong xã hội ngày nay, người ta không còn biết tiếng La Tinh nữa, vì thế phải nỗ lực hơn nữa để giữ sự trung tín với nguyên bản”.