Chương trình có sự tham gia của Đức Tổng Giám mục Giuse Đặng Đức Ngân, Chủ tịch Ủy ban Văn hóa; Linh mục (Lm.) Gioan Phêny Ngân Giang,OP, Thư ký Ủy ban; Thầy Michel Nguyễn Hạnh, người có nhiều năm nghiên cứu, giảng dạy Hán Nôm; và Lm. Vinhsơn Nguyễn Thành Tín, OP.

Văn hóa trong đời sống đức tin

Mở đầu cuộc trao đổi, Lm. Vinhsơn Nguyễn Thành Tín, OP nhắc lại cuộc họp vào ngày 23/3/2026 – cuộc họp khởi đầu hoạt động của Ủy ban trong nhiệm kỳ mới – và mời Đức Tổng Giám mục Giuse trình bày những định hướng đã được đặt ra.

Đức Tổng Giuse đề cập mối liên hệ giữa văn hóa với đức tin, tình mến và niềm hy vọng. Qua văn chương, thánh ca, nhạc kịch, hội họa cùng các hình thức sáng tạo, con người có thể gặp gỡ, cộng tác và góp phần xây dựng đời sống Hội thánh. Trong định hướng ấy, Ủy ban tiếp tục tổ chức những cuộc hội thảo nhằm tìm hiểu các giá trị văn hóa, trong đó có di sản của các thừa sai Công giáo tại Việt Nam. Những hoạt động nghiên cứu, trao đổi và giới thiệu tác phẩm cũng là cơ hội kết nối những người đang góp sức cho công việc văn hóa.

Tiếp nhận bản truyện Nôm có niên đại 1880

Tiếp nối phần định hướng, Thầy Michel Nguyễn Hạnh giới thiệu bản truyện Nôm Phạm Công - Cúc Hoa. Câu chuyện về bản sách gắn với những lời căn dặn của Cha cố Giuse Nguyễn Hữu Triết, người đã tin tưởng giao tư liệu cho Thầy lưu giữ và tiếp tục nghiên cứu.

Theo lời kể của Thầy Michel, Cha cố Giuse mong muốn phát triển tủ sách Hán Nôm, xây dựng từ điển Công giáo và phổ biến kiến thức văn hóa. Thực hiện những điều được gửi gắm, Thầy từng bước tập hợp tư liệu, nghiên cứu và duy trì các lớp học miễn phí về Hán Nôm, Truyện Kiều, Kinh Dịch. Khi giới thiệu Phạm Công - Cúc Hoa, Thầy đặt bên cạnh nhau một bản chữ Quốc ngữ và bản sao của tư liệu chữ Nôm. Theo phần trình bày, trước khi bản sách do Cha cố Giuse Nguyễn Hữu Triết sưu tầm được giới thiệu, tác phẩm thường được biết đến như một truyện khuyết danh, lưu hành qua nhiều dị bản. Bản có niên đại 1880 cung cấp thêm căn cứ về tác giả và văn bản, phục vụ việc đối chiếu, nghiên cứu.

Thầy Michel đã phiên chuyển thử một số trang sang chữ Quốc ngữ và đang tiếp tục thực hiện toàn bộ tác phẩm. Bản phiên chuyển dự kiến được trình bày song song với phần chữ Nôm, giúp người đọc theo dõi nội dung, đồng thời tạo điều kiện cho những người nghiên cứu kiểm tra, đối chiếu.

Giới thiệu bản gốc, Thầy lưu ý đến tình trạng mỏng manh của những trang giấy dó đã trải qua 146 năm. Việc làm bản sao nhằm phục vụ trưng bày, giúp người xem tiếp cận nội dung và hình thức bản sách, trong khi bản gốc được bảo quản cẩn trọng.

Tiếp nối tâm nguyện của người sưu tầm

Nhắc lại quá trình tiếp nhận tư liệu, Thầy Michel kể rằng Cha Giuse Nguyễn Hữu Triết đã căn dặn phải giữ sách kỹ và tìm cách phát huy giá trị của tác phẩm. Bản sách từng được đưa ra trưng bày tại Thư viện Tổng hợp vào tháng 11-2009. Sau thời gian lưu giữ và tìm nơi trao gửi, Thầy quyết định bàn giao bản sách cho Ủy ban Văn hóa. Thầy mong việc trao tặng này sẽ khuyến khích thêm những người đang giữ các tư liệu có giá trị cùng đóng góp vào công việc bảo tồn di sản.Trong cuộc trao đổi, Thầy còn giới thiệu tác phẩm Hán văn Chân phúc trực chỉ, trình bày về các mối phúc và Mười Điều Răn. Thầy đang dịch, hoàn thiện bản văn và dự định sau khi hoàn thành sẽ trao lại cả bản gốc lẫn bản dịch để phục vụ việc tham khảo.

Đón nhận bản truyện Nôm, Đức tổng Giuse Đặng Đức Ngân cho biết hoạt động của Ủy ban bao gồm cả những giá trị thuộc kho tàng văn hóa dân tộc. Ngài cảm ơn sự tín nhiệm của người trao tặng và mời gọi các cá nhân đang lưu giữ tác phẩm văn chương, tư liệu văn hóa tiếp tục cộng tác. Việc tiếp nhận cần đi cùng với bảo tồn, dịch thuật và phổ biến, để những tư liệu ấy có thể đến với người đọc.

Đào tạo người kế thừa nghiên cứu Hán Nôm

Từ câu chuyện bản sách, các diễn giả trao đổi về mối liên hệ giữa Hán Nôm trong xã hội và Hán Nôm Công giáo. Thầy Michel dẫn việc đối chiếu cách viết chữ “thì”, chữ “thời” cùng vấn đề kỵ húy để cho thấy nghiên cứu văn bản cần được đặt trong bối cảnh lịch sử. Những chú thích trong quá trình phiên chuyển, dịch thuật giúp người đọc hiểu thêm cách dùng chữ và môi trường hình thành tác phẩm.

Một trăn trở khác được đặt ra là việc tìm người tiếp nối công việc nghiên cứu. Thầy Michel cho biết đang duy trì các lớp học miễn phí, có sự tham gia của linh mục, tu sĩ và những người yêu thích Hán Nôm. Thầy mong có sự kết nối của Ủy ban để mở rộng việc học, đón nhận cả người Công giáo và người ngoài Công giáo. Trong công việc dịch Chân phúc trực chỉ, thầy cũng đang nhận được sự cộng tác của một nhà báo không Công giáo.

Đức tổng Giuse ghi nhận thao thức ấy và mời gọi những người có khả năng, yêu thích văn chương, Hán Nôm, Kinh Dịch kiên trì theo đuổi việc học và nghiên cứu. Ngài cho biết chưa thể đưa ra một kế hoạch cụ thể ngay trong chương trình, nhưng việc tìm kiếm, hướng dẫn những người kế thừa là nhu cầu cần được quan tâm.

Kết nối các hoạt động văn hóa

Trình bày hướng hoạt động sắp tới, Cha Thư ký Gioan Phêny Ngân Giang đề cập hội thảo về di sản văn hóa của các thừa sai Công giáo tại Việt Nam, cùng dự định tổ chức triển lãm và thực hiện các ấn phẩm. Những hoạt động này được đặt trong hành trình hướng tới kỷ niệm 500 năm Tin mừng đến Việt Nam. Ủy ban mong muốn phối hợp với các Ủy ban liên quan và tăng cường cộng tác với các ban văn hóa giáo phận. Cha Thư ký cho biết đã có những cuộc gặp tại Huế, với vị phụ trách văn hóa ở Qui Nhơn, và đang tiếp tục sắp xếp các cuộc gặp khác. Đồng thời, Ủy ban sẵn sàng tiếp nhận góp ý về những lĩnh vực cần nghiên cứu, đào sâu và phổ biến.

Cha Thư ký cũng giới thiệu kế hoạch ra mắt trang web chính thức của Ủy ban. Trang web được dự kiến trở thành nơi cung cấp thông tin, gặp gỡ, đối thoại và kết nối những người quan tâm đến văn hóa; qua đó tiếp nhận liên hệ, đăng ký và trao đổi về các lớp học trong tương lai.

Hướng tới 500 năm Tin mừng đến Việt Nam

Ở phần cuối cuộc trao đổi, Đức tổng Giuse thông tin về việc chuẩn bị kỷ niệm 500 năm Tin mừng đến Việt Nam đã được bàn đến tại Hội nghị thường niên của Hội đồng Giám mục Việt Nam ở Thái Bình. Một ban gồm các giám mục được giao xây dựng định hướng để trình Hội nghị tháng 4/2027.

Ngài đề cập trách nhiệm cộng tác của các Ủy ban, gắn những hoạt động nghiên cứu, văn hóa và mục vụ với việc loan báo Tin mừng. Mỗi Ủy ban được mời gọi đóng góp theo khả năng và lĩnh vực chuyên môn, cùng chuẩn bị những chương trình phục vụ đời sống đức tin của cộng đồng.

Sau phần trao đổi, Đức Tổng Giuse ký xác nhận tiếp nhận bản sách. Văn bản ký nhận được giới thiệu trước khán giả, thể hiện trách nhiệm của Ủy ban đối với tư liệu được trao gửi và việc lưu hồ sơ trong văn khố Hội đồng Giám mục Việt Nam.

Chương trình kết thúc với lời cảm ơn người trao tặng, các khách mời và khán giả; đồng thời mời gọi mọi người tưởng nhớ Cha cố Giuse Nguyễn Hữu Triết, người đã dành nhiều tâm huyết cho việc sưu tầm, gìn giữ văn hóa, và tiếp tục cộng tác với Ủy ban trong những công việc sắp tới.

Bài viết: Sơn Nữ SPC.

Hình ảnh & Video: MediaTGPSG